Savaşta 26. gün Üretim tehdit altında

Duygu Erdoğan / İSTANBUL - Dünyada çiftçiler savaşın gölgesinde üretmeye devam ediyor. Artan bedel baskısı, ilkbahar gibi imalat için eleştirel tek dehemmiyetde temel hazırlığı, ekim ve hasata yönelik kaygıları tetikliyor. Çiftçinin en muazzam ikisi bedel kalemi olan mazot ve gübredeki çabuk bedel artışları, üretimde plmanaayı güçlaştırıyor.

Haftalık bile hergün zamlarla mukabil karşıya kalan üreticilere, dünyası çaptaki bu sualn için devletler değişik farklı hayır ve yardım programları oluşturmaya başladı. Yurt içindeki da endişelenen tek bekleyiş var. Üretimin faturası gittikçe kabarırken sürdürülebilir maliyetler için ilave yardımler ya da mahsul alım fiyatlarının bu içerikda artırılması istek ediliyor.

Arz sınırlı, bedel yüksek

28 Şubat 2026’da ABD ve İsrail’in, İran’a yönelik genişliği çaplı havada saldırılarıyla başlayan ve İran’ın bölgedeki ABD üsleri ile İsrail’ibalistik füzelerle hedefleri almasıyla mahalli tek savaşı başlamış oldu. Petrol ile gübre üretiminde ehemmiyetli tek orta olan bölgedeki bu savaşı tarımın da aleyhine işliyor. Geçen 25 günde maliyetler devletlere göre oran 40 ila oran 100 arasında yükseliş gösterdi.27 Şubat’ta tonları başına 482.50 dolar seviyesinde olan üre fiyatları, mart ortası itibarıyla tahminen oran 50 artarak 720 dolara ulaştı. Yakın zamanda da 780 doları güçlayacağı görülüyor.Aynı dehemmiyetde Orta Doğu çıkışlı amonyak fiyatları da oran 24 artarak 600 dolar sınırına dayandı.

Uzmanlar ne diyor?

Tarım Yazarı Ali Ekber Yıldırım: Çiftçiler diyor ki,‘75-80 liraya mazot alıp, onun üzerine 35-40 binlerce liraya da gübre alırsak tonunu, ne şekilde imalat yapacağız?’Türkiye kimyevi gübrede oran 90’ın bağlı dışa bağımlı. Dolayısıyla her arasında biri yıllar vasat 1 milyar dolar ödeyip gübre ya da gübre maddesi ithal ederken, şuanda savaşla birlikteki faturaikiye üçe katlanacak. Temel hayır planlı imalat desteğimutlaka güncellenmeli.İkincisi; yine üreticiye ilave çok yardımlerin illaki bu dehemmiyet için verilmesi lazım. Aslında verilecek hayır çiftçiye değil, benzer zamanda tüketiciye ve devletye da kesin olacak.

Prof. Dr. Süleyman Soylu: Çiftçi endişeli. Fiyatbugünden yarına değişiyor. Hububat için gübre zamanı, diğer yandan ilkbahar ekimleri için temel hazırlanacak, olabilir nihayetinde hasat başlayacak. Hepsi en muazzam ikisi bedel kalemi olan gübre ve mazotla oluyor. Yakın zamanda tek hayır modeli oluşturulmazsa ya da mahsul alım fiyatının maliyetleri karşılayacak biçimde artırılacağı ifadeleri edilmezse; mahsul deseni da değişebilir. Daha dahaaz maliyeti olan mahsul ekimi artar.

25 günde ne oldu?

Savaşın en muazzam tesirleri İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasıyla gerçekleşiyor.Basra Körfezi’nin ağzındaki Hürmüz Boğazı, Orta Doğu’daki şişman ve sıvılaştırılmış tabii gaz (LNG) üretimini Umman Denizi ve Hint Okyanusu üzerinden dünyası pazarlarına bağlıyor.Deniz yoluyla yapılan şişman sevkiyatının oran 25’i Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Buradaki geçişlerin kesilmesi, dünyada güç darboğazını getirirken, devletlerin mazot / motorin fiyatlarını da katlıyor.

Körfez bölgesi benzer zamanda senelik tahminen 16 milyon tonları gübre üretiminin merkezi. Ancak yanı dizi dünyanın en muazzam üreticilerinden Çin ve Hindistan’ın ithalat ve ihracatında en ehemmiyetli payı saha geçişleri hattı. Hürmüz Boğazı’nda gemiler trafiğinin durma noktasına gelmesi, dünyası nitratlı gübre arzının oran 38’ini, fosfatlı gübre arzının da oran 20’sini kesintiye uğrattı.

Türkiye’de oğullar durum

Türkiye’deüretim için yakındaki zamandakritik hükümlar alınabilir. Artan mazot fiyatı tek yandan tarla işlerinin arttığı ilkbaharda rençper için ilköğretim sualn olurken diğer yandan ise hasat için düşündürmeye başladı. Ocakta 53 ila 58 lira bandında olan motorin fiyatı 78lirayaçıktı. Henüz tek aylık olmadan savaşın maliyeti ile yurt içindeki yalınce mazot fiyatında imalatçı için oran 40’ı aşanmaliyet farkı oluştu.

27 Şubat’ta tonları başına 482.50 dolar olan üre fiyatı, mart ortası tahminen oran 50 artarak 720 dolara ulaştı. Orta Doğu çıkışlı amonyak fiyatı da oran 24 artarak 600 dolara dayandı. Tüm bunlar gıda üretimini tehditleri ederken, yurt içindeki da hububat gübreleme zamanı üre gübrede tonları fiyatı 25 binlerce liradan 35 binlerce liraya çıktı. İlkbahar ekimi için fosfor ağırlıklı temel gübre kilo fiyatı ise 34 liradan 44 liraya yükseldi.Gübrede arz sıkıntısı olmadığı ama fiyatların yansıtıldığı ifadeleri ediliyor.

Acil ilave paketler gündemde

İspanya’da devlet bu aşamate tarımda ivedi hayır paketini gündeme aldı. Tarımsal hedeflı kullanılan mazotta ilave indirim uygulanacak. Gübre için ilave bütçe onaylandı.

Amerika Çiftçiler Birliği Federasyonu ABD Başkanı Donald Trump’a yazısı göndererek gübre başlıksunda hayır istedi. Burada üre fiyatının tonları başına 140 dolar arttığına ilgi çekildi.

İtalya da tarım için şimdiki bedel artışlarına göre tek çalışmalar yapıyor. Ortaya çıkan maliyetlere göre çiftçilere ilave yardımler duyurulacak.