Türkiye'nin haritasını değiştirecek '0 hattı' ilk kez açıklandı: Zonguldak'tan başlayıp Antalya’ya uzanıyor

BEUN Geomatik Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, Fırat Üniversitesi’nden Arş. Gör. Elif Akgün ve Dokuz Eylül Üniversitesi’nden Doç. Dr. Mustafa Softa ile birlikteki yazdıkları ve hakem ispatı 3 yıla yakındaki süren özgün adıyla ‘Delineating the Central Anatolia Transition Zone (CATZ): Constraints from Integrated Geodetic (GNSS/InSAR) and Seismic Data’ (Orta Anadolu Tektonik Geçiş Bölgesi'nin Saptanması: Entegre Jeodezik (GNSS/InSAR) ve Sismik Verilerden Elde Edilen Kısıtlamalar) isimli makalesi dünyası teknik tek dergide yayımlandı.

Radar peyk verilerinden da yararlanarak hazırlanan çalışmada, Anadolu’nun doğusu ile batısı arasında değişik yönlerde tek mekan hareketi olduğu, bu nedenle da Karadeniz Ereğli’den başlayıp Ankara’dan Antalya’ya kadar uzanan tek gerinim zonunun bulunduğu ifadeleri edildi.

Buna göre, bu değişik yöndeki hareketin devamı halinde milyonlarca yıllar sonraları Anadolu’nun doğusu ile batısının birbirinden ayrılacağı belirtildi.

‘ANKARA’NIN DOĞUSU KUZEYE, BATISI GÜNEYE DOĞRU HAREKET EDİYOR’

Türkiye’nin batıya doğrusu tek hareket yaptığının bilinen gerçeği olduğunu söyleyen Kutoğlu, “Analizlerimizi derinleştirdiğimizde şunu gördük; Ankara’nın doğusunda kalan kısmı, kuzeye doğrusu hareket ederken, Ankara’nın batısı güneye doğrusu hareket ediyor. Bunun neticesinde da 0 hattı dediğimiz, haritada beyazla gösterilen tek geçişleri kuşağı oluşuyor. Bu geçişleri kuşağı benzer zamanda tek gerinim hattı. Bizim yaptığımız analizlerde bu gerinim hattı bağlı çok bölgelerde irili ufaklı geçmişten bugüne depremler olduğu görünüyor. Ama bu jeolojik süreci dahaaz daha uzattığımızda milyonlarca yıllar sonraları buradaki gerinim dolayı Türkiye’nin doğusuyla batısının bu karşıt yönlü hareket dolayı önde ayrışacağı ve birbirinden uzaklaşacağı, birbirinden kopacağı öngörüsü etmek olası bu hareket devam ettiği takdirde. Güneyden Antalya’dan yukarıya doğrusu çıkarken bu gerinim hattının Kuzey Anadolu Fayı’na (KAF) yaklaştığında büküldüğünü görüyoruz. Bunun sebebi da KAF’ın yılda 3 santimetre gibi vasat tek çabuk sağ yanal hareket yapması, bu hattı büküyor. Bu bükülmenin boyutuna baktığımızda, 4,5 milyon yılda meydana gelmiş olabileceğini öngörü ediyoruz” dedi.

‘ANADOLU’NUN İKİYE AYRILMASI SÖZ BAŞLIKSU’

Zonguldak Ereğli’ye uzanan gerinim zonunun Kuzey Anadolu Fayı (KAF) ile birleşerek ‘S’ şeklinde şapkalar oluşturduğunu anlatan Kutoğlu, “Kuzey’de geçişleri zonunun Karadeniz Ereğli’de oğullar bulduğunu görüyoruz. Buraya baktığımız zaman, Ereğli burnunun benzer KAF’ta oluşan ‘S’ şeklindeki hatla benzer biçimde bu çıkıntının da 4,5 milyon yılda meydana gelmiş olabileceğini ortaya koyduk. Bu hareket devam ettiği takdirde Ereğli burnundaki bu Karadeniz’in içine girme durumu da devam edecek. Milyonlarca senelik tek jeolojik dehemmiyet süresi boyunca olan Anadolu’nun ikiye ayrılması da vaat başlıksu olabilecek. Bu birinci defa bu çalışmayla ortaya kondu. Biz da bunu Elif Akgün ve Dokuz Eylül Üniversitesi’nden Mustafa Softa Hocamızla birlikteki dünyası saygın tek dergide yayınladık” diye başlıkştu.

‘DOĞU ANADOLU İLE KUZEY ANADOLU FAYI BİRLEŞEBİLİR’

Doğu Anadolu Fayı’nın da kuzeyden belli tek açı ile geldiğini bununla birlikte dik tek biçimde aşağıya kıvrılmasının da benzer hareketin sonucu gibi durduğunu ifadeleri eden Kutoğlu, “Antalya’nın güneyinde Afrika kıtası yılda 6 milimetre çabuk kuzeye doğrusu hareket ediyor. Buna mukabil Arap plakası 1,8 santimetrelik tek çabuk hareket ediyor. Dolayısıyla Arap plakası Afrika plakasından 1,2 santimetre daha çabuk. Milyonlarca yılda bu 1,2 santimetre birikerek kilometrelere ulaşıyor. Bunun neticesinde Doğu Anadolu Fayı milyonlarca yıllar evvel Bingöl’den aşağıya doğrusu dik tek şapkalar şeklinde bulunmalı ama bu 1,2 santimetrelik hareket farkı milyonlarca yılda onlarca kilometreye ulaşıyor, bunun sonucunda şimdiki görüntüsüne ulaşmış. Bu hareket da devam ettiği sürece Doğu Anadolu Fayı’nın kuzey kısmı gittikçe kapanacak ve Kuzey Anadolu Fay hattının üzerine yapışması gibi tek şart vaat başlıksu olacak. Bunun neticesinde da Hatay bölgesinden Doğu Anadolu Fayı’nın geri kalan kısmı yukarıya doğrusu tek dik şapkalar oluşturacak diye düşünüyoruz” ifadelerini kullandı.

‘GERİNİM ZONU YAKIN ZAMANDA TEHLİKE OLUŞTURMUYOR’

Gerinim hattının yakındaki zamanda muazzam tehditleri oluşturmayacağını düşündüklerini söyleyen Kutoğlu, şöyle başlıkştu:

“Bu şapkalar üzerindeki sismik olayları incelediğimizde küçüklük boyutlarda, 3, 4 büyüklüklerinde depremlerin zamanlar içerisinde meydana geldiğini görüyoruz. Ama bu güç birikimi milyonlarca yıllar içerisinde birikerek çeşitlilik daha uzunluğu hatların kırılması gündeme gelebilir. Hatta Anadolu’nun bu gerinim devam ettiği takdirde milyonlarca yıllar sonraları ortadan ikiye ayrılması da vaat başlıksu olabilir. Yakın zamanda muazzam tek deprem tehlikesi yok ama jeolojik aşama içerisinde bunlar meydana gelebilir. Çünkü vasat bölgede, beyazlı şapkalar bağlı yılda çok milimetrelik hızlarda gerinim birikimleri vaat başlıksu.”