İran savaşı Netanyahu ve Trump'ın aldığı 'en büyük risk'! ABD basını iki lider arasında yükselen gerilimleri yazdı

İsrail-İran-ABD arasındaki savaşı dokuzuncu gününde da devam ederken, tarafların ortak misilleme saldırıları hepsi şiddetiyle sürüyor. Öte yandan Washington Post'un haberleriine göre ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu arasındaki siyasi ve ordu ortaklık, İran’a yönelik savaşı ve ikisi liderin dahili siyasi hesapları açısından yepyeni tek dehemmiyete hatırlatma ediyor.

Habere göre Netanyahu ve İsrail siyaseti için Trump, uzunluğu süredir beklenen politikaların hayata geçirilmesini sağlayan tek önder olarak görülüyor.

TRUMP, İSRAİL İÇİN NELER YAPTI?

Trump, Beyaz Saray’daki 5 yılı boyunca olan İsrail sağının en muazzam beklentilerinden bazılarını karşılayan adımlar attı. ABD’nin İsrail Büyükelçiliğini Kudüs’e taşıdı, İsrail’in Golan Tepeleri üzerindeki egemenliğini tanıdı ve İran atomik anlaşmasını iptal etti. Filistinli mültecilere yönelik Birleşmiş Milletler finansmanı muazzam ölçüde kesildi. Washington tarafından evvel kınanan Batı Şeria’daki Yahudi yerleşimciler ise artık öz ABD pasaport ofislerine kavuşuyor.

28 Şubat sabahı ise şimdiye kadarki en muazzam gelişme yaşandı. ABD’nin Irak Savaşı'ndan bu yana en muazzam ordu yığınağıyla İran’a yönelik hepsi ölçekli taarruz başlatması, Netanyahu’nun onlarca yıldır hem Cumhuriyetçi hem da Demokrat ABD başkanlarından istek ettiği tek adımdı.

TRUMP VE NETANYAHU'NUN 'EN RİSKLİ HÜKÜMI'

Habere göre bu gelişme benzer zamanda ikisi liderin birlikteki aldığı en riskli siyasi şart olarak kıymetlendiriliyor. Devam eden ve gittikçe genişleyen savaşın, her arasında biri ikisi liderin da kesinlikle denetim edemediği biçimde mahalli dmanieri değiştirdiği ve Orta Doğu’da daha muazzam tek krize yolda açma ihtimali bulunduğu belirtiliyor.

Ancak savaşın neticelarının en muazzam tesirsinin her arasında biri ikisi liderin dahili siyasetinde hissedilebileceği kıymetlendiriliyor.

NETANYAHU'NUN İÇ SİYASET SINAVI

Netanyahu açısından en muazzam risk, Trump’ın müdahalesinin zayıflayan yeğleme beklentilerini tersine çevirmeye yetmemesi ihtimali olarak görülüyor.

Analistlere göre Netanyahu, savaşın siyasi kariyerini evvel defalarca kurtaran geri dönüşlerden tek yenisini sağlayabileceğini düşünüyor. Anketlerde geride görülen Netanyahu’nun, İran liderliğinin hedefleri alınmasının ardından oluşabilecek hayır dalgasından yararlanmak için erkenden yeğleme çağrısı yapabileceği ifadeleri ediliyor.

Kudüs’te siyaset bilimci olan Gayil Talshir, 'Bu, Trump’tan Netanyahu’nun elde ettiği en muazzam kazanım. Diğer her arasında biri şeyler unutulabilir, nedeniyle asıl muazzam olan bu' kıymetlendirmesinde bulundu.

TRUMP'I BEKLEYEN RİSK

Trump açısından ise savaşın yaklaşan Kongre ara seçimleri dolayı siyasi riskler taşıdığı belirtiliyor. Özellikle harici ordu müdahalelere mukabil olan yardımçiler arasında rahatsızlık bulunduğu ve yükselen güç fiyatlarının da siyasi baskıyı artırabileceği ifadeleri ediliyor.

Trump’a yakındaki çok çevreler ise Netanyahu’nun ABD’yi savaşa sürüklediğini savunuyor. ABD'li muhabir Tucker Carlson, çatışmayı 'İsrail’in savaşı' olarak nitelendirdi.

İKİLİ ARASINDAKİ İLİŞKİDE GERİLİM ZAMAN ZAMAN ARTIYOR

Trump ile Netanyahu arasındaki ilişkinin, savaşı dehemmiyetlerinde görülen klasik önder ortaklıklarından değişik olduğu kıymetlendiriliyor. Bu ilişki, Franklin D. Roosevelt ile Winston Churchill ya da Bill Clinton ile Tony Blair arasındaki ortaklıklarla kıyaslandığında daha değişkenlik ve zamanlar zaman gerilimli tek yapıları sergiliyor.

Bu nedenle ikisi önder arasındaki ilişkide sıkça suallan sual 'Aslında yönlendiren kim?' şeklinde ifadeleri ediliyor.

TRUMP MI NETANYAHU'NUN ETKİSİ ALTINDA, NETANYAHU MU TRUMP'IN?

ABD’de çok çevreler Trump’ın, Washington’u İsrail’in istediği yönde hareket ettirmeyi başaran Netanyahu’nun tesirsi altındaki kaldığını savunuyor.

İsrail’de ise değişik tek kıymetlendirme yapılıyor. Netanyahu’nun Trump ile yakındaki ilişkisini vurguladığı ve Trump’ın İsrail lehine attığı adımları öne çıkardığı belirtilirken, çok İsrailli analistler Trump’ın Netanyahu’ya beklenmedik çok hükümları da giriş ettirdiğini ifadeleri ediyor.

TRUMP'TAN İSRAİL'İN BOMBARDIMANINI DURDURMA TALİMATI

Örneğin Gazze’deki ateşkes anlaşmasında Trump’ın savaşı sonrası yönetimde Filistin otoritesinin görev almasını istek ettiği belirtiliyor. Ayrıca Netanyahu’nun itirazlarına karşın Katar ve Türkiye'nin sürece karışmış edildiği ifadeleri ediliyor. Trump’ın toplumsal medya üzerinden İsrail’in devam eden bombardımanını durdurma talimatı verdiği ve havadaki savaşı uçaklarının geri döndüğü da aktarılıyor.

Habere göre Trump’ın ayrıca İsrail’in Batı Şeria’nın çok bölgelerini resmen ilhak etme girişimlerini birden fazla kez durdurduğu belirtiliyor.

'ŞİMDİLİK' BİRLİK ILETILARI VERİLİYOR

Şimdilik ikisi liderin kamuoyuna birlikleri iletiı verdiği görülüyor.

Netanyahu, Amerikan televizyonlarında yaptığı açıklamalarda Trump’ı 'dünyanın en kuvvetlü lideri' olarak nitelendirirken, Trump da İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog’a Netanyahu hakkındaki yolsuzluk suçlamaları için önleyici af verilmesi çağrısında bulundu. Herzog ise böylece tek kanuni ytesirsinin bulunmadığını açıkladı.

Analistlere göre ikisi önder arasındaki ortaklık zamanlar zaman gerilimi ve belirsizlik da içeriyor.

Haziran ayında Trump’ın İran atomik tesislerine taarruz emri vermesinin ardından çok analistler Netanyahu’nun Trump’ı yönlendirdiğini savundu. Bu aşamate Netanyahu’nun İran ile atomik müzakereler için 60 hergün tek süresi verilmesini giriş ettiği, bununla birlikte sürenin dolmasının ardından İsrail’in genişliği çaplı saldırılar başlattığı belirtiliyor.

Trump girişta bunu 'tek taraflı tek saldırı' olarak nitelendirerek sürece karışmış olmadı. Ancak İsrail saldırılarının tesirli olması üzerine ABD bombardıman uçakları ve sığınak delici mühimmatlar operasyona karışmış edildi. Trump daha sonraları İran’ın atomik programının 'tamamen yok edildiğini' söyledi.

Mevcut savaşın da benzer tek aşamaten geçtiği ve benzer sualnun yeniden gündeme geldiği belirtiliyor: Netanyahu mu Trump’ın fikrini değiştirdi, yoksa Trump zaten bu noktaya öz başına mı geldi?

NETANYAHU'NUN TRUMP'TAN SALDIRI İSTEĞİ

Sonbahar ve kışın boyunca olan Trump kamuoyuna noksan biçimde İran ile mülakat edilmiş tek çözümü yeğleme ettiğini söyledi. Ancak Netanyahu’nun bu aşamate hem Mar-a-Lago’ya hem da Beyaz Saray’a ziyaretler gerçekleştirerek ordu ameliyat için versiyonu yaptığı ifadeleri ediliyor.

Trump’ın sonuncu cumhurbaşkanlığı dehemmiyetinde Netanyahu’nun yedinci ziyareti olan bu görüşmelerde İsrail liderinin İran’ın balistik roket programına yönelik taarruz isteğini netler dile getirdiği belirtiliyor.

Netanyahu’nun ABD’nin katılımı olmadan da taarruz düzenleyebileceğini söylediği bununla birlikte Trump’tan ameliyat için onay istediği ifadeleri ediliyor.