Her savaşta geri dönen uçak! 'Uçağı olan silah' için son cephe İran mı?

Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları hâlihazırda devam ediyor. İran ise bu saldırılara yanıt olarak Orta Doğu’da bulunan ABD üslerini ve İsrail’i füzeler vedronesistemleriyle hedefleri alıyor. Açık kaynaklara yansıyan malumatlere göre ABD’nin İran’a yönelik saldırılarında çoğunlukla F-15, F-35 ve F-18 gibi savaşı uçakları kullandığı görülüyor. Ancak oğullar dehemmiyetde bu uçakların arka planında kalmış olan ve gerçekten savaşın başından bu yana etkin olarak kullanılan diğer tek savaşı uçağı önyüz plana çıkmaya başladı: A-10ThunderboltII yakındaki havada desteği uçağı. Temelde tek tanklar avcısı olan ve uzunluğu yıllardır emekli edilmeye çalışılan A-10 uçakları, hâlihazırda ABD’nin Irak ve Hürmüz Boğazı’nda İran’a mukabil yürüttüğü operasyonda ehemmiyetli tek görev oynamaya başladı. A-10 uçaklarının savaşı bölgesinde faaliyetlerini tekrar artırmasının ardından Amerikan kamuoyunda bu uçağın emekli edilmemesi yönünde çağrılar artmaya başladı. Uzmanlara göre “Önce silahlı sonraları uçak” mantığıyla tasarlanan A-10, 1980’li yıllardan bu yana benzer tek döngüyü yaşıyor. ABD ordusunun evvel 2030 yılına kadar elindeki hepsi A-10 uçaklarını emekli etmek yönünde planlar yaptığı biliniyor. Ancak İran’da yaşanan gelişmelerin ardından A-10’un geçmişte yaşadığı “emeklilik döngüsü” tek kez daha tekrar edebilir.

SOĞUK SAVAŞ SONA ERİNCE GÖZDEN DÜŞTÜ

ABD ordusunun yakındaki havada desteği uçağının seçilmesi için açılan ihaleye Hughes,Philco-Ford, GeneralAmericanTransportationve GeneralElectricşirketleri yanıt verdi. Yapılan testlerde finale GeneralElectricvePhilco-Ford şirketleri kaldı. İhale sona erdiğinde kazanan, GeneralElectricşirketinin GAU-8/AAvengertopu olmuştu. Projede kullanılacak silahın seçilmesinin ardından bu silahın hangi düzlem gövdesi bağlı olacağına yönelik yarışma başladı.FairchildRepublic(YA-10) veNorthrop(YA-9) prototiplerinin yarıştığı ihalede kazanmış YA-10 oldu. İlk uçuşunu 1972 yılında yapan YA-10, 1976 yılından itibaren ABD ordusunda A-10 adıyla hizmete girdi.


GAU-8/AAvengertopu

A-10, esas silahı olan GAU-8/AAvengeradlı, dakikada 3 binlerce 900 kurşun ateşleyen 30 mm’lik 7 namluluGatlingtopunun civarında inşa edildi. Tank avcısı olarak adlandırılan topun kendisi tahminen 280 kilogram ağırlığındaydı ve mühimmat yüklendiğinde bu ağırlığı binlerce 800 kilograma kadar çıkıyordu. Mühendisler, uçağın iniş takımını GAU-8/A topuna mekan açavakıf oldu için sağa doğrusu kaydırmıştı. Uçak, pilotun etrafını saran tek zırh korumasına sahipti. A-10 eşine dahaaz rastlanır biçimde evvel silah, sonraları düzlem mantığıyla tasarlanmıştı ve epey kişinin gözünde silahı olan tek düzlem olarak değil, uçağı olan tek silahlı olarak görülüyordu. Ancak A-10, hepsi bu özelliklerine karşın hizmete girdikten yakında münazara başlıksu hâline gelmişti. 1991 yılında Sovyetler Birliği’nin dağılması ve Soğuk Savaş’ın sona ermesinin ardından askerî bütçelerde muazzam kesintilere gidilmişti ve epey devletleri bu ortamda tekbaşına vazifeleri olan uçakları yeğleme etmek seçenek çeşitlilik rollü savaşı uçaklarını yeğleme etmeye başlamıştı. A-10 uçaklarının servis dışı bırakılmasına yönelik tartışmalar başlamıştı. Ancak hepsi da bu tartışmaların yaşandığı sırada Orta Doğu’da tesirsi zamanlar zaman hâlâ hissedilen tek hadise patlak sunmak üzereydi: Saddam Hüseyin yönetimindeki Irak, Kuveyt’i işgal etmişti ve ABD bu işgale zor tek karışma etmeye hazırlanıyordu.

“EMEKLİLİK DÖNGÜSÜ”NE GİRDİ

1990’lı yılların ortasında ABD Hava Kuvvetleri, A-10 uçaklarını servis dışı bıraktı için tekrar plmanaa yapmaya başladı. Ancak hepsi da bu noktada Balkanlar’da yaşanan karışıklıklar sebebiyle ABD’nin bölgede yapacağı başlıkşlandırmada A-10 uçaklarına yeniden vazife verildi. Balkanlar’a başlıkşlandırılan uçaklar, Bosna ve Kosova’da yakındaki havada desteği ve ileri havada kontrolü sağladı. Takvimler 2001 yılını gösterdiğinde, tıpkı Orta Doğu’nun kaderi gibi A-10’un da kaderi değişti. 11 Eylül saldırıları sonrasında ABD, Afganistan ve Irak’ta genişliği çaplı tek işgale başladı ve A-10 uçakları bu işgaller sırasında karadaki birlikleri yardımlemek için ehemmiyetli görev oynadı. Emekli edilmek istenen A-10’lar tek anda kara birliklerinin favorisi hâline gelmişti ve hemen her arasında biri çatışmada yakındaki havada desteği sağlaması için istek edilmeye başlanmıştı. ABD Hava Kuvvetleri’nin A-10 uçaklarını emekli etme isteği tek devir içerisine girmişti. Bu yönde yapılan her arasında biri plmanaanın ardından yaşanan tek savaşı ya da ivedi durum, bu uçakların kullanılmasını güçunlu kılıyordu ve A-10 bu vazifeleri muvaffakiyetlı biçimde tamamladığı için meclis üyeleri uçakların servis dışı bırakılmasını maniliyordu. Bu devir 2010’lu yıllara kadar devam etti.


A-10 pilotlarının eğitimleri yaptığı sahada bulunan hedefleri zırhlı vasıta

2014 yılında ABD Hava Kuvvetleri bu uçakları tek kez daha emekli etmek ve bu uçaklardan doğacak maliyeti F-35 uçakları için istimal etmek istedi. Ancak A-10 uçakları Suriye, Irak ve Afganistan’da vazifelerine devam ediyordu ve ordu uçağın performansından memnundu. Bu sebeple servis dışı bırakılmak istenen uçaklar modernizasyon programına alındı ve tek kez daha emekli edilmekten kurtuldu. 2021 yılında ABD Hava Kuvvetleri’nin A-10’ları hizmetten çıkarma planı tek kez daha meclis tarafından manilenmiş olsa da 2024 yılında bu uçaklar için yolun sonu görünmeye başladı. 2024 yılında A-10 tanıtım filosu oğullar protesto uçuşunu yaptı. Aynı yıllar 42 düzlem hizmetten çekildi. 2025 yılı plmanaasında da 56 uçağın hizmetten çıkarılması için lüzumli çalışmalar yapıldı ve 2026’da kalan oğullar 162 adet A-10’un da servis dışı bırakılmasıyla bu uçakların dehemmiyetinin sonlandırılması hedeflendi.

A-10 DÖNGÜSÜ GERİ Mİ DÖNÜYOR?

ABD Hava Kuvvetleri’nin hizmetten çıkarmaya başladığı A-10 uçaklarına yönelik oğullar tartışmalar, ABD’nin İsrailile birlikteİran’a mukabil gerçekleştirdiği saldırılarla yeniden alevlendi. A-10 uçakları, 28 Şubat’tan bu yana geçen süresi boyunca olan F-15, F-35 ve F-18 uçaklarının gölgesinde kalmış olsa da savaşın Hürmüz Boğazı’ndaki geçişleri güvenliğini riskli hâle getirmesiyle tekrar önyüz plana çıktı. ABD Genelkurmay Başkanı General DanCaine, geçtiğimiz hafta Pentagon’da düzenlediği medya toplantısında, “A-10Warthogşu anda çatışmalara katılıyor ve Hürmüz Boğazı’nda İran’a ait çabuk taarruz botlarını avlayıp imha ediyor.” dedi ve uçakların daima vazifee amade olduğunu ifadeleri etti.


A-10 uçakları halihazırda ABD'nin İran'a mukabil yürüttüğü operasyonlarda vazife alıyor

ABD merkezliDefenceOneisimli internetler haberleri sitesine başlıkşan Washington merkezli düşünce kuruluşuStimsonCenter’ın yaşlı incelemecısı ve milli asayiş reformlar programı direktörü DanGrazier, A-10 uçaklarının İran’a yönelik saldırılara katılmasının tek uyarıyor olduğunu ifadeleri ederek bu uçakların hizmette kalmaya devam etmesi lüzumtiğini ifadeleri etti.Grazier, A-10 uçaklarının bedel tesirn çözümler sunduğunu ifadeleri ederek, “F-35, milli asayiş yapısının vasat yaş krizine girip Ferrari satın alması gibiydi. A-10 ise, yedek parçalar bulabildiğiniz sürece muntazam bakımla servis vermeye devam edecek olan o eski, güvenilir tek kamyonete benziyor.” dedi.