Savaşın faturası herkese çıkıyor!

İSMAİL ŞAHİN İSTANBUL -ABD ve İsrail’in İran’ya yönelik başlattığı savaşı 21. gününe girerken savaşın Amerikan halkına maliyeti 27 milyar doları aştı. Savaşının daha da tırmanabileceği endişeleri ve çatışmanın yakındaki zamanda çözüleceğine dair alçak beklentiler dolayı dünyası şişman fiyatları yeniden yükselişe geçti. Savaş bölgesindeki 68 rafineride imalat neredeyseymiş tamamlanmış durmuş durumda. 110 doların altını gören Brent petrolünün fıçı fiyatı 112 doların üzerine çıkarken bu haftaki kazançlar tahminen oran 9’a ulaştı. Financial Times gazetesine başlıkşan Suudi Arabistanlı ytesirliler, savaşın nisan ayına sarkması halinde şişman fiyatlarının 180 dolara kadar çıkabileceği uyarısında bulunurken, LNG tarafında ise şubat ortasında 29 euro olan megawatsaat fiyatının Hürmüz Boğazı’nın 10 hafta daha uzak kalması durumunda 500 euroya yükselebileceği uyarıları yapılıyor.

140 milyon varil

ABD yönetimi dünyası şişman krizini tek nebze olsun hafifletmek için İran petrolünün satışına geçicilik olarak müsaade verdi. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, denizde bekleyen İran petrolünün satışına müsaade veren, kısıtlı içeriklı ve kısa süreli tek yaygınlaşan ruhsat yayımladıklarını duyurdu. Bessent “Destansı Öfke Operasyonuna’ devam ederken, fiyatları alçak tuttu için İran’ın petrolünü Tahran’a mukabil kullanacağız” dedi.

Yaptırım altındaki İran petrolünün Çin tarafından ucuza stoklandığına hatırlatma eden Bessent, bu şimdiki arzın geçicilik olarak serbest bırakılmasıyla ABD’nin tahminen 140 milyon fıçı petrolü çabuk dünyası piyasaya sunacağını, böylece dünyası çapındaki güç miktarının artacağını ve İran’ı sualmlu tuttuğu arz üzerindeki geçicilik baskıların hafifletilmesine yardımsever olunacağını aktardı. ABD Hazine Bakanlığı tarafından yayımlanan yaygınlaşan lisansa göre, 20 Mart mahalli saatle zaman 00.01’den evvel gemilere yüklenmiş olan İran menşeli ham şişman ve şişman ürünlerinin satışı, teslimatı ya da boşaltılmasıyla ilgili prosedürlere geçicilik olarak müsaade verildi. Söz başlıksu müsaade 19 Nisan mahalli saatle zaman 00.01’e kadar geçerli olacak.

Hürmüz uzak ama...

ABD Başkanı Donald Trump, devletsi ile İsrail’in İran’a düzenlediği saldırılarda “karşı tarafı kelimenin hepsi manaıyla yok etmekte olduklarını” belirterek bu durumda “ateşkes istemediğini” dile getirdi. Saldırıların başlamasından bu yana gemiler trafiğinin zor biçimde düştüğü Hürmüz Boğazı’nı ABD’nin kullanmadığını söyleyen Trump, bu başlıkya Avrupa, Güney Kore, Japonya ve Çin’in “müdahil olması lüzumtiğini” savundu.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Hürmüz Boğazı’nın tamamlanmış uzak olmadığını belirterek, “Boğazı kapatmadık. Açık” dedi. Arakçi, Tahran yönetimi ile haberleşme kuracak çok devletlere Hürmüz Boğazı’ndan sağlam geçişleri sağlamaya amade olduklarını söyledi.

Savaşın başladığı 28 Şubat’tan bu yana Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemiler trafiği oran 95 düşerken, oran 5’lik gemiler geçişi halen devam ediyor. Bu tanker ve kargo gemilerinin muazzam bölümünü İran bağlantılı ve müeyyide altındaki “gölge filo” oluşturuyor. Taşınan petrolün neredeyseymiş tamamı ise Asya’ya, bilhassa Çin’e yöneldi. Kpler isimli çözümleme şirketine göre 1 Mart ile 19 mart arasında Hürmüz’den 116 gemiler geçişi oldu. İran gemilerini sırasıyla oran 18 ile Yunan gemileri, ardından oran 10 ile Çin bayraklı gemiler gemiler takip etti. Geçen gemilerin üçte birinin müeyyide içerikında olduğu ifadeleri edildi. JPMorgan’a göre mart başından beri Hürmüz’den günde vasat 1.3 milyon fıçı şişman geçişi oldu. İran Pakistan ve Hint bayraklı gemilere da müsaade veriyor.

Petrol krizine mukabil evden çalışmalar çağrısı

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), şişman tüketiminin çabuk düşürülmesi için ivedi “davranış değişikliği” çağrısında bulunuldu. Yakıt sarfiyatını düşürmek için uzaktan çalışmalar modeline geçilmesini, otoyollardaki sürat limitlerinin asgari 10 kilometre düşürülmesi önerildi. Özel vasıta kullanımı seçenek toplu taşımanın motive edilmesi lüzumtiği vurgulandı. IEA Başkanı Fatih Birol, “Talebi azaltmaya yönelik bu önlemler, tüketicileri ekonomik şoktan muhafaza etmek ve güç güvenliğini yardımlemek için eleştirel tek vasıtatır” dedi.

Havacılıkta kıymet kaybı 50 milyar dolar

Havacılık sektörü, Orta Doğu’daki savaşın tetiklediği güç krizi, çoğalan yakıt maliyetleri ve havada sahası kısıtlamaları dolayı pandemi dehemmiyetindeki gibi muazzam buhran yaşıyor. Savaş dolayı 50 binden fazla uçuş iptal edilirken biletleri fiyatları çabuk yükseliyor. Financial Times muazzam havayolu şirketlerinin piyasa kıymetleri 20 günde 50 milyar dolar kayba uğradı. American Airlines’ın piyasa kıymeti pandemi dehemmiyetindeki seviyeye geriledi. Çoğu havayolu şirketi uzunluğu mesafeli uçuşlarını azaltmaya başladı. United Airlines, maliyetler dolayı uçuş kapasitesini oran 5 azaltacağını açıkladı. Turizm kaynaklı kaybın da 12 milyar doları aştığı hesaplanıyor. Dünya Seyahat ve Turizm Konseyi (WTTC) verilerine göre, çatışmaların dünyası ziyaretçiler harcamalarına tesirsi hergün asgari 600 milyon dolar.

Körfez’de hergün ziyan 2.3 milyar

Hürmüz Boğazı’nın kapanması dolayı Körfez devletlerinden şişman ihracatı oran 60’tan fazla azalması, bu devletlerin şişman ve tabii gaz gelirlerinde vahim kayıplara yolda açıyor. Anadolu Ajansının (AA) “Körfez’de Savaşın Bilançosu” başlıklı klasör haberleriine göre körfez devletlerinden yapılan şişman ihracatı hergün 25.1 milyon varilden 9.7 milyon varile geriledi. Türkiye Enerji Stratejileri ve Politikaları Araştırma Merkezi Başkanı Oğuzhan Akyener, “Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Kuveyt, Umman, Bahreyn ve Irak’ın güç krizinden kaynaklı toplamı kaybının hergün tahminen 2.3 milyar dolar olduğu öngörü ediliyor” dedi.

Fosil yakıt tartışılıyor

21. Yüzyıl Yenilenebilir Enerji Politika Ağı (REN 21) İcra Direktörü Rana Adip, fosil yakıtların devamlı çıkarılması, taşınması ve ticareti lüzumtiği için bu zincirin hiç tek noktasında yaşanan aksamanın dünyası iktisat bağlı genişliği tesirler yaratabileceğini ifadeleri etti. Adip, “Yenilenebilir güç sistemleri değişik biçimde çalışır. Kurulduktan sonraları yakıt maliyetini ortadan kaldırır, güç fiyatlarının daha istikrarlı olmasına yardımsever olur ve dünyası piyasalardaki oynaklığa maruziyeti azaltır. Güneş, rüzgarlı ve suyu gibi mahalli kaynaklar dünyası tedarikleri yollarına ya da jeopolitik dinamiklere bağlı olmayan güç sağlar. Hükümetler doğrusu politikaları oluşturarak, yatırımları yenilenebilir enerjiye yönlendirerek yenilenebilir temelli ekonominin sunduğu imkanı kıymetlendirmelidir” dedi.