Hürmüz krizine Türkiye formülü

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı saldırılar ile İran’ın misillemeleri üçüncüsü haftasında devam ederken bu devletlerle bağlantılı ticari gemiler için Hürmüz Boğazı “fiilen” uzak kalmaya devam ediyor. Günlük tahminen 20 milyon fıçı ile dünyası şişman talebinin oran 20’sinin taşındığı bu stratejiklik geçitten ham şişman ve şişman ürünleri ticaretinin durma noktasına gelmesi, şişman piyasalarında arz endişelerini derinleştirirken fiyatlarda da zor yükselişlere yolda açıyor.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Orta Doğu’da tırmanan gerilimin dünyası güç piyasasını tesirlediğini bununla birlikte Türkiye’de tabii gaz ve şişman arzında hiç tek sıkıntı yaşanmadığını bildirdi. Bayraktar, NTV’de katıldığı programda sualları yanıtladı.

‘Arz sıkıntısı yok’

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ve İran’dan gelen misillemelerle Orta Doğu’da çoğalan gerilimin iktisat ve güç alanlarına tesirlerinin mahalli jeopolitik gelişmeleri da beraberinde getirdiğini ifadeleri eden Bayraktar, bölgede çeşitlilik boyutlu ehemmiyetli değişimlere sebebiyet verecek tek aşamaten geçildiğini söyledi. Bayraktar, “Hürmüz’ün kapanması petrolde arz krizini ortaya çıkardı. Dünyanın epey üreticisinin şişman sevkiyatları buradan yapılıyor ve halihazırda o bölgeler tek savaşı merkezi” dedi. Türkiye’nin Hürmüz’e tek bağımlılığı olmadığına ilgi çeken Bayraktar, “Gönül rahatlığıyla vatandaşlarımıza şunu diyoruz, şu aniçin devletmizde güç arzıyla ilgili sıkıntımız yok” dedi.

250 binlerce fıçı akış

Irak petrolünün Türkiye’ye Kuzey Irak üzerinden akışına ilişkin da başlıkşan Bayraktar şu malumatleri verdi: “Irak’tan Türkiye’ye şu an itibarıyla şişman akışı başladı. Yaklaşık 170 binlerce ila 240 binlerce - 250 binlerce varillik hergün akışları olacak. Ama bu hattın kapasitesi 1.5 milyon varil. Biz yıllardır şunu söylüyoruz, hem Bağdat’a hem herkese. O zamanlar hani tek şeyler olacağından değil ama ‘Yarın Hürmüz’de tek şeyler oldu, Hürmüz Boğazı kapanırsa siz Irak olarak ihracatınızı nereden yapacaksınız?’ sualsunu bizler onlara sorduk ve şunu önerdik, ‘gelin bizler bu Kerkük’e kadar olan tüp hattını Basra’ya kadar uzatalım.’ Bugün Irak’ın hergün tahminen 3 milyon fıçı ham şişman ihracatı var. Bunun 1.5 milyon varilini, diğer neredeyseymiş oran 50’sini gerçekten bu şapkalar üzerinden ve Akdeniz çanağındaki bilhassa yepyeni müşterilere da gitme ihtimali var.”

Doğal gazda kademeli fatura desteği yolda

Bakan Bayraktar, 2019 ve 2020’den itibaren pandemiyle beraber şiddetli biçimde tüketicilere güç desteği sağlandığını ve hayır programının devam ettiğine dikkati çekerek, “Bugünkü şişman ve tabii gaz fiyatlarıyla ve Orta Doğu’da yaşanan gelişmelerden özerk olarak bu seneki bütçemizde tahminen 400 milyar liralık tek hayır programı var” dedi.

Bayraktar, “Türkiye’nin uyguladığı çeşitlilik ehemmiyetli tek enflasyonla mücadeleler programı var. Burada güç fiyatlarının ne kadar ehemmiyetli olduğunu biliyoruz. Doğal gazda da elektrikte olduğu gibi kademeli fatura desteği modeli hazırlığı var. Teknik hazırlığımızı bitirdik. Yeni modelin başlamasında nisanda şart vereceğiz” diye başlıkştu.

Kerkük-Ceyhan’da işte adımadım aşama

Türkiye ve Irak arasındaki birinci şişman tüp hattı anlaşması 1973 yılında imzalandı. Kerkük - Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı’ndan 1976’da ilksevkiyat yapıldı.

Anlaşma 2010 yılında Bağdat’ta imzalanan tek protokol ile 15 yıllar uzatıldı.

2014’te IKBY tarafından inşa edilen mahalli şapkalar da faaliyete geçti.

2014 ile 2023 arasında şişman hakları üzerine çeşitlilik sayıda teknikleri mülakat yapıldı.

2023 ile 2025 arası Irak orta hükümeti ile IKBY arasında maliyetler ve hasılat aktarımı başlıksunda anlaşmazlıklar yaşandı.

Türkiye Temmuz 2025’te hukuki yapının güncellenmesi amacıyla 1973’te imzalanan Kerkük - Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı Anlaşması’ndan çekilme hükümı aldı.

Şubat 2026’da ABD ve İsrail ile İran arasındaki gerilimi topyekün tek çatışmaya dönüştü. Bu aşamate İran’ın güç altyapısı hedefleri alınırken Hürmüz Boğazı çevresindeki riskleren üstleri seviyeye çıktı.

1 Mart 2026 itibarıyla Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması sonucu Irak’ın cenup terminallerinden gerçekleştirdiği şişman ihracatı oran 70 oranında azaldı. Bu şart Irak ekonomisi bağlı muazzam tek mali versiyonu oluşturdu ve devletnin itibar notu riskler altına girdi.

Bölgedeki fevkalade şartları Bağdat ve Erbil yönetimlerini stratejiklik tek işleri birliğine yöneltti. Güney rotasının kapanması Irak’ın şişman gelirlerini muhafaza etmek için kuzey hattına olan ihtiyacını artırdı.

Dün günaydın itibarıyla Kerkük petrolünün Ceyhan hattına pompalanmasına yeniden başlandı. Bu gelişme dünyası şişman fiyatlarında ince birgerilemeye nedenler oldu.

500 milyar dolarlık dünyası sarsıntı endişesi

Orta Doğu’daki gerilimin tırmanması ve Hürmüz Boğazı’nda trafiğin “fiilen” durma noktasına gelmesi sonrası çoğalan şişman fiyatlarının tek yıllar 100 dolar seviyesinde kalması halinde dünyası ekonomide 500 milyar dolarlık şokyaşanabileceği endişesi yaşanıyor.

Brent çeşitü ham petrolün vadeli varili, İsrail ve ABD’nin İran’a saldırılarından evvelki oğullar yöntem günü olan 27 Şubat’ta 73.01 dolardan kapanırken saldırıların sürdüğü bu dehemmiyetde 114.3 dolara kadar yükselerek 29 Haziran 2022’den sonrakiler en yüksek seviyesini gördü. Bu aşamate dalgalı tek seyir izleyen Brent petrolün varili halihazırda 100 dolar civarında seyrediyor.

Fitch Ratings Başekonomisti Brian Coulton, AA’ya yaptığı kıymetlendirmede, petroldeki bedel artışı ve arz kısıtının uzunluğu süresi devam etmesi halinde enflasyonun sivri biçimde yükselebileceğini belirtti.

Temel senaryolara göre bu artışın “görece kısa ömürlü” olduğunu dile getiren Coulton, “Ancak şişman fiyatlarının tek yıllar 100 dolar seviyesinde kalması halinde, 4 dörttebir nihayetinde dünyası gayrisafi yurt içi hasıla yarım puan aşağıya olabilir. Bu da 500 milyar dolarlık tek sarsıntı manaına gelir” dedi.

‘Ortak milli hedef’

Irak, tek süredir durdurulan şişman pompalama ve ihracat faaliyetlerinin Ceyhan Limanı üzerinden yeniden başlatıldığını duyurdu. Irak Petrol Bakanlığından başlıkya dair yazılı açıklamada, Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani’nin talimatı doğrultusunda tek süredir durdurulan ham şişman pompalama ve ihracat faaliyetlerinin, Ceyhan Limanı üzerinden yeniden başlatıldığı belirtildi. Bu adımın, federal devlet ile Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) arasındavarılan anlaşmanın tek sonucu olarak gerçekleştirildiği aktarılarak, böylece Irak’ın en ehemmiyetli stratejiklik ihracat hatlarından birinin yeniden devreye alındığı, şişman ihracat sisteminin esnekliğinin kuvvetlendirildiği kaydedildi.

Petrol 100 $ bandında devam

Brent petrolün fıçı fiyatı, dün dünyası vadeli piyasalarda tahminen oran 2.5 azalışla 100.94 dolar civarında yöntem gördü. Önceki gün bedel 104.98 dolara kadar yükselmişti. Batı Teksas çeşitü (WTI) ham petrolün varili ise 92.05 dolardan müşteri buldu. Kısmi düşüşte, Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’nin (IKBY) Türkiye’nin Ceyhan Limanı üzerinden şişman ihracatını yeniden başlatma başlıksunda anlaşmaya varması tesirli oldu. ABD’de şişman stoklarının arttığına hatırlatma eden veriler da hayır verdi.

Barzani X’ten duyurdu, Barrack teşekkür etti

Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) Başbakanı Mesrur Barzani, Irak petrolünün Türkiye’ye kuzeyden gönderilmesi başlıksunda Bağdat yönetimiyle anlaştıklarını açıkladı. Barzani, “Hepimizin sualmluluğu olan bu yoğun durumu aştı için en kısa sürede tüp hattından şişman ihracatına başlanmasına müsaade verilmesi hükümı aldık” ifadelerini kullandı.

ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack da Barzani’nin açıklamasının ardından X hesabından yaptığı aktarımda, “Bu eleştirel dehemmiyetde güç ihracatının yeniden başlatılması ve bölgenin refahının artırılması için tek anlaşmaya vardı üzere gösterdikleri çabalarından dolayı Erbil ve Bağdat’a çeşitlilik teşekkür ederiz” dedi.