Savaşın etkisi dört bir yanda

İSMAİL ŞAHİN - ABD ile İsrail tarafından İran’a yönelik başlatılan savaşı 35’inci gününü geride bırakırken, Hürmüz Boğazı’nın kapatılması ile başlayan dünyası güç krizi tesirsini hissettirerek devam ediyor. İki gündür 109 dolar civarında seyreden şişman ile alakalı New York merkezli Amerikan yatırım bankası JPMorgan, Societe Generale’in ardından çarpıcı öngörülerin bulunduğu tek bildiri yayınladı. Banka şişman fiyatlarının kısa vadede 130 doları bulabileceğini, Hürmüz’ün açılmaması halinde ise 150 doların üzerine çıkabileceğine ilgi çekildi.

Tahviller satışta

İran savaşı sonrası çoğalan güç maliyetleri ve kur baskısı, dünyası orta bankalarını ABD tahvillerini satmaya yöneltti. FT’nin haberleriine göre New York Federal Reserve verilerine göre yabancılar biçimsel kurumların tahvil varlıkları 82 milyar dolar azalarak 2.7 trilyon dolara geriledi ve 2012’den bu yana en alçak seviyeye indi. Türkiye karışmış epey şişman ithalatçısı, çoğalan maliyetlere mukabil para birimlerini yardımlemek için rezerv satışına sürat verdi.

Değerli metallerde da satışı baskısıyla birlikteki düşüşü devam ediyor. Dün günün birinci saatlerinde 4.796 dolara kadar yükselen altının onsu gün içindeki oran 1.79 kıymet kaybederek 4.676 dolara kadar düştü. Gümüş fiyatları, oran 7’den fazla gerileyerek ons başına 70 dolar seviyesinin altına indi.

Kargoya ilave ücret

Artan güç maliyetleri e-ticaret devlerini da vurdu. Amazon, İran savaşı sonrası dizel fiyatlarının oran 46 yükselmesi üzerine ABD ve Kanada’daki satıcılara yönelik lojistik hizmetlerine 17 Nisan’dan itibaren oran 3,5 yakıt ilave ücreti getireceğini açıkladı. Artış, dağıtım maliyetlerini yukarıya çekerken satıcılar üzerinden nihai olarak fiyatlara da yansıması bekleniyor. ABD’de savaşı öncesinde 2 doların civarında olan benzinin galon fiyatı 4.1 dolara yükseldi. Mazot fiyatları ise gabon başına 5.5 dolar seviyesinde.

Bu arada Asya’da savaşı kaynaklı güç krizi, akaryakıt kıtlığı üzerinden şiddetle olaylarını tetikliyor. Bangladeş, Pakistan ve Hindistan’da benzin istasyonlarına yönelik saldırılar ve yağmalar artarken, çok çalışanların hayatını kaybettiği bildirildi. Hürmüz Boğazı’ndaki kesintiler dolayı derinleşen kriz, uzunluğu kuyruklar, karaborsa ve protestolarla bölgeler genelinde istikrarsızlık riskini büyütüyor.

Trump ilave vergiler peşinde

ABD’de Donald Trump yönetimi tarifelerinin Yüksek Mahkeme tarafından durdurulma hükümının ardından bu kez madde ithalatına yüklü vergiler getirdi. ABD, patentli madde ithalatına oran 100’e varan gümrük vergisi getirirken, dahili imalat taahhüdünde bulunan şirketlere aşağıya nispet uygulanacağını açıkladı. Trump ayrıca çelik, alüminyum ve bakır ithalatına %25 ilave vergiler getirdi.

Küresel gıda fiyatları yükseliyor

Birleşmiş Milletler (BM) Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Gıda Fiyat Endeksi mart itibariyle üstleri üste sonuncu ayda da yükseliş kaydetti. İran savaşının da tesirsiyle FAO Gıda Fiyat Endeksi martta aylık bazda oran 2.4 yükselirken, senelik bazda oran 1 arttı.

Tahıllar, et, içecek ürünleri, bitkisel yağlar ve şekerleri gibi hepsi emtia gruplarındaki bedel endeksleri, Orta Doğu’daki çatışmaların tırmanmasıyla bağlantılı olarak çoğalan güç fiyatlarına verilen tepkileri da yansıtarak değişik derecelerde yükseldi. Uluslararası buğday fiyatları oran 4.3 artarken FAO Bitkisel Yağ Fiyat Endeksi, aylık bazda oran 5.1 artış göstererek üstleri üste üçüncüsü aylık artışı kaydetti. FAO Et Fiyat Endeksi Mart’ta aylık bazda oran 1, yıllıkta ise oran 8 arttı. FAO Şeker Fiyat Endeksi da Mart’ta aylık oran 7.2 artış göstererek Kasım 2025’ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.