Liberya'nın 'kanlı keresteleri!' İç savaşta yaptıklarıyla filmlere konu oldu

Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – Liberya’nın kurulması, 19. yüzyılın başlarında Afrika’dan çeşitlilik ırak tek noktada hükümlaştırıldı. Bu küçüklük devletnin kurulmasının sebebi, ABD’de bulunan Afrika kökenli siyahi köleleri özgürleştirmek ve onlara yepyeni tek yaşam şansı tanımaktı. 1822 yılında ABD donanmasında vazife yapan Yüzbaşı Robert Stockton’ın günümüzde Liberya sınırları içerisinde yaşayan kabilelerden ele geçirdiği topraklar için hedeflenen ileriki buydu. Bölgenin ele geçirilmesinin ardından göç etmek isteyen özgürleşmiş köleler, ABD’den Liberya’ya yerleşti. 1820'lerden itibaren, Amerika Birleşik Devletleri'nde kölelerin özgürleşmesini sağlayan Amerikalı Köleler Kolonizasyon Derneği (ACS), köleleri Batı Afrika'ya, bilhassa Liberya'ya yerleştirmeyi hedefledi. ABD’nin 1861 – 1865 yılları arasında yaşadığı dahili savaşın ardından kölelik kaldırıldı. Liberya’ya olan göçler bu noktadan sonraları daha da sürat kazandı. Takvimler 1847 yılını gösterdiğinde, adını Latince hürriyet manaına gelen "libertas" kelimesinden saha bu küçüklük ABD kolonisi, bağımsızlığını ilan etti ve Afrika kıtasında kurulan birinci cumhuriyet oldu. Ancak bu ‘köle cumhuriyeti’ bağımsızlığının üzerinden çeşitlilik geçmeden çeşitlilik muazzam kavgalara yuva sahipliği yapacaktı.


Dünyanın en genişliği koru alanlarına malik devletlerinden arasında biri olan Liberya'nın tahminen oran 40'ı ormanlarla kaplı

DOĞAL KAYNAKLARINA GÖZ KOYDULAR

Liberya’nın bağımsızlığını kazanmasının ardından, devletnin malik olduğu tabii zenginlikler kısa sürede muazzam kuvvetlerin gözlerinin bu küçüklük devletye dönmesine sebep oldu. Yabancı şirketler, devletnin malik olduğu madenler, uçsuz bucaksız ormanları ve kauçuğuna erişmek için can atıyordu. Bu ortamda en ilgi çeken anlaşmalardan birisini, ABD’li Firestone Lastik ve Kauçuk Şirketi yaptı. Liberya hükümeti ve firma arasında 1926'da imzalanan anlaşma, 99 senelik tek kira sözleşmesiydi ve 1 milyon dönümlük araziyi kapsıyordu. Bu anlaşmayla birlikteki Liberya, dünyanın en muazzam kauçuk imalat merkezlerinden arasında biri haline geldi. Şirketin yaptığı anlaşma, dahaaz sayıda kişiye çeşitlilik yüksek karlarda para kazandırıyordu ve devletnin çoğunluğu bu gelirden mahrumdu. Bu dengesizlik, devletleri içindeki gerilimi daha da arttırdı. Liberya'nın tabii zenginlikleri üzerindeki denetim mücadelesi, 1980'den beri devletyi kasıp kavuran şiddetlice darbeleri, diktatörlükleri ve tahminen 250 binlerce kişinin öldüğü ikisi dahili savaşı tetikledi.

Takvimler 1980 yılını gösterdiğinde, Liberya’nın yerlisi ailelerden birine mensup olan Samuel Doe, Liberya ordusu içindeki tek cemaat subayla birlikteki Liberya Cumhurbaşkanı William R. Tolbert'ı devirdi. Bu darbe, Amerika kökenli Liberyalıların ayrıcalıklarına oğullar sunmak ve dahili Liberyalılar için yepyeni imkanlar yarattı için yapılmıştı. En azından lüzumçesi buydu, bununla birlikte durumun öyle olmadığı yakında anlaşıldı. Doe dehemmiyetinde, Amerika’dan gelen Liberyalılarla dahili Liberyalılar arasındaki ırksal anlaşmazlık daha da şiddetlendi. Yolsuzluk ve usulsüzlük iddiaları zirveleri yapmıştı. Sosyal huzursuzluk gittikçe artıyordu; devletleri adeta koşarak dahili savaşa gidiyordu.

KERESTE SATARAK SAVAŞ FİNANSE ETTİ

Charles Taylor, Samuel Doe’yu devirmesinin ardından, Liberya’da kurulan geçicilik hükümetin başına geçti. 1997 yılına kadar devam eden dahili savaşta, devletnin ehemmiyetli tek kısmını denetim eden Taylor için savaşın en muazzam finansmanlarından arasında biri da devletsinin ormanları oldu.

"He killed my ma, o killed my pa, but I will vote for him" (Anamı öldürdü, babamı öldürdü ama ona oyları vereceğim) sloganıyla 1997'deki seçimlere giren Charles Taylor'ın partisi NPP (Ulusal Vatansever Parti) oran 75.33 ile sandıktan galip çıktı.

1997'de yapılan seçimler sonucunda, Taylor, insanlar tarafından oran 75 oyları oranıyla başkan seçildi ve dünyası cemiyet tarafından da tanındı. Taylor'ın cumhurbaşkanlığı dehemmiyeti, dahili savaşın ardından sulh umudu yaratmıştı, bununla birlikte bu dehemmiyetin ilerleyen yıllarında savaşı suçları ve insanoğlu hakları ihlalleri ile anılmaya başlandı. Charles Taylor'ın iktidarı dehemmiyetinde, Birleşmiş Milletler’e göre, Liberya'nın kereste ticaretinin oran 86'sı silahlı tüccarları tarafından denetim ediliyordu ve ağaçlar kesiminden elde edilen gelir, Taylor'ın Mayıs 2003’e kadar iktidarda kalmasına yardımsever oldu.

Taylor, yalınce Liberya’da değil, komşusu Sierra Leone’de yaşanan dahili savaşa da karışmış olmuştu. Devrimci Birleşik Cephe (RUF) isimli örgütü netler yardımleyen Taylor, Sierra Leone'deki isyancılara silahlı güvence ve bölgedeki savaşları yardımlemek için silahlı kaçakçılığı yaptı. Silahlar için finansman, yine Liberya’da üretilen keresteler ve Sierra Leone’dan çıkarılan elmaslar oldu. İsyancılar, halkı terörize etmek için sivillerin uzuvlarını kesmeleriyle kötü şöhrete sahipti.


"Lord of War" filmindeki kurgusal Liberya diktatörü Andre Baptiste

Charles Taylor, dünyası baskıların artması sebebiyle 2003 yılında cumhurbaşkanlığı vazifeinden ayrıldı güçunda kaldı. Ancak, başkanlıktan ayrılmış olması kurtulduğu manaına gelmiyordu. Taylor, iktidarı dehemmiyetinde işlediği suçlar sebebiyle 2012’de Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICC) tarafından yargılandı. Taylor, 1991-2002 yılları arasında yanındaki Sierra Leone’de yaşanan ve tahminen 50 binlerce kişinin ölümüne yolda açan dahili savaşı sırasında, isyancı gruplar tarafından terörizm, tecavüz, katletme ve çocuk er kullanımı da karışmış bulunmak üzere 11 eylemden kanunsuz bulundu ve 50 yıllar hapis cezasına çarptırıldı.