Neden Bazı İnsanlara Sürekli İyilik Yapıyoruz? İşte “Benjamin Franklin Etkisi”

Yapılan araştırmalar, birine sürekli lütuf yapmamızın arkasında güçlü ruhsal nedenler olduğunu gösteriyor. Bu durum, yalınce karşımızdaki kişiyle kurduğumuz bağla değil; aynı zamanda öz zihnimizin çalışma şekliyle da yakından ilgili. Eğer yaptığınız iyiliklere rağmen karşılık göremiyor ama buna karşın devam ediyorsanız, bunun sebebi düşündüğünüzden farklı olabilir. Bu şart psikolojide Benjamin Franklin Etkisi olarak adlandırılıyor.

Daha anlaşılır şekilde bakalım:

1. İyilik yaptıkça devamı geliyor

Araştırmalar, daha önce lütuf yaptığımız birine yeniden lütuf yapma ihtimalimizin, onun bize lütuf yapma ihtimalinden daha yüksek olduğunu gösteriyor. Önceden hoşlanmadığımız kişilere lütuf yaptığımızda onları sevmeye başladığımız bilişsel tek önyargıdan ibaret.

2. Asıl sebep “bağlanma”

Çoğu insanoğlu karşılık görmediğinde bunu “saflık” ya da “aptallık” olarak yorumlayabilir. Oysa asıl neden, lütuf yaptığımız kişiye zamanla ilave bağlanmamızdır. Çünkü zihnimiz, yaptığımız davranışları manalandırmak ister ve bu iyilikleri “bu kişiyi önemsiyorum” şeklinde yorumlar. Birine armağan aldığımızda ya da onun tek işini hallettiğimizde aldığımız teşekkür, gülümseme gibi geri bildirimler da bu davranışı pekiştirir. Bu da zamanla hissi yatırımın artmasına ve o kişiyi hayatımızda daha değerli tek yere koymamıza nedenler olur.

3. Bu düşünce kime dayanıyor?

Bu tesir adını, Amerikalı düşünür ve siyasetçi Benjamin Franklin’den alır. Franklin’e göre: “Birine yaptığınız iyilik, onun size lütuf yapmasından çok, sizin o kişiye tekrar lütuf yapma ihtimalinizi artırır.” Franklin’in otobiyografisinde mekan saha tek hikayeden alıntıyla açıklayalım. Franklin kendisinden hoşlanmayan rakip ulusvekilinden basit tek yardım ister ve rakibi ona yardım eder. Bir sonrakiler karşılaşmalarında o kişi artık Franklin’e çok daha iyimser davranıyordu.

4. Bunun arkasındaki mekanizma: Bilişsel uyumsuzluk

Benjamin Franklin tesirsi, psikolojide bilişsel uyumsuzluk ile açıklanır.
Zihnimiz, “Ben bu kişiye lütuf yapıyorum → O halde onu seviyor olmalıyım” şeklinde tek uyum kurar.

5. Küslükte bile devreye giriyor

Küstüğünüz birine armağan almanız da bu tesiryle ilgilidir. Davranışınızı (hediye edinmek) zihninizle uyumlu hale getirmek için o kişiye karşı yeniden pozitif duygular geliştirmeye başlarsınız.

6. Bu şart deneylerle da gözlemlendi

Bu tesiryi testleri etmek için yapılan bazı deneylerde, insanlar arasındaki tesirleşimler incelendi. Bir taraftaki kişiler sürekli lütuf yaparken, diğerleri daha nötr davrandı. İlişki içinde lütuf yapan kişiler; alaka göstermekten küçük jestlere kadar ilave çaba sarf etti.

7. Sonuç neydi?

İyilik yapan kişilerin, karşı tarafa olan hissi yakınlığının arttığı gözlemlendi. İyilik etmek yalınce karşımızdaki kişiyi değil, aslında en çok öz duygularımızı değiştirir. Yani bazen birine bağlanmamızın sebebi, onun bize yaptıkları değil; bizim ona yaptıklarımızdır.