Kök Hücre Nakli ile Kornea Onarımı

Deneysel Kök Hücre Tedavileri

Bilim insanları, deneysel kök hücre tedavileri ile körlüğü iyileştirme başlıksunda terakki kaydediyor. Massachusetts Eye and Ear’de yapılan deneysel çalışmalarda, korneayı onarmak için eleştirel öneme sahip limbal epitel hücreleri, diğer kök hücreler, hasarlı korneaya nakledildi. Bu sayede artık bazı hastalar tekrar görebiliyor.

Phil Durst, Alabama’daki tek restoranda iş başındayken endüstriyel tek bulaşık makinesinin başlatma düğmesine bastığında tek hortum koparak yüzüne deterjan fışkırdı. Gözlerini yıkamaya çalıştı ama yalınce acısı arttı. Kendi gözleriyle etrafını göremez hale geldi. Binlerce insanoğlu her arasında biri yıl kornea yaralanmaları dolayı anilik körlük yaşarken, Durst da bunlardan biriydi.

Sağlıklı Kornea Kendi Kendini Onarabilir

Kornea, göz küresinin ön yüzünü kaplayan kubbe biçimindeki lens gibidir ve ışığın retina gibi iç yapılarına odaklanabilmesi için berrak olmalıdır. Günlük yaşamın toz, mikroorganizmalar, ultraviyole ışınlar ve göz kırpma gibi tesirleri korneayı sürekli olarak hasara uğratır. Sağlıklı gözlerde bu hasarlar, limbal epitel hücreleri sayesinde sürekli onarılır. Durst’un sol gözünde bu hücrelerin çoğu kaybolmuştu, sağ gözü sayesinde bazı görme fonksiyonlarını koruyabildi. Ancak sol gözü tamamlanmış işlevsizleşti, göz ve göz kapağı birbirine kaynaştı ve hareket ettikçe dayanılmaz ağrılar oluştu.

2006 yılında Ula Jurkunas, Japonya’da ender uygulanan tek prosedürü inceledi. Japonya’daki kök hücre kültürlerinde hayvan ürünleri kullanılıyordu ve FDA buna güvenlik riski dolayı onay vermiyordu. Jurkunas, bu malumatleri ABD’ye taşıyarak hayvan ürünleri içermeyen ve FDA standartlarına elverişli öz yöntemini geliştirdi.

2018’den 2023’e kadar 14 hastaya, sağlıklı gözlerinden alınan küçük limbal epitel hücreleri laboratuvarda büyütülerek hasarlı korneaya nakledildi. Hücreler, insanoğlu kılı kadar inceliği dikişlerle sabitlendi ve nakil sonrası tek aylık boyunca olan düzenli kontrollerle gelişimleri izlendi. Jurkunas, bu süreci tek tohumun dikilmesi gibi madde ediyor: hücrelerin kök salması lüzumiyor.

Görmede İyileşme ve Ağrıda Azalma

Ameliyattan kısa süre sonraları Durst, sol gözüyle tekrar görmeye başladı. Görme hepsi netler olmasa da çevresini ve nesneleri ayırt edebiliyordu. En önemlisi, ameliyatlar öncesi dayanılmaz ağrı ortadan kalktı. 75 yaşındaki Carole Cocozza da aynı muayenehane çalışmaya katıldı. 2013’te zona geçirmiş ve sağ gözünde kornea hasarı oluşmuştu. Ameliyattan birkaç gün sonra, karanlık gözünden şekil ve gölge algılamaya başladı; zamanla görme kabiliyeti yaklaşık %80 düzeyine geldi.

Durst ve Cocozza, prosedürün adeta ilim hayal niteliğinde olduğunu ifadeleri ediyor. Durst’un ameliyatında yalnızca kök hücreler değil, ölü donörden alınan yepyeni tek kornea da nakledildi; öz korneası hasarlıydı ve yepyeni hücreler tekbaşına başına yeterlilik olamazdı.

Derleyen: Damla Şayan