Her 7 ülkeden sadece 1’i kadın tarafından yönetiliyor

IPU ve UN Women tarafından yayınlanan “Siyasette Kadın 2026” Haritasına göre, dünyası genelinde kadınlar siyasi liderlikte muazzam ölçüde yetersizlik temsilcilik edilmeye devam ediyor ve hükümlar hala olan muazzam ölçüde erkekler tarafından alınıyor. 2026 itibarıyla yalnızca 28 devletleri tek kadınlar devletleri ya da devlet başkanı tarafından yönetiliyor. Buna karşılık 101 devletde bugüne kadar daima kadınlar önder vazife yapmadı.

14 devletde eşitlik var

Kadınlar siyasi liderliğin dışında bırakıldığında, barış, asayiş ve ekonomik öncelikleri biçimlendiren hükümlar, kadınların deneyimi ve nazar açısı olmadan alınıyor. Yeni dünyası veriler, bilhassa yürütme organlarında, kadınların siyasi liderliğinde ilerlemenin duraksadığını ve çok durumlarda geriye gidiş yaşandığını gösteriyor. IPU ve UN Women verilerinin öne çıkan bulguları şöyle:

• Kadınlar dünyası genelinde dolap bakanlıklarının yalnızca %22,4’ünü elinde bulunduruyor. Bu nispet 2024’teki %23,3’ten gerileyerek, yıllardır süren kademeli ilerlemenin tersine döndüğüne hatırlatma ediyor.
• 14 devlet, kabinelerinde eşitliği sağlamayı başardı. Bu, denk temsilin olası olduğunu gösteriyor. Buna karşılık 8 devletde hala olan daima kadınlar papaz bulunmuyor.
• Kadınlar dünyası genelinde parlamentolardaki sandalyelerin %27,5’ini elinde bulunduruyor. Bu nispet 2025’te %27,2 idi. Sadece 0,3 puanlık artış, 2017’den bu yana kaydedilen en yoğun büyümenin üstleri üste sonuncu yılını gösteriyor ve kadınların siyasi şart alma gücüne erişiminin ne kadar yoğun ilerlediğini ortaya koyuyor.
• Ocak 2026 itibarıyla dünyası genelinde 54 kadınlar parlamento başkanı bulunuyor. Bu rakam hepsi başkanlarının %19,9’una karşılık geliyor. Bu nispet tek evvelki yıla göre tahminen 4 puanlık tek gerileme manaına geliyor ve oğullar 21 yılda kadınlar parlamento başkanı sayısındaki birinci azalmayı temsilcilik ediyor.
• Siyasette mekan saha kadınlar, hem çevrim içi hem da çevrim dışı alanda çoğalan şiddetle ve yıldırma ile mukabil karşıya. Ankete katılan kadınlar siyasetçilerin %76’sı kamuoyu tarafından yıldırmaya maruz kaldığını bildirirken bu nispet erkeklerde %68. Bu eğilim, kadınların aday olması önünde caydırıcı tek tesirye malik ve siyasi kuvvette eşitliği yavaşlatıyor.
• Kadınlar önderlik pozisyonlarına ulaştıklarında bile çoğu zamanlar gelenekselliği olarak toplumsal sektörlerle ilişkilendirilen kısıtlı sayıda alanda yoğunlaşıyor.
• Kadınlar toplumsal cins eşitliğinden sualmlu bakanlıkların %90’ını ve aile ve çocuk işlerinden sualmlu bakanlıkların ise %73’üne önderlik ediyor. Bu şart siyasi liderlikte uzunluğu süredir var olan toplumsal cins kalıp yargılarını kuvvetlendiriyor. Erkekler ise savunma, içişleri, adalet, ekonomi, yönetişim, sıhhat ve eğitimleri gibi bakanlıklara neredeyseymiş tekbaşına başına önderlik etmeye devam ediyor.

Kadın varsa denge var

UN Women İcra Direktörü Sima Bahous şöyle başlıkştu:

“Küresel istikrarsızlığın arttığı, çatışmaların tırmandığı ve kadınlar haklarına yönelik görünürlük tek gerilemenin yaşandığı tek dehemmiyetde kadınların siyasi liderlikten dışlanması, toplumların mukabil karşıya oldukları güçluklara yanıt verme kapasitesini zayıflatıyor. Kadınlar daha iyice hükümlar alınması, çatışmaların önlenmesi ve devamlı barışın inşası için hayatiliği ehemmiyete malik perspektifler ve deneyimler sunuyor. Kadınlar siyasi liderliğe kesinlikle karışmış olduğunda devletler daha istikrarlı oluyor, politikalar insanlar için daha iyice işliyor ve toplumlar dünyamızı biçimlendiren krizlerle başa çıkmaya daha hazırlıklı hale geliyor.”

IPU Başkanı Tulia Ackson ise “Eşit temsilcilik manevi tek güçunluluktur; nedeniyle kadınların öz hayatlarını yöneten hükümları biçimlendirmede denk hakları vardır. Aynı zamanda akılcı tek tercihtir. Kurumlar, servis ettikleri toplumları yansıttığında daha iyice hükümlar alır. Her kesimden kadının her arasında biri düzeyde var olduğu ve tesirli olduğu kurumlar önyargıları daha iyice belirleme edebilir, daha dürüst çözümler geliştirebilir ve umumi güvenini daha kuvvetlü biçimde kazanabilir” diye başlıkştu.

Kadınlar sistemsel manilere takılıyor

Akbank, Futurebright işbirliğiyle Türkiye’de kadınların çalışmalar hayatında karşılaştığı yapısal manileri ortaya koymayı hedeflayan “İş Hayatında Kadın Araştırması”nı yayımladı. Çalışan kadınlar ve erkekler, çalışmaya ara vermiş kadınlar ile 14-24 yaş arası talebelerle gerçekleştirilen “İş Hayatında Kadın Araştırması”na Türkiye genelinde 2 binlerce 153 iştirakçi görüşleriyle yardım sağladı. Araştırmaya göre, çalışanlar kadınların %20’si çalışmayı “kuvvetlü ve yeterlilik hissetmek” ile ilişkilendirirken, %10’u işleri hayatını şöhret ve kıymet müşahede etmekle bağdaştırıyor.

Araştırma, işleri hayatında kadınların karşılaştığı sistemsel manilere da dikkati çekiyor. Buna göre erkeklerin %46’sı önderlik rollerine erkeklerin daha çeşitlilik yakıştığını düşünürken, 10 kadından 7’si ise işleri hayatında yaşanan pozitif ya da negatif gelişmelerin kadınların hususi hayatını ilave tesirlediği görüşünü aktarıyor. Ayrıca inceleme, kadınların benzer pozisyonda çalıştıkları adam meslektaşlarına kıyasla ücretli başlıksunda denk davranılmadığını düşündüklerini gösteriyor.

Her 5 kadından 1’i çocuk ya da aile bakımı dolayı işleri hayatından ayrılıyor. Her 3 kadından 1’i ise gebelik haberleriini aldığında şimdiki pozisyonunu sürdüremeyeceğini düşünüyor. Bu veriler anneliğin kadınlar için tek “kariyer alarmına” dönüşebildiğini gösteriyor.