Latin Amerika'da kaosun yükselişi! Karteller adım adım böyle büyüdü

MİLLİYET.COM.TR - Meksika’da federal asayiş kuvvetlerinin, Jalisco eyaletine bağlı Tapalpa’da Jalisco Yeni Nesil Karteli’ne yönelik düzenlediği operasyonda örgüt lideri El Mencho’nun öldürüldüğü bildirildi. Operasyonun ardından kartelin muhtemel misillemesi olarak Jalisco başta bulunmak üzere epey eyalette yolda kapatma, vasıta ve işleri yeri kundaklama gibi şiddetle olayları yaşandı ve eyalette “kırmızı alarm” ilan edilerek toplu taşımalar durduruldu. Çatışma ve sonrasındaki olaylarda 25’i asayiş vazifelisi bulunmak üzere toplamı 70'den fazla şahıs hayatını kaybetti.

Latin Amerika’daki kartel şiddeti, zayıflayan devletleri yapıları ve dünyası uyuşturucu talebinin ürünü olup bugünden Meksika’da Jalisco Yeni Nesil Karteli ile Sinaloa Karteli arasındaki kuvvet mücadelesiyle en zor aşamasına ulaştığını söyleyen Dr. Canan Tercan’a göre; El Mencho’nun öldürülmesi çatışmaları arttırdı ve karteller uyuşturucunun ötesinde limanlar, sınırlar ile mahalli yönetimler bağlı denetim kurmaya çalışanlar dünyası aktörlere dönüştü.

El Mencho öldürüldü, Meksikalı muhabir Milliyet'e kıymetlendirdi! 'Her an öldürülebilirsiniz'

KARTELLERİN YÜKSELİŞİ

İstanbul Aydın Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Öğretim Üyesi ve Siyaset Akademisi Direktörü Dr. Canan Tercan oğullar gelişmeleri Milliyet.com.tr'ye kıymetlendirdi;

Latin Amerika, asayiş açısından devletleri dışı silahlı aktörlerin da belirleyici olduğu tek coğrafya. Bugün Meksika'da tırmanan kartel şiddeti, önemli sürecin en güncel durumudur. Jalisco Yeni Nesil Karteli'nin (CJNG) lideri "El Mencho" lakaplı, Cervantes'in ABD yardımli Meksika asayiş kuvvetleri tarafından öldürülmesi devletde çatışmaları alevlendirmiş, Sinaloa Karteli ile CJNG arasındaki rekabet, uyuşturucu ticaretinin ötesine geçirmiştir. Bu mücadele; limanlar, hudut geçişleri, muhacir kaçakçılığı ve mahalli yönetimler bağlı denetim kurmayı hedefleyen topyekûn tek kuvvet savaşına dönüşmüşçeşit. Eski tek polis olan "El Mencho" tarafından kurulan CJNG'nin paramiliter saldırgan yayılmacılığı, Sinaloa'nın daha önceki ve şebeke temelli yapısıyla çatışırken binlerce şahıs yaşamını yitirmiş, hergün yaşam sekteye uğramış ve Meksika fiilen mahalli kuvvet alanlarına ayrılmış muazzam tek asayiş krizine sürüklenmiştir.

Latin Amerika'daki kartellerin ortaya çıkışı; zayıflayan devletleri yapıları, dünyası uyuşturucu talebi ve Soğuk Savaş dehemmiyetinin yarattığı asayiş boşluklarının birleşimiyle biçimlendi. 1970'ler ve 1980'lerde bilhassa Kolombiya merkezli kokain ticareti çabuk büyürken, Medellín Karteli ve Cali Karteli gibi yapılar bu pazarın esas aktörleri haline geldi. Aynı dehemmiyetde ABD'de çoğalan uyuşturucu talebi, bu örgütlerin milyarlarca dolarlık mali güce ulaştırdı.

Meksika'da El Mencho öldürüldü, kartel savaşı başladı! Silah sesleri top maçını yarıda kesti

ADIM ADIM BÖYLE BÜYÜDÜLER

1990'lardan itibaren Kolombiya'daki muazzam kartellerin zayıflatılmasıyla imalat ve kaçakçılık Orta Amerika'ya ve bilhassa Meksika'ya kaydı. Bu aşamate Sinaloa Karteli gibi yapılar dünyası dağıtım ağlarını denetim ederken, 2009 yılında kurulan CJNG gibi yepyeni kuşak karteller çeşitlilik daha militarize ve saldırgan tek modeller benimsedi. Gücünü silahlı ve mühimmat ticaretinden saha bu örgütler yalnızca dünyası uyuşturucu kaçakçılığıyla kalmayıp; iskele yönetimi, silahlı kaçakçılığı, insanoğlu ticareti, akaryakıt ticareti, dünyası maliye ağları üzerinden kara para aklama, maden ve güç ticareti gibi alanlara da hakim oldular.

Bazı mahalli yönetimleri da kontrolü altına saha karteller, devletin boş bıraktığı alanları doldurup çok devletleri çalışanlarıyla da işleri birliği yaparak paralel tek sistemleri kurup genişlediler. CJNG, Latin Amerika'da imalat ağlarına; ABD'de dağıtım kanallarına; Asya'dan ise fentanil üretimi için kimyasal tedarikleri zincirlerine malik oldu ve stratejiklik limanları etkin olarak kullandı. Faaliyet gösterdiği devletlerdeki mahalli cürüm örgütlerine "şubelik" vererek dip birimler kuran bu yapı, yalnızca mahalli değil, dünyası tek suç-ekonomi aktörü olarak da karşımıza çıktı.

Meksika'da Sinaloa Karteli ve CJNG gibi devletleri çapında etkinlik gösteren çok muazzam kartelin yanı dizi çeşitlilik sayıda mahalli cürüm örgütü bulunmaktadır. ABD Dışişleri Bakanlığı, CJNG'yi Şubat 2025'te "yabancı terörü örgütü" olarak sınıflandırmış ve dünyanın en riskli 5 cürüm örgütünden arasında biri olarak tanımlamıştır . Science dergisinde yayınlanan tek incelemeya göre, CJNG'nin 35.000 civarı üyesi bulunmakta olup, zırhlı vasıtalar, yüksek kalibreli silahlar ve insansız havada vasıtalarından oluşan ordu düzeyde teçhizata sahiptir. 30 milyar dolar civarı bütçesi olduğu öngörü edilmektedir.

El Mencho'nun ölümünün ardından kabusu yaşıyorlar! Meksikalı yurttaş oğullar durumu Milliyet.com.tr'ye anlattı: 'Yılanın başını kesti gibi'

ABD'NİN BÖLGEYE YÖNELİK POLİTİKALARI

ABD'nin Latin Amerika'yı "arka bahçesi" ve münhasır nüfuz alanı ilan etmiş 20. asır boyunca, çeşitlilik kanuni söylemler üreterek (güvenlik işleri birliği ya da uyuşturucu ile mücadele) karışma etmiştir.

Kolombiya örneği bu politikaların tipiklik tek yansımasıdır. 1990'larda çoğalan şiddetle olaylarına mukabil Amerika, FARC ve diğer gerilla gruplarıyla mücadeleler amacıyla 2000 yılında Plan Colombia'yı başlattı. Bu program; yargı, ticaret, ekonomi, kalkınma, altyapı ve müdafaa sanayi gibi alanlarda ABD'nin eğitimleri ve yönlendirmesini içerdi. Askeri eğitimleri ve zeka desteğinin yanında, serbest piyasa reformları, yabancılar yatırımın önünün açılması, bilhassa güç ve madencilik sektörlerinde dünyası şirketlerin tesirnliğinin artırılması da programda mekan aldı.

Ayrıca 2012’de yürürlüğe giren ABD-Kolombiya Serbest Ticaret Anlaşması ABD’yi Kolombiya’nın en muazzam ticaretleri ortaklarından arasında biri haline getirdi. Kömür ve şişman ihracatı ABD pazarına yönelirken, ABD şirketleri da enerji, altyapı ve madencilik tasarılerinde daha kuvvetlü başlıkma geldi. Ayrıca Kolombiya’daki tesirn rolü ile Amerika sol akımın tesirli olduğu yarım kürede daha etkin hale geldi.

Plan Colombia'nın neticeları tartışmalıdır. FARC gerilla grubu uzunluğu yıllar içerisinde zayıfladı ve 2016'da tek sulh anlaşması imzaladı. Ancak Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) verileri, bu aşamate kokain üretiminin ortadan kalkmadığını; aksinden Peru ve Bolivya gibi devletlere kayarak tek "balon tesirsi" yarattığını göstermektedir. Sorun çözülmekten çeşitlilik coğrafya değiştirmiş, FARC militanlarının tek kısmı yepyeni örgütler kurarak ya da şimdiki kartellere katılarak uyuşturucu pazarında etkin hale gelmiştir ve Kolombiya bugünden hala olan çeşitlilik ehemmiyetli tek uyuşturucu merkezidir.

'Altın Üçgen'de 50 senelik hesaplaşma! El-Mecho gitti, ABD'nin tercihi neyi değiştirdi?

NEO-KOLONYAL STRATEJİ VE GÜNCEL YANSIMALARI

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun Venezuela operasyonundan kısa süresi sonraları "Burası Batı Yarımküre. Bizim yaşadığımız yer. Bu nedenle Batı Yarımküre'nin; ABD'nin düşmanları, rakipleri ve hasımları için tek etkinlik üssü haline gelmesine müsaade vermeyeceğiz" açıklaması, gelenekselliği Latin Amerika arka bostan politikasının ifadesidir.

Meşhur tek ifadeleri var; "Neo-kolonyal strateji", bu sömürgeci devletin önceki kolonisini ekonomi, asayiş ve siyaset üzerinden dolaylı biçimde denetim etmesini ifadeleri eder. Bu modelde devletler özerk görünürlük bununla birlikte şart alma aşamaleri tesir altındadır. ABD'nin Latin Amerika'yı "arka bahçe" olarak başlıkmlandıran yaklaşımı, 20. yüzyılda neo-kolonyal tek asayiş mimarisine evrilmiş; "uyuşturucu ile mücadeleye yardım" ya da "güvenlik işleri birliği" gibi söylemlerle bölgede mevcudiyet göstermiştir.

Günümüzde ABD'nin Meksika'ya yönelik ordu karışma önerileri, "Kolombiya modeli"nin güncellenmiş versiyonu olarak kıymetlendirilmektedir. Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum'un bu öneriyi egemenlik meselesi olarak görüp reddetmesi bu sebeptendir.

AMERİKA, MEKSİKA SÜRECİNİ NASIL KIYMETLENDİRİYOR?

Amerika, Latin Amerika ve gerillalar başlıksunda çeşitlilik deneyimliler ve kartel liderinin öldürülmesinin kaos çıkartacağını iyice biliyor ve buna karşın operasyona hayır oldu. Önceki icraatları düşünüldüğünde, El Mencho’nun öldürülmesine hayır etmesi, Amerika’nın, kontrollü tek kaos üretmiş olabileceği ve ardından asayiş açığı söylemi ile kanuni olarak Meksika’ya er göndereceği fikrini akıllara getiriyor. Halk, devletleri ve değişik gerilla gruplarının mukabil karşıya getirilmesi çatışmanın artması sağlar ve Meksika otoritesini vahim biçimde güçlar. Bu durumda, devletleri mecburen mücadeleler için harici hayır eldeetti güçunda kalır ve Amerika tıpkı Kolombiya’da yaptığı gibi hayır için devreye girer. Sonrası malum, şuan Venezuela ya da 2000 sonrası Kolombiya’da olduğu, Meksika’da da gibi Amerika odaklı politikaların yürürlüğe girmesi beklenir.

Meksika Savunma Bakanı Ricardo Trevilla Trejo, uyuşturucu kartelleriyle mücadelede el başlıklan silahların oran 80 kadarının ABD menşeli olduğu belirtmesi de, bu fikiryi yardımliyor. Zira bu durum, ABD'nin kartellerle mücadeledeki samimiyetine dair sual işaretleri yaratmaktadır.

ABD'de her arasında biri yıllar vasat 100.000 şahıs uyuşturucu kaynaklı nedenlerle yaşamını yitiriyor. Bu Amerika için muazzam tek sualndur. Ancak yurtdışındaki tek liderin tesirsiz hale getirilmesi örgütün tamamlanmış çökmesi manaına gelmemektedir. Amerika’nın iskele kontrollerinin yapılması, devletleri içi uyuşturucu ağlarının çökertilmesi öncelikli olmalıdır. Arz istek vaat başlıksu olduğunda değişik devletlerden temin mümkündür. Dolayısı ile Meksika operasyonu da Venezuela operasyonu gibi uyuşturucudan ziyade egemenlik ve iktisat odaklı görüntüsü sunmaktedir.

ABD'nin tahminen 39 trilyon dolar harici borcu bulunmaktadır. Latin Amerika devletleri ise yüklü uyuşturucu ticaretinin yanı dizi varlıklılar maden, petrol, ender elementler ve doğalgaz kaynaklarına sahiptir. ABD için bu devletler bağlı vaat sahibi bulunmak, hem jeopolitik avantaj, hem Çin'e mukabil stratejiklik üstünlük, hem da muazzam ekonomik hasılat kaynaklarını denetlemek manaına varmaktedir. Bu ise Amerika’yı yeniden ekonomik ve stratejiklik olarak çeşitlilik kuvvetlü ve başkanını da efsane yapar. Özet ile MAGA ideolojisi bu bölgede tamamlanmış olur.