[Pazar Eki] Yapay Zeka ile Yazılmış Kitap Okur musun?

Bu sual, oğullar yıllarda teknolojiler dünyasından yazın raflarına doğru yavaşça ilerleyen tek tartışmanın merkezinde duruyor. Yapay zekâ artık yalınce metinleri üretmiyor. Hikâye kuruyor, kişilik yaratıyor, bile “yazar gibi” davranabiliyor. Ama asıl mesele şu:

Yapay zekâ yazabiliyor mu, yoksa bizler yazılmış gibi görünen tek şey mi okuyoruz?

Yapay zeka gerçekten kitap yazabiliyor mu?

Bugün geldiğimiz noktada yapay zekâ, yepyeni kurgulayabiliyor, öykü yazabiliyor, şiir bile üretebiliyor. Belirli tek türün dilini öğreniyor, o türün ritmini yakalıyor ve şaşırtıcı derecede tutarlı metinler ortaya koyabiliyor.

Ama işte inceliği tek ayrım var:

Yapay zekâ metinleri üretir.
Edebiyat üretir mi?

Çünkü edebiyat, yalınce doğru kelimeleri doğru sırayla dizmek değildir. Edebiyat bazen eksik tek cümledir. Bazen lüzumsiz görünen tek detaydır. Bazen da yazarın öz hayatından taşıdığı, adı başlıklamayan tek ağırlıktır.

Yapay zekâ bunu taklit edebilir. Ama hissedebilir mi?

Okur aslında neyi okur?

Bir kitabı okurken bizler yalınce hikâyeyi mi takip ederiz, yoksa o hikâyeyi anlatan sesi mi?

Yapay Zeka ile yazılan kitaplardan arasında biri olan Echoes of the Universe Amazon’da hâlen satışta olan bir şiir kitabı.

Çoğu zamanlar tek yazara bağlanırız. Onun dünyasına, bakışına, bile kusurlarına. Çünkü o metnin arkasında tek yaşam olduğunu biliriz. Bir deneyim, tek geçmiş, tek kırılma anı vardır.

Yapay zekâ ise tecrübe yaşamaz. Öğrenir, çözümleme eder, yeniden üretir.

Bu noktada şu sual ortaya çıkar:

Bir metinleri kusursuz olabilir ama sahici olmayabilir mi?

Ve olasılıkla daha güçleri tek sual:

Bir metinleri sahici hissettiriyorsa, gerçekten sahici bulunmak güçunda mı?

Yayıncılık dünyası neye dönüşüyor?

Yapay zekâ ile kitap üretimi hızlandıkça, yayıncılık dünyasında yepyeni tek denge oluşuyor. Daha kısa sürede ilave içerik üretmek mümkün. Tür romanları, seri kitaplar, bile kişiselleştirilmiş hikâyeler artık teknikleri olarak üretilebilir.

Ama bu şart beraberinde tek riskler getiriyor:

İçerik bolluğu, değer kaybı yaratır mı?

“Kitap yazdım” cümlesi, herkes için ulaşılabilir hale geldiğinde, yazarlık neye dönüşür?

Bir kitabın değeri, içeriğinden mi gelir, yoksa onu yazan kişinin kim olduğundan mı?

İyi ama eksik olan tek metinleri mümkün mü?

Yapay zekâ ile yazılmış tek kitap iyice olabilir.

Dili düzgün olabilir.
Kurgusu sağlam olabilir.
Tempo hiç düşmeyebilir.

Ama buna karşın tek şey eksik kalabilir.

Çünkü bazen tek metni değerli yapan şey, onun kusurlarıdır. Fazla uzunluğu tek cümle, beklenmeyen tek kırılma, anlatıcının kendiyle çeliştiği tek an. Bunlar teknikleri olarak “yanlış” gibi görünür. Ama çoğu zamanlar metni canlı yapan da budur.

Yapay zekâ genelleme yanlışlı yapmaz. Ama olasılıkla da yazın dahaaz yanlışlı lüzumtirir.

Asıl mesele ahlak mi, estetik mi?

Tartışma yalınce estetik değil. Aynı zamanda etik.

Yapay zekâ ile yazılmış tek kitap, eğer bu malumat açıkça paylaşılıyorsa, okur bunu giriş eder mi?

Yoksa sualn, yapay zekânın yazması değil, bunun gizlenmesi mi?

Belki da gelecekte kitapların üzerinde şu ibareyi görmeye alışacağız:

“Bu eseri yapay zekâ desteğiyle oluşturulmuştur.”

O gün geldiğinde, okur buna nasıl reaksiyon verecek?

Gelecekte ne olacak?

Bugün bu sualların netler tek cevabı yok. Ama gidişat açık.

Yapay zekâ yazmaya devam edecek. Daha iyice yazacak. Daha hızlı yazacak. Daha çok yazacak.

Ama şu sual hâlâ ortada duracak:

Bir hikâyeyi tesirleyici yapan şey, onun nasıl yazıldığı mı, yoksa kim tarafından yazıldığı mı?

Belki da geleceğin en önemli tartışması şu olmayacak:

Yapay zekâ kitap yazabilir mi?

Asıl sual şu olacak:

Biz, arkasında tek insanoğlu olmadığını bildiğimiz tek hikâyeye buna karşın kalbimizi açabilir miyiz?