Karadeniz’de 'sessiz katil' alarmı! Kilometrelerce uzanan hayalet ağlar için harekete geçildi

Karadeniz'de deniz kirliliğine nedenler olan ve biyoçeşitliliğe zarar veren 'sessiz öldüren ruh ağlar' olarak adlandırılan atık deniz ağlarının, ekosistem restorasyonuna tesirsini, Karadeniz Teknik Üniversitesi'nden (KTÜ) ilim insanları, yenilikçi tekniklerle inceleyecek. 'ROWER' adlı yepyeni tasarıyle; suyu altı robotları ile ruh ağların belirlemei ve çıkarılması hedeflenirken, kamera ve yapay zeka yardımli sistemlerle da suyu altındaki yaşıyor çeşitliliği anbean izlenecek.

DENİZİN ALTINDAKİ SESSİZ FELAKET

Denizlerde çoğalan kirletme ve uç avlanmanın yanı dizi bilhassa 'sessiz öldüren ruh ağlar' olarak adlandırılan atık deniz ağları, deniz ekosisteminin geleceğini tehditleri ediyor. Trabzon'da Avrupa Birliği (AB) İnterreg programı içerikında; 2024 yılında başlatılan BlackNETs tasarısi ile Karadeniz'de deniz kirliliğine nedenler olan ruh ağların belirlemei ve temizlenmesine yönelik çalışmalar yürütüldü. Türkiye'nin yanı dizi Romanya, Gürcistan ve Bulgaristan'ın mekan aldığı tasarı içerikında; deniz altındaki biriken, suyu içerisinde serbest halde bulunan terk edilmiş ağlar ile av malzemelerinin yerleri belirleme edilerek Karadeniz'den tahminen 10 binlerce tonları ruh şebeke toplandı. 2026 yılında tamamlanan tasarıde, balıkçıların denize attıkları ağlardan kopan ve ruh şebeke olarak tabir edilen ağlarda deniz ekosisteminin geleceğini tehditleri ettiği, yaşıyor çeşitliliğini azalttığı ve parçalanarak mikroplastik kirliliğine dönüştüğü belirleme edildi.

KARADENİZ'DE YENİ TASARI DEVREDE

Elde edilen veriler doğrultusunda Karadeniz'de ekosistem restorasyonuna yönelik sonuncu tasarı başlatıldı. AB yardımli yepyeni 'ROWER' adlı tasarı içerikında; Tarım ve Orman Bakanlığı katkısıyla ekolojik açıdan korunması lüzumen alanlar belirlendi. Bu alanlarda ruh ağlar için temizlik çalışması yürütülüp, tek yandan da ekosistem restorasyonuna tesirsinin incelenmesine şart verildi. Su altı robotlarıyla ruh ağların belirlemei ve çıkarılması sağlanırken, kamera ve yapay zeka yardımli sistemlerle suyu altındaki yaşıyor çeşitliliği izlenecek. Hayalet ağların tesirlerinin azaltılması ve biyoçeşitliliğin korunması hedeflendiği tasarıde, 14 devletden 34 değişik müşterek mekan alacak.

'KARADENİZ'DE UZUNLUĞU KİLOMETRELERE VARAN AĞLAR BULUNUYOR'

KTÜ Sürmene Deniz Bilimleri Fakültesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Coşkun Erüz, atık ağların zamanla mikroplastiğe dönüştüğünü ilgi çekerek, "Amacımız; Karadeniz'deki plastik, çöp atıkları, deniz altındaki birikmiş olan ya da suyu içerisinde serbest yüzen deniz ve diğer organizmaları avlamaya devam ederek, denizel biyoçeşitliliğe zarar veren ruh ağları inceleyip temizlemekti. Aynı zamanda da avcılık sonrasında kaybolan, terk edilen ağlar ve diğer misina, olta gibi av malzemelerin Karadeniz'deki durumunu ortaya koymaktı. Proje içerikında tahminen 2 binlerce kişiye eğitimler verildi. Balıkçılarla malumat aktarımları yapıldı. Kamu kurumları ve diğer ekiplerinde desteğiyle toplamda 10 binlerce tonları ruh şebeke toplandık. Bu bağlı binlerce ruh ağın yalınce tek kısmı. Karadeniz'de uzunluğu kilometrelere varan terk edilmiş ağlar bulunuyor. Bunları azaltmamız lüzumiyor. Hayalet ağlar, denizde kaldığı sürece yıllarca kontrolsüz biçimde avlama yapmaya devam ediyor. Bu şart hem ekonomik ziyan hem da biyoçeşitliliğin yanı dizi habitatın bozulmasına ve kirlenmesine nedenler oluyor. Parçalandığında da mikroplastiğe dönüşüyor" dedi.

'HABİTAT İYİLEŞTİRME ÇALIŞMALARI YAPACAĞIZ'

Prof. Dr. Erüz, yenilikçi sistemlerle yaşam alanları gelişme çalışmaları yapılacağını söyleyerek, "Hayalet ağlar, olası olan en kısa sürede belirleme edilerek toplanması lüzumiyor. Birlikte çalışarak bunu yapabilmemiz mümkün. Biz akademisyenler olarak malumat üreteceğiz, hususi sektörler geri dönüşçeşitecek, belediyeler da toplanmasını ve bertarafına hayır verecek. Tarım ve Orman Bakanlığı da balıkçılara yönlendirecek ve balıkçılar da işin içine katılarak tek hareket yapılmış olacak. Bu içerikda da sonuncu tasarımiz olan ROWER tasarısini başlattık. AB yardımli, bakanlık katkısıyla Trabzon'da pilotlar tek çalışmalar başlayacak. Ekolojik olarak ehemmiyetli olan ve korunması lüzumen sahalar belirlenip bu sahalarda içeriklı tek temizleme yapılacak. En ehemmiyetlisi biyoçeşitliliği yepyeni inovatif tekniklerle ortaya koyarak yaşam alanları gelişme çalışmaları yapacağız. Su altı robotları kullanılarak ağlar belirleme edilerek, geri kazandırılacak. Su altındaki yaşıyor çeşitliliğini kamera ve yapay zeka sistemleriyle tanımlayacak. Biyoçeşitliliğin şimdiki durumunu ve gelişme süreci ortaya konacak. Tamamen yepyeni ve bugüne kadar uygulanan tekniklerin dışında tekniklerle yapılacak" diye başlıkştu.

'KARADENİZ'DE EKOSİSTEM RESTORASYONU OLACAK'

KTÜ Deniz Bilimleri Fakültesi Balıkçılık Teknolojisi Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Rafet Çağrı Özçeşitk da Karadeniz'de biriken ruh ağların asgari tahribatla alınabilmesi için suyu altı aracı geliştireceklerini belirterek, "Projemiz hayır almaya hak kazandı. Toplamda 14 değişik devletden 34 değişik ortağın mekan alacak ve tahminen 12 milyon avroluk tek bütçeye sahip. Karadeniz Teknik Üniversitesi olarak mahalli uygulamalar ve teknik çalışmalarla etkin görev üstleneceğiz. Asıl amacımız, Karadeniz'de ekosistem restorasyonu olacak. Deniz kirliliğinin azaltılması, çöp kirliliğinin azaltılması ve diğer ruh ağların kirliliği ile biyolojik çeşitliliğin korunmasına yönelik saha çalışmaları yürüteceğiz. Pek çeşitlilik yenilikçi ve tahribatı olmayan metotler kullanacağız" dedi.

'KARADENİZ'DE BELİRLİ KORUMA ALANI YOK'

Hayalet ağların yerlerini belirleyerek en tesirli biçimde çıkartmayı hedeflediklerini söyleyen Doç. Dr. Özçeşitk, "Stereo kamera sistemlerini da kullanacağız. Bu çeşit ağların suyu ortamından asgari tahribatla alınabilmesi için suyu altı aracı geliştireceğiz. 4 yıllar boyunca olan şiddetli olarak alanda çalışarak ekosistem izlemeleri yapacağız. Asıl hedefimiz, Karadeniz'deki ruh ağların tesirlerini minimize edevakıf oldu ve ortaya tek bilinç koymaktır. Hayalet ağların yerlerini belirleyerek, en tesirli biçimde çıkartacağız. Karadeniz'de kesin himaye alanı yok. Pek çeşitlilik değişik sucul ekosistemde, değişik yerlerdeki biyoçeşitliliği kıymetlendireceğiz. Habitatları iyileştirmeye yönelik çalışmalarımız olacak benzer zamanda deniz çöplerinin tesirlerini azaltmaya yönelik da beton adımlar atmaya çalışacağız" diye başlıkştu.