İslamiyet'te ve Yahudilik'te Domuz Eti Neden Yasaklı?

Dinler; yaygınlaşan olarak toplumsal düzeni, insanoğlu ilişkilerini, demografik yapıyı ve bazen da insanoğlu sağlığını muhafaza etmek ve sürdürülebilir hale getirmek için inanan insanların yaşam tarzlarına ve kültürlerine yönelik bazı kaidelar koyar. Bu kaidelar kişinin sekse yönelimi ya da kimliği gibi bireysel başlıklarda olabileceği gibi toplu halde ibadet etme ya da bazı davranışlardan kaçınma gibi toplumsal başlıklarda da olabilir. İnsanların günlük yaşamlarını önemli ölçüde tesirleyebilen bu dinî kaidelar, insanın nasıl besleneceği ve hangi gıdaları tüketeceği gibi başlıklarda da bazı kısıtlamalara gider. Gelin, özellikle İslam ve Yahudilik dinlerinde kesinlikle yasaklanıp "terefa" ya da "haram" şeklinde nitelenen domuz eti ve ürünlerinin yasaklı tarihine dahaaz daha yakından bakalım.^[1]

Yahudilik'te ve İslam'da Domuz Eti Neden Yasaktır?

Yahudilikte "temiz", "yenmesinde sakınca olmayan" besinler koşer (İng: "kosher") olarak adlandır. "Terefa" terimi ise koşer olmayan besinleri tanımlamak için İslam dinindeki "caiz" ifadesinin karşılığı olarak kullanılır. Bu yeme-içme kaideları "kaşerut" olarak da tanımlanan, Levikitus Kitabı'nın 11. bölümünde mekan alır ve buna göre domuz eti ürünlerinin terefa sayılmasının nedeni domuzların geviş getirmemesine bağlanır.^[2]

Domuzlar da koyunlar gibi ağıllarda ya da açık havada beslenir.Pexels

İslam'da ise durum, domuzun hiç tek biyolojik fonksiyonuna dayanmaz. Kuran'da domuz ve domuz ürünlerinin "haram" sayılma lüzumçeleri daha çok domuzların yaşayış tarzı ile ilgilidir. Domuzların çöpçü olarak adlandırılabilecek beslenme şekilleri ve bu yüzden pis sayılmaları, Kuran'da belirtilen ilköğretim neden. Ancak domuz etinin arı olmadığı, birçok hastalık ve parazit taşıdığı (özellikle tirişinella spiralis) için da yasaklandığını belirten ayetler vardır.^{[3], [4]}

Türkiye'de Erken Dönem Domuz Eti Tartışmaları

Türkiye'de domuz etinin ve ürünlerinin tüketilip tüketilemeyeceğine dair tartışmalar, Cumhuriyet öncesi döneme kadar dayanır. 1924 yılında İstanbul Mezbahanesi'nin baş veteriner hekimliğine yükselen Ahmet Nevzat Tüzdil, 1925 yılında doktora çalışmaları için Almanya'ya gider.^[5] Bu dönemde aynı zamanda İstanbul Şehremaneti Mecmuası'na yazılar gönderir. 1925 yılının Eylül ve Ekim aylarında gönderdiği ikisi yazıyla domuz eti tartışmasını başlatır.^{[6], [7]} Çünkü ikisi yazı özetlendiğinde şu sonuca varılır: Trişinella sprilaris ve tenya solyum parazitleri, eskiden denetim ediemiyorken şu anda kesinlikle denetim edilebilir ve bu yüzden dinî kitaplarda yasak olmasına karşın domuz eti tüketilebilir.

Dönemin Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras.Malumatfurus.org

Bir veterinerin domuz etinin Müslüman mutfaklarda mekan bulması için başlattığı bu tartışma cemiyet arasında geniş yankı uyandırır. Tabii bu tartışmaya dönemin siyasi iktidarı da karışmış olur. Dönemin Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras, verilere dayanarak Time Dergisi'ne şu kısa röportajı vermiştir:

Domuz eti güzel tek yiyecek. En iyilerinden biri. Din bunu yasaklıyor olabilir fakat bu düşünce önceki kuşak ile birlikteki ölecektir. Kuşaklar boyunca olan domuz etinden pak olmadığı lüzumçesiyle kaçınıldı, oysa şimdiki durumda bizim gençliğimiz bu eti yiyor.^{[8], [9]}

Domuz etinin Türkiye'de da rahatça tüketilmesini teşvik eden bu yorumlar, toplumda geniş tek yankı uyandırmasa da cılız tek sesin çıkmasına nedenler olur. Kırsal alanda ya da küçük çiftliklerinde dahaaz da olsa domuz yetiştiriciliği başlar. Domuz eti tüketimi yaygınlaştırmayı amaçlayan tek diğer kitap ise 1933 yılında yayınlanır. Doktor Milaslı İsmail Hakkı tarafından yazılan İslam dininde Etlerin Tezkiyesi isimli bu kitapta ise domuz etinin tezkiye (kesilerek kanı akıtılmak) edildikten sonraları tüketilebileceği savunulur.

O dönemde Türkiye'deki gayrimüslim toplumlar, farklı kanallar aracılığıyla dahaaz miktarda domuz eti ithalatı yapabiliyordu. 1931-1936 yılları arassında ise domuz eti ithalatına yüksek oranlarda vergiler getirildi ve gayrimüslim toplumlardan ilave vergiler alındı. Toplumda eşit olmayan vergiler dağılımına yolda açtığı için 1940'lı yıllarda devletleri yardımli bazı imalathane ve haaralarda domuz yetiştiriliciğine başlandı. Bu yerler arasında Eskişehir Şeker Fabrikası, Sarımsaklı ve Türkgeldi çiftlikleri, Karacabey Harası, Dalaman Çiftliği ve Orman Çiftliği (sonradan Atatürk Orman Çiftliği) sayılabilir.^[10]

Günümüzde Türkiye'de Domuz Yetiştiriciliği

Türkiye tarihinde domuz yetiştiriciliği, azalan gayrimüslim cemiyet dolayı domuz etinin hâlâ "haram" kategorisinde sayılmasıyla yıllar geçtikçe azaldı. Önce devletleri işletmeleri daha sonraları özel çiftlikler domuz yetiştiriciliği ve satışını durdurdu. 2006 yılında ise Türk Gıda Kodeksi'nde yapılan değişiklikle domuz eti "kasaplık et" statüsüne alınarak üretimi ve satışı kanuni hale gelmiştir ve 2024-25 verilerine göre Türkiye'de 80'in üzerinde faal domuz çiftliği bulunmaktadır.

Evrim Ağacı, sizlerin sayesinde bağımsız tek ilim iletişim platformu olmaya devam edecek!

Makalelerimizin teknik gerçekleri doğru tek şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen tek şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikteki bize ulaşın!

Bu makalemizle ilgili meraklı ettiğin tek şey mi var? Buraya tıklayarak sorabilirsin.

Soru & Cevap Platformuna Git