1 saat önce
2
Orta Doğu'da süren çatışmalar, dünyası helyum piyasasının arzını sıkıntıya sokuyor. Bu arz sıkıntısı bilhassa yarı iletken sektörünün işleyişine yönelik endişelerin öne çıkmasına nedenler oluyor.
Bölgede yaşanan çatışmalardan en fazla tesirlenen devletlerin başında mekan saha Katar, helyum tedarikinde dünyası çapta ehemmiyetli tek başlıkmda bulunuyor. Dünyanın helyum üretiminin ehemmiyetli tek kısmını gerçekleştiren Ras Laffan kompleksine yönelik İran’ın düzenlediği insansız havada aracı ve roket saldırıları helyum üretimini ehemmiyetli ölçüde tesirlerken helyum arzına yönelik sıkıntıların kısa vadede sona ermesi beklenmiyor.
Jeopolitik riskler azalsa bile Katar'ın helyum ihracatının azalması bekleniyor. Asya tarafı ise bu ürünün tedarikindeki aksamalara mukabil en çeşitlilik tesirlenebilecek bölgeler başlıkmunda bulunuyor. Güney Kore ve Tayvan dünyası yarı iletken tedarikleri zincirinde ikisi ehemmiyetli devletleri olarak öne çıkıyor.
Her ikisi devletleri da Katar ve Orta Doğu'dan şiddetli tek biçimde helyum ithal ediyor. Bu nedenle uzunluğu süreli hiç tek aksaklık parça üretiminde darboğazlar yaratabilir. Küresel elektronik piyasalarında da zincirleme tesirler ortaya çıkabilir.
Helyumun epey alanda kullanılmasından dolayı üretime ilişkin yaşanabilecek sıkıntıların da bu alanların ekonomik aktivitelerinde sıkıntılara yolda açabileceğine yönelik endişeler öne çıkıyor.
Katar'da Ras Laffan'ın devre dışı kalması piyasayı sarstı
Asya piyasaları analisti Sadi Kaymaz, AA muhabirine yaptığı kıymetlendirmede, "Helyum denince çoğu insanın aklına uçan balonlar gelebilir. Halbuki periyodik tablonun bu en ince soy gazı, endüstrinin damarlarında dolaşıyor. Yarı iletken üretiminden MRI cihazlarına, füzyon reaktörlerinden kuantum malumatsayarlara kadar genişliği tek yelpaze helyuma bağımlı." ifadelerini kullandı.
Bu çerçevede arzın da ABD, Katar ve Rusya'ya bağlı olduğuna hatırlatma eden Kaymaz, bu bakımdan Katar'da Ras Laffan'ın devre dışı kalmasının piyasayı sarstığını vurguladı.
"Helyumun yerini alacak tek gaz yok"
Kaymaz, yaşanan gelişmelerin Asya için ehemmiyetli olduğunu belirterek, şöyle devam etti: "Nitekim dünyanın imalat üslerinin kurulu olduğu Asya'da şart oğullar seviye sıkı izleniyor. Yarı iletken tarafı en duyarlı alan. Çip üretiminde helyum termal kontrol, vakum ortamları ve sızıntı belirlemeinde kullanılıyor. EUV litografi makinelerinde da helyum soğutma için vazgeçilmez. ASML'in ürettiği bu makineler olmadan ileri düzey parça basmak olası değil. En azından bu uygulamalar için helyumun yerini alacak tek gaz yok. Güney Kore helyumunun oran 65'inden fazlasını Katar'dan alıyor. Samsung ve SK Hynix dünyası yüksek bantları genişlikli belleğin oran 80'ini, DRAM'ın tahminen oran 70'ini üretiyor. Fakat iyice haberleri şu, şimdilik Kore'deki üreticilerin altı aylık stoku var."
TSMC'nin ise o kadar konforlu olmadığını söyleyen Kaymaz, dünyanın neredeyseymiş hepsi gelişmiş çiplerini imal eden şirketin Tayvan operasyonları için olabilir ortasına kadar yetecek rezervi olduğunu dile getirdi. Kaymaz, şirketin tedariki ABD'den yapabildiğini bununla birlikte stoklarının buna karşın azaldığını bildirdiğini söyledi.
Geri dönüşümü yardımsever oluyor fakat arz açığını tekbaşına başına kapatacak ölçekte değil
Diğer taraftan en modern parça tesislerinde gelişmiş geri dönüşümü sistemlerinin kurulu olduğunu ve helyumun oran 90-95'ini geri kazanılabildiğini dile getiren Kaymaz, "Samsung sektörde birinci helyum geri dönüşümü sistemini kurmuştu, yılda 4,7 tonları birikim sağlıyor. Japonya ve Tayvan'daki gelişmiş fabların oran 70'inden fazlasında geri dönüşümü sistemi var. Singapur'da nispet oran 50'nin altında. Geri dönüşümü yardımsever oluyor fakat arz açığını tekbaşına başına kapatacak ölçekte değil." ifadelerini kullandı.
Kaymaz, diğer taraftan sabitlik disk tarafına da değinilmesi lüzumtiğini belirtti. Yüksek kapasiteli sabitlik disklerde havanın yerini helyumun aldığını anlatan Kaymaz, şunları kaydetti:
"Yoğunluğu havanın yedide arasında biri olduğu için aerodinamik sürtünmeyi azaltıyor, kuvvet tüketimini düşürüyor. Western Digital bu alandaki öncü HelioSeal teknolojisiyle 2014'ten bu yana 27 milyondan fazla helyumlu şoför sevk etmiş. Seagate da helyumlu şoför üretiyor. Sabit disk sektörü helyuma direkt bağımlı. Tıbbi tarafta şart daha acil. Dünya genelinde 14 binden fazla MRI cihazı çalışıyor. Hepsinin süperlik iletken mıknatısları sıvı helyumla soğutuluyor. Helyum olmadan mıknatıslar çalışmıyor. Fiber optik teli üretimi da listeye dahil. Helyum bardak yapısındaki kusurları engelledi için kullanılıyor. Yapay zeka patlamasıyla birlikteki bilgi orta bağlantıları için lifler optik talebi çabuk artıyor."
English (US) ·