Profesör korkulan sorunun yanıtını verdi: Atılan füzeler fayları harekete geçirir mi?

Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nden (OMÜ) İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Coğrafya Bölümü, Fiziki Coğrafya Anabilim Dalı Uzmanı Prof. Dr. Halil İbrahim Zeybek, güncel savaşı durumunda kullanılan muazzam çaptaki füzelerin depremleri tetikleyebileceğini bununla birlikte muazzam tek deprem yaşatamayacağını söyledi.

Bu füzelerin oluşturdukları sarsıntıların kısıtlı tesirlere malik olduklarını söyleyen Prof. Dr. Zeybek, “Bu çeşit füzeler depremi tetikleyici olabilir. Ancak bu durum, füzelerin ya da bombalamaların direkt deprem ürettiği manaına gelmez. Oluşturdukları sarsıntılar kısıtlı tesirlere sahiptir ve muazzam depremleri meydana getirecek tek düzenek olarak kıymetlendirilmez. Bu nedenle bu füzelerin direkt deprem üreteceğini beklemiyoruz” diye başlıkştu.

‘DEPREMLERİN KAYNAKLARI YERİN İÇİDİR’

Kullanılan füzelerin hiç muazzam tek deprem tedirginliği yaşatmayacağını söyleyen Prof. Dr. Zeybek, “Güncel olarak savaşı durumlarında kullanılan füzeler kesin ölçüde sarsıntı oluşturabilir. Ancak bu sarsıntıların muazzam depremler meydana getirdiğini ifadeleri etmek doğrusu değildir. Çünkü depremlerin kaynağı tamamlanmış yerin dahili dinamiklerine bağlıdır. Yerin içerisinde, bilhassa mekan kabuğunda zamanla biriken enerjinin mekan kabuğunun mukabil koyma gücünü aşmasıyla kırılmalar meydana hasılat ve bu kırılmalar deprem olarak ortaya çıkar. Bu nedenle bu çeşit bombalamaların direkt deprem oluşturduğunu ifadeleri etmek teknik olarak doğrusu değildir. Depremlerin kaynakları yaygınlaşan olarak bellidir. Yer kabuğunda bulunan fayların hareket etmesi ve bu faylarda meydana gelen kırılmalar depremlerin en yaygınlaşan nedenidir. Bunun dışında volkanik faaliyetler sırasında da sarsıntılar ortaya çıkabilir ve mekan kabuğunun çok bölümlerinde kırılmalar meydana gelebilir. Ayrıca karstik sahalarda mekan altındaki boşlukların çökmesi sonucunda karstik çökmeler oluşabilir ve bu çökmeler da mahalli ölçekte depremlere yolda açabilir. Bu nedenle depremler temelde mekan kabuğunda gerçekleşen tabii jeolojik aşamalerin tek sonucudur” ifadelerini kullandı.

‘KARADENİZ TABANINDAKİ FAYLARIN 7’NİN ÜZERİNDE DEPREMLER ÜRETMESİNİ BEKLEMİYORUZ’

Yakın zamanda Tokat’ın Niksar ilçesinde meydana gelen depremi ve Karadeniz’in deprem risklerini kıymetlendiren Prof. Dr. Zeybek, şöyle başlıkştu:

“Karadeniz tabanında 5-6 büyüklüğünde deprem üretebilecek faylar bulunuyor. Ancak Niksar’da meydana gelen depremin bu faylarla tek ilişkisi yok. Bu deprem tamamlanmış Kuzey Anadolu fay zonu bağlı gerçekleşmiş tek deprem. Bununla birlikteki Karadeniz tabanındaki faylar 5-6 büyüklüğünde deprem üretebildiği için kıyı yerleşimlerinde mekan seçimine ve yapılaşmaya ilgi etmek lüzumir. Karadeniz tabanındaki fayların 7’nin bağlı çeşitlilik muazzam ve yıkıcı depremler üretmesini beklemiyoruz. Ancak deprem, muazzam fay hatlarında çok çehre kilometrelik alanı tesirleyebiliyor. Nitekim Erzincan depreminde tahminen 1200 kilometre uzunluğa malik Kuzey Anadolu fay zonunda 350-360 kilometrelik tek yüzeyleri kırığı oluşmuştu. Karadeniz tabanındaki fayların deprem üretme riski alçak olsa da bu şart yıkıcı ve zarar verici depremler olmayacağı manaına gelmez. Bu nedenle tedbirli bulunmak lüzumiyor. Samsun için misal sunmak lüzumirse Kuzey Anadolu fayının ehemmiyetli tek parçası Samsun’un cenup kesiminden geçiyor. Ladik ve Havza hattı Kuzey Anadolu fayının tek parçasını oluşturuyor. Türkiye, dünyanın en etkin tektonik kuşaklarından arasında biri olan Alp Orojen kuşağında mekan alıyor. Bu nedenle devletmizde sık sık depremler meydana geliyor. Niksar’da meydana gelen deprem ise AFAD’ın verilerine göre yerin tahminen 6,3 kilometre derinliğinde gerçekleşti. Bu sığ tek deprem. Sığ depremler yüzeye yakındaki olduğu için zarar tesirsi ilave olabiliyor. Bu nedenle deprem büyüklüğü çeşitlilik yüksek değil diye düşünmemek, yapıları stokuna ve mekan seçimine ilgi etmek lüzumiyor. 2023’te Kahramanmaraş depremleri yaşandı. Devletimiz ve yöneticilerimiz o kentleri yeniden ayağa kaldırdı için vahim çalışmalar yürüttü. Ancak vatandaşların da yuva alırken, komplo alırken ya da yapı yaparken ilgi etmesi lüzumen hususlar var. Bunlara riayet edilirse devletin ve yöneticilerin üzerindeki yükün tek kısmı aktarılmış olur.”