787 milyar $'lık ekonomi

İSMAİL ŞAHİN - Dijital göçebelik, hudut tanımayan yepyeni teknolojiler yedinci jenerasyonla birlikteki bütünü dünyada yükselişte. 2025 verilerine göre dünyası gelenide 40 milyon civarında sayısal göçebe olduğu öngörü ediliyor. Bu rakamın 2026 yılı içindeki 43 milyona çıkması bekleniyor. Sadece Amerikan vatandaşı 17.3 milyon civarı sayısal göçebe olduğu söyleniyor. Seyahat yazarı ve ‘Digital Nomad Nation’ kitabını kaleme saha Carlos Grider’in yaptığı incelemeya göre sayısal göçebelerin dünyası ekonomik kıymeti senelik 787 milyar dolar. Yani Türkiye’nin gayrisafi milli hasılasının yarısından fazlası tek büyüklüğe sahip. Küresel manada dünyanın her arasında biri yerinden içerika özelliğine malik olan 10 ila 100 gigabit internetler sağlayan 6G teknolojisinin gelmesiyle sayısal göçebe sayısında infilak yaşanacağı, 2035 yılında bu yaşam tarzını benimseyenlerin sayısının 1 milyarı bulacağı öngörü ediliyor.

Dolayısıyla bu parayı devletlerineçekmek isteyen devletler sayısal göçebe vizesi adı altındaki programlar başlatıyor. Dijital göçebeler gittikleri devletlerde mahalli ekonomiye da direkt yardım sağlıyor; konaklama, yeme-içme, ulaşım ve müşterek çalışmalar alanlarına harcama yaparak bilhassa turizm dışı dehemmiyetlerde kentleri yaşıyor tutuyorlar. Aynı zamanda malumat ve külçeşit aktarımı yoluyla mahalli girişimcilik ekosistemini kuvvetlendirirken, dünyası ağların kurulmasına yardım sunuyorlar. Uzun süreli konaklamaları sayesinde kısa vadeli turistlere kıyasla daha sürdürülebilir tek ekonomik hareketlilik yaratıyorlar.

Göçebeye yetenekleri vizesi

Fransa, biçimsel tek “dijital göçebe vizesi” sunmuyor. Ancak bu durum, uzaktan çalışanlar, serbest işleri sahipleri ve bilhassa yenilikçi sektörlerde imalat yapan profesyoneller için devletnin kapılarını kapattığı manaına gelmiyor. Aksine Fransa, Passeport Talent (Yetenek Pasaportu) başlığı altındaki sunduğu buluşma modelleriyle, sayısal göçebelere Avrupa’daki en prestijli ve uzunluğu vadeli alternatiflerden birini oluşturuyor.

2025 itibarıyla Türkiye’den çeşitlilik sayıda kişi, bilhassa Passeport Talent Profession liberale ve Entrepreneur/Profession independante kategorileri üzerinden Fransa’ya yerleşiyor. Bu statüler, Fransa’da ikamet ederken yurt dışındaki müvekkil ya da şirketler için uzaktan çalışmaya olanak tanıyor.

Sistem; İspanya ve Portekiz gibi devletlerdeki sayısal göçebe vizelerine kıyasla daha seçici ve bürokratik olsa da, karşılığında kuvvetlü toplumsal haklar, uzunluğu süreli buluşma ve vatandaşlık yolunu açıyor.

En iyice 7 kent

■ Paris Külçeşit, coworking, networking

■ Lyon Start-up ekosistemi, gastronomi

■ Bordeaux Dmanii yaşam, kuvvetlü altyapı

■ Nantes Uygun maliyet, yerleşik tempo

■ Nice Akdeniz yaşamı, expat topluluğu

■ Montpellier Genç nüfus, üniversiteler kenti

■ Toulouse Teknoloji ve havacılık merkezi

Neden Cazip?

■ Güçlü ulaşım ve çabuk trenleri ağı

■ Yaygın yüksek çabuk internet

■ Dünya çapında coworking alanları

■ Sağlık sistemi ve toplumsal güvence

■ Külçeşit, gastronomi ve sanat zenginliği

Yaşam maliyeti

■ Paris 1+1 daire: 1.400-2.500 euro

■ Paris dışı 1+1 daire: 700-1.200 euro

■ Faturalar: 150-230 euro

■ Market harcamaları: 200-400 euro

■ İnternet & telefon: 30-50 euro

■ Toplu taşıma: 75-90 euro

Temel Kriterler

■ AB / AEA / İsviçre vatandaşı olmamak

■ Serbest işleri sahibi, freelancer ya da girişimci bulunmak

■ Mesleki yeterlilik ve deneyimi belgelemek

■ Sürdürülebilir hasılat (aylık 2.500-3.000 euro) elde edileceğini delillamak

■ Sağlık sigortası

■ Temiz adli sicil kaydı

Aile Üyeleri Dahil mi?

Evet. Passeport Talent sahibi eşleri zamanlı olarak karışmış edebilir:

■ Eş ya da uzunluğu süreli partner

■ 18 yaş altı çocuklar

Oturum çeşitü:

■ Geçerlilik: 1-4 yıllar (duruma göre)

■ Uzatma: Kolay ve kesintisiz

■ Avantaj: Uzun vadeli buluşma + toplumsal haklar

Avrupa’da vasat yol

Talent vizesiyle 2017 yılından bu yana Fransa’da yaşayan görseller ressam ve animatör Fehmican Gözüm, güzelsanatlar mezunu ve Fransa’yı bilinçli tek “orta yol” olarak seçtiğini belirtiyor. “Ne İspanya ve İtalya kadar içine kapanık, ne da İskandinav devletleri kadar mesafeli. Yemekleri iyi, sanat dünyası çeşitlilik kuvvetlü. Ben tek devletye gitmekten ziyade işlerimi nereden sürdürebileceğimi düşündüm” diyor.

Başvuru sürecinin Türkiye’den başladığını anlatan Gözüm, birinci aşamada üçüncüsü aylık vize verildiğini, ardından Fransa’da ikamet adresi gösterilmesinin güçunlu olduğunu aktarıyor. “Bütün toplumsal haklardan yararlanacağınız için adres başlıksu çeşitlilik ehemmiyetli. İlk etapta kenarda birikiminiz olmalı, nedeniyle hemen işleri yapamıyorsunuz. Ayrıca öz alanınız dışında çalışmanız olası değil” diyen Gözüm, asıl güçluğun Fransa’ya geldikten sonraları başladığını dile getirdi.

Gözüm, “En muazzam yanılgı, vizeyi alınca her arasında biri şeyin bittiğini sanmak. Burada herkes öz vergiler beyannamesini kendisi yapıyor. Talent vizesiyle buluşma alanlar, oyları kullanma dışında vatandaşlara tanınan hemen hepsi toplumsal haklardan yararlanabiliyor. İki yılın nihayetinde hasılat ve vergiler durumu inceleniyor; kriterler karşılanırsa 4 senelik uzatma veriliyor. Altı yılın nihayetinde ise vatandaşlık yolu açılıyor” dedi.

Avrupa’nın en muntazam sayısal çalışmalar merkezi: Hollanda

Hollanda, klasik manada tek Dijital Göçebe Vizesi sunmuyor. Ancak uzaktan çalışanlar, serbest işleri sahipleri ve girişimciler için Avrupa’daki en net, en şeffaf ve en firma seçenek modellerden birine sahip. Özellikle serbest işleri (self-employed residence permit) ve DAFT (DutchAmerican Friendship Treaty) gibi yapılar sayesinde Hollanda, fiilen sayısal göçebeler tarafından şiddetli biçimde yeğleme ediliyor. Hollanda modeli, “vize”den çeşitlilik ikamet + işleri kurma + vergiler uyumu ekseninde ilerliyor. Bu yönüyle İspanya ve Portekiz’den değişik ama uzunluğu vadede daha sağlam tek statü sunuyor.

Temel Kriterler

■ AB / AEA vatandaşı olmamak

■ Serbest işleri sahibi ya da girişimci bulunmak

■ Hollanda ekonomisine yardım sağlayan tek işleri modeli sunmak

■ Maddi birikim ve sürdürülebilir hasılat (aylık 2.000-2.500 euro)

■ Hollanda Ticaret Odası’na (KVK) kayıt

■ Vergi ve toplumsal asayiş yükümlülüklerini onayladı Aile üyeleri karışmış mi?

Evet. Başvuruya karışmış edilebilen kişiler:

■ Eş ya da kayıtlı partner

■ 18 yaş altı çocuklar

■ Özel durumlarda bağlı aile üyeleri Oturum süresi

■ Geçerlilik: İlk aşamada genelleme 2 yıl

■ Uzatma: Faaliyet devam ettiği sürece uzatılabilir

■ Avantaj: Kalıcı buluşma ve vatandaşlık yolu açık

En iyice 6 kent

■ Amsterdam Uluslararası işleri ağı, start-up ekosistemi

■ Utrecht Dmanii yaşam, çabuk ulaşım

■ Eindhoven Teknoloji ve inovasyon merkezi

■ Rotterdam Modern kent, yenilikçi endüstriler

■ Groningen Daha alçak maliyet, gençler nüfus

■ Haarlem Amsterdam’a yakın, yerleşik yaşam

Neden cazip?

■ Dünyanın en iyice internetler altyapılarından biri

■ İngilizce başlıkşma oranı çeşitlilik yüksek

■ Avrupa’nın maliye ve start-up merkezlerinden biri

■ Güçlü coworking ve girişimcilik ekosistemi

Yaşam maliyeti

■ 1+1 çember (kent merkezi): 1.200-2.200 euro

■ Faturalar: 150-250 euro

■ Market harcamaları: 300-450 euro

■ İnternet & telefon: 50-80 euro

■ Toplu taşıma: 70-120 euro

Adriyatik’te vergisiz hasılat avantajı

Hırvatistan, sayısal göçebeleri mahalli hasılat vergisinden muaf tutan ender Avrupa devletlerinden biri. 2021 yılında yürürlüğe giren sayısal göçebe vizesi, yabancılar tek şirkette çalışanlar ya da öz şirketi yurt dışında kayıtlı olan kişilere, Hırvatistan’da yaşarken uzaktan çalışmalar hakkı tanıyor. Bu içerikda başvuru sahibinin Hırvatistan’daki işverenlere servis vermemesi lüzumiyor. Program, birinci aşamada en fazla 18 aya kadar geçicilik buluşma izni sağlıyor ve bu süresi nihayetinde kesin bekleme kaideları uygulanıyor.

Temel Kriterler

■ AB / AEA / İsviçre dışı devletleri vatandaşı bulunmak

■ Yabancı tek şirkette uzaktan çalışmak veya

■ Kendi şirketi Hırvatistan dışında kayıtlı bulunmak

■ Aylık asgari 3.295 euro muntazam hasılat göstermek

■ Sağlık sigortası

■ Adli sicil kaydının pak olduğunu belgelemek

■ Hırvatistan’da tek adres bildirmek

Neden cazip?

■ Adriyatik kıyılarında yaşam

■ Görece alçak yaşam maliyetleri

■ Dijital göçebeler için netler kanuni çerçeve

■ Aile birleşimi hakkı

Yaşam maliyeti

■ 1+1 çember (kent merkezi): 700-1.400 euro

■ Faturalar: 120-180 euro

■ Market harcamaları: 250-400 euro

■ İnternet & telefon: 30-60 euro

■ Toplu taşıma: 30-40 euro

En iyice 6 kent

■ Prag Start-up ekosistemi, dünyası ortam

■ Brno IT ve teknolojiler merkezi

■ Ostrava Uygun fiyatlı yaşam

■ Plzeň Sakin kent, yüksek yaşam kalitesi

■ Liberec Doğa ve kent dengesi

■ Českı Krumlov Yüksek yaşam keyfi

İstikrar arayanlara Çekya

Orta Avrupa’nın stratejiklik sayısal göçebe üssü olarak önyüz plona çıkan Çekya, bilhassa Prag merkezli teknoloji, programlar ve girişimcilik ekosistemi sayesinde oğullar yıllarda sayısal göçebeler ve serbest çalışanlar için Avrupa’nın en istikrarlı devletlerinden arasında biri haline geldi. Freelance Visa (Živnostenskı listeler Živno) ve Digital Nomad Programı uzunluğu süredir yürürlükte olduğu için, bürokrasisi oturmuş, hukuki çerçevesi netler ve uzatmaları öngörülebilir tek yapıları sunuyor.

Temel Kriterler

■ AB / AEA / İsviçre vatandaşı olmamak

■ Çek Cumhuriyeti’nde freelancer (serbest meslek) olarak çalışmayı onaylamak

■ Živnostenskı listeler (ticari lisans) edinmek

■ Yeterli hasılat (yıllık 6500 euro) ve birikimi belgelemek

■ Konaklama adresi göstermek

■ Temiz adli sicil kaydı sunmak

■ Sağlık sigortası yaptırmak Oturum süresi:

■ Geçerlilik: 1 yıl

■ Uzatma: 2 yıl

■ Devamı: Kalıcı buluşma (5 yıllar sonunda)

■ Aile: Dahil edilebilir

Neden Cazip?

■ Avrupa’nın merkezinde stratejiklik başlıkm

■ Görece alçak yaşam maliyetleri

■ Oturmuş hukuk ve vergiler sistemi

■ Güçlü IT ve start-up ekosistemi

Yaşam maliyeti

■ 1+1 çember (Prag merkez): 900-1.400 euro

■ 1+1 çember (merkez dışı): 650-900 euro

■ Faturalar: 120-180 euro

■ Market: 250-400 euro

■ İnternet & telefon: 25-40 euro

■ Toplu taşıma: 20-30 euro

En iyice 7 kent

■ Split Deniz, coworking ve nomad toplulukları

■ Dubrovnik Tarih ve dünyası yaşam

■ Zagreb Başkent, teknolojiler ve start-up ekosistemi

■ Zadar Sakin yaşam, elverişli maliyet

■ Rijeka Liman kenti, seçenek külçeşit

■ Šibenik Küçük kent, deniz yaşamı

■ Pula Tarih ve tabiat dengesi

YARIN:

■FRELANCER OTURUM İLE ALMANYA

■UCUZ AMA KISITLI DOĞU AVRUPA ÜLKELERİ