İnternetsiz İran’dan Gazeteciler Nasıl Haber Yapıyor?

İran’da İnternet Kesintisinin Boyutu ve Zammanaası

İran hükümeti, ABD ve İsrail’in saldırıları sırasında internetler erişimini ülke çapında büyük ölçüde kesti. NetBlocks verilerine göre, trafiği normal olan seviyenin %4-5’ine düştü. Mobil veri, broadband ve bile SMS hizmetleri kısıtlandı. Bu, İran’ın 2019 ve 2022 protestolarında uyguladığı kesintilerden daha içeriklı ve uzunluğu süreli.

Kesinti özellikle Tahran, İsfahan ve nükleer tesislerin bulunduğu bölgelerde yoğun. VPN’ler ve proxy’ler da büyük oranda manilendi; hükümet, tüm uluslararası trafiği bloke etti. Bu, gazetecilerin hem haberleri toplaması hem da yayınlaması önünde kocaman tek mani oluşturdu.

Gazetecilerin Alternatif İletişim Yöntemleri

İnternet yokken ülkedeki gazeteciler ve yurtdışındaki İranlı muhabirler şu yöntemleri kullanıyor:

1. Uydu Telefonları Thuraya ve Iridium gibi uydu telefonları, en güvenilir yöntem. Ancak pahalı ve sınırlı kapasiteli. Birçok gazeteci, haberlerilerini sesli kaydı ya da kısa ileti olarak peyk üzerinden yurtdışına gönderiyor.
2. Starlink Elon Musk, İran’da Starlink erişimini etkin hale getirdiğini açıkladı. Bazı gazeteciler ve aktivistler Starlink terminalleri kullanarak haberleri gönderiyor. Ancak terminallerin ülkeye sokulması riskli; hükümet cihazları yasakladı ve yakalayanları tutukluyor.
3. Mesh Ağları ve Yerel Ağlar Bazı bölgelerde Briar ve Bridgefy gibi mesh ağ uygulamaları kullanılıyor. Gazeteciler, Bluetooth ya da Wi-Fi Direct ile birbirlerine bağlanıp haberlerii zincirleme şekilde aktarıyor. Ancak bu yöntem kısa mesafeli ve yavaş.
4. Kurye ve Fiziksel Taşıma Haberler USB bellek, SD kart ya da kağıt notlarla sınırdan çıkarılıyor. Ülke sınırındaki Irak ve Türkiye’ye haberleri kuryeleriyle ulaştırılıyor. Bu yöntem yavaş ama güvenilir.
5. SMS ve Sesli Mesaj SMS hâlâ kısmen çalışıyor. Gazeteciler kısa iletilar ve sesli notlarla malumat aktarıyor. Bazı haberleri ajansları, yurtdışındaki muhabirlerine sesli kaydı gönderiyor.

Gazetecilerin Karşılaştığı Riskler

İnternet kesintisi, gazetecileri daha görünür hale getiriyor. Uzmanlar, şu riskleri sıralıyor:

• Fiziksel takip ve tutuklanma
• Uydu telefonu sinyallerinin belirleme edilmesi
• Haber kaynaklarının tehlikeye girmesi
• Yanlış malumat yayılma riski (doğrulama imkansızlaşıyor)

Bazı mahalli gazeteciler yurtdışına kaçtı; kalanlar anonim hesaplar ve şifreli uygulamalar (Signal, Session) kullanıyor.

Uluslararası Medyanın Durumu

Netblocks verilerine göre İran’da savaşın başından bu yana internetler kesintisi en üst seviyede.

CNN, BBC ve Reuters gibi kuruluşlar, İran’daki muhabirlerini çekti ya da mahalli kaynaklara bağımlı kaldı. Al Jazeera ve France 24, sınır ötesi muhabirlerle haberleri yapıyor. Sosyal medya (X, Telegram) dezenformasyonla dolu; gerçek görüntüleri doğrulamak güçlaşıyor.

Uzmanlar, “İran’daki haberleri akışı neredeyseymiş durdu; dünya ne olduğunu kesinlikle bilmiyor” yorumu yapıyor.

Türkiye’de Benzer Durumlar ve Dersler

Türkiye’de geçmişte toplumsal medya kısıtlamaları yaşandı (örneğin 2014’te Twitter manii). BTK, ivedi durumlarda internetler kesintisi ytesirsine sahip. Uzmanlar, gazetecilerin peyk telefonu ve mesh ağ gibi seçenek iletişim yöntemlerini hazır tutması lüzumtiğini söylüyor.

Sonuç: İnternet Kesintisi = Haber Karartması

İran’daki internetler kesintisi, yalınce teknikleri tek sualn değil; sistematik tek haberleri hükümtması. Gazeteciler seçenek yollarla direniyor ama bu yöntemler sınırlı ve riskli. Uzmanlar, “Demokrasi ve ifadeleri özgürlüğü için internetler erişimi hayati” uyarısı yapıyor. İran’daki olayların gerçek boyutu, bununla birlikte kesinti kalktığında anlaşılacak.