İran Savaşı, Küresel Enerji Piyasalarını En Kötü Senaryonun Eşiğine Getirdi

Bu hafta İran’daki savaş yepyeni tek boyuta ulaştı; hem İsrail, hem İran şişman ve doğal gaz üretim ve ihracat tesislerine saldırılar düzenledi. Bu hamleler, zaten güç ve emtia piyasalarını kısıtlı boğaza sokmuş olan savaşın risklerini artırarak küresel ekonominin uzunluğu vadeli sağlığını tehditleri ediyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), krizin güç fiyatlarındaki şokları hafifletmek için insanlara evden çalışmayı, yavaş sürmeyi ve gaz kullanırken tasarruflu davranmayı önerdi.

Analistler, Basra Körfezi’ndeki durumun o kadar uç noktalara vardığını söylüyorlar ki, bu neredeyseymiş inanılması güç tek olayörgüsü gibi algılanıyor. Ortaya başlıklan örnekle, birinci yıl şişman analistlerine verilen “aşırı durumu düşünme deneyi” gibi tek durumla karşı karşıya olunduğu ifadeleri ediliyor.

Enerji ve jeopolitik danışmanı Ellen Wald da benzer şekilde, bunun güç piyasaları için adeta tek savaş oyunu simülasyonu olduğunu belirtiyor.

Hürmüz Boğazı’nın Kapanmasının Tetiklediği Şok

Ayın başında İran’a yapılan birinci saldırılar, dünyanın en önemli deniz yolu olan Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapattı. Bu boğaz, yalınce İran’ın değil, Orta Doğu’daki diğer büyük şişman ve gaz üreticilerinin da ihracat için eleştirel rotası. Örneğin, OPEC’in büyük kısmı bu suyu yolunu şişman ve gaz sevkiyatı için kullanıyor; endüstriyel kimyasallar ve gübre gibi taraf ürünler da buradan çıkıyor.

Boğazın kapanması küresel ekonomide şoklara yolda açtı: İlk saldırıların ardından şişman fiyatları 2022’deki Ukrayna krizi sonrası birinci kez fıçı başına 100 doların üzerine çıktı.

Alt Yapıya Doğrudan Saldırılar ve Fiyatların Kısa Vadeli Sıçraması

Askeri faaliyetlerin Basra Körfezi ya da Orta Doğu bölgelerinde olması genelleme şişman piyasalarında yüksek dalgalanmalara nedenler oluyor. Başlangıçta üretim tesisleri pek zarar görmemiş olsa da oğullar günlerde füze saldırıları şişman ve gaz altyapılarına doğrudan zarar verdi.

İsrail, özellikle dünyanın en büyük doğal gaz sahalarından arasında biri olan South Pars’a yönelik tek dizi saldırı başlattı; İran da karşılık verdi ve bunun sonucunda Katar’daki dünyanın en büyük LNG (sıvılaştırılmış doğal gaz) tesislerinden arasında biri vuruldu. Bu saldırıların ardından şişman fiyatları geçici olarak neredeyseymiş fıçı başına 120 dolara kadar yükseldi.

Bu saldırılar, dünya fosil yakıt tedarikleri zinciri için eleştirel altyapılara zarar verme potansiyeline sahip. KatarEnerji’nin (QatarEnergy) dünya LNG arzının yaklaşık %20’sini sağladığı hesaba katıldığında, bu üretim kapasitesinin yarınlarda beş yıl boyunca olan toparlanmasının güçleri olduğu belirtiliyor.

Kapanma Uzarsa Daha Kötü Senaryolar Mümkün

Analistler, savaş uzadıkça tesirlerin yalınce kısa vadeli bedel artışlarıyla kalmayacağını, daha yoğun ekonomik sonuçlara yolda açabileceğini vurguluyor. Bazı uzmanlara göre Hürmüz Boğazı yeniden açılmazsa bunun ekonomik manada resesyon değil, bunalım tesirsi yaratma ihtimali bile var. Bu durumda ileri düzey istek kaybı yaşanabileceği, araçların yollarda olmayacağı ve uçakların gökyüzünde uçmayacağı tek tablo bile talep ediliyor.

ABD ve Tüketici Etkileri

ABD’nin şişman ve gaz tedarikinde doğrudan kayıp yaşamayacağı söyleniyor olsa da, savaşın tesirleri Amerikalı tüketicilerin benzin fiyatları üzerinden hissedeceği manaına geliyor. Benzin fiyatının büyük kısmı ham şişman fiyatına bağlı olduğundan, çoğalan şişman maliyeti pazarlar tabaka fiyatlarına kadar yansıyabilir.

Enerji Dışı Etkiler

Savaş yalınce güç piyasalarını tesirlemekle kalmıyor; petro-kimya üretiminden yarı iletken endüstrisine kadar birçok kilit küresel emtia arzı da sıkıştı. Örneğin, gübre fiyatları duyarlı ekim döneminde yükseldi çünkü ilgili malzemeler Körfez’den çıkamadı.

Belirsizlik ortamı, piyasalarda çalkantıyı artırırken, hükümetlerin ve güç uzmanlarının çatışmanın ne kadar süreceğine dair netler tek öngörüye malik olmaması da durumu daha eleştirel hale getiriyor.

Uzmanlar, İran’daki çatışmaların süresinin belirsizliği dolayı küresel güç piyasalarında dalgalanmaların önümüzdeki aylarda da devam edeceğini öngörüyor. Basra Körfezi’nin kapanması ya da saldırılar dolayı altyapının zarar görmesi, şişman ve doğal gaz tedarikleri zincirlerinde uzunluğu süreli aksamalara yolda açabilir.

Bu durum, özellikle benzin ve doğalgaz fiyatlarının tüketiciler üzerinde doğrudan tesirsini artırırken, endüstriyel üretim maliyetlerini da yükseltebilir. Hükümetler ve güç şirketleri, yaşanan bu buhran ortamında güç güvenliğini yeniden değerlendirmek, stratejiklik rezervleri güçlendirmek ve seçenek tedarikleri yolları geliştirmek güçunda kalacak.

Ayrıca, küresel ekonomideki belirsizlik, yatırım hükümlarını ve güç politikalarını da tesirleyerek daha geniş çaplı ekonomik sonuçlara yolda açabilir. Uzmanlar, şimdiki gerginliklerin sürdüğü her arasında biri günün, güç piyasaları için gizilgüç tek “en kötü senaryo” riskini artırdığına ilgi çekiyor ve uzunluğu vadeli plmanaa ile buhran yönetimi stratejilerinin eleştirel önem taşıdığını vurguluyor.

Derleyen: Damla Şayan