Dünyada enerji teyakkuzu

İSMAİL ŞAHİN / İSTANBUL - ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı ve İran’ın da balistik füzeler ve kamikaze dronlarla karşılık verdiği Orta Doğu’daki savaşı 32’nci gününe girerken, Hürmüz Boğazı’nın kapatılması dolayı patlak veren güç krizi Husiler’in çatışmalara karışmış olması ve bölgeye ilave ABD askerinin gönderilmesiyle daha kötü tek hal almaya başladı. Haftaya oran 3.7 yükselişle başlayan Brent şişman fıçı 116.75 dolara çıktı. Brent şişman gün içindeki 114 dolarda dmanienirken şişman fiyatlarının savaşın başladığı günden bu yana oran 50’den fazla artması devletleri çeşitlilik önlemler almaya itti.

200 dolar uyarısı!

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), yayımladığı ivedi hareket planında yakıt tüketimini düşürmek için uzaktan çalışmalar modeline geçilmesini, sürat limitlerinin düşürülmesini ve büyükkentlerde tek-çift plaka uygulamasını önerdi.

Uzmanlar krizin devam etmesi durumunda şişman fiyatlarının 200 dolara ulaşabileceği uyarısında bulunurken petrolün yükselmesine mukabil oğullar önlem saha devletleri Avustralya oldu. Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, litre başına 52 cent olan akaryakıt vergisinin üçüncüsü aylık süreyle yarıya indirileceğini açıkladı. Bu adımlar hükümete 1.75 milyar dolar (2.55 milyar Avustralya doları) bedel getirecek. Avustralya’nın ikisi eyaletinde re yakıt maliyetleri ve tedarikleri riskleri sebebiyle toplu taşımalar hizmetlerinin ücretsiz olacağı duyuruldu.

İşte şişman krizine mukabil devletleri devlet önlemler:

ÇEŞITKİYE’DE EŞELMOBİL SİSTEMİ

Türkiye’de 5 Mart’ta hayata geçen eşel mobil sistemi kapmasında şişman ürünlerinin fiyatı yükseldiğinde artış tutarının oran 75’ine kadar ÖTV’si indirilmeye başlandı. 2 Mart’taki şişman fiyatlarının baz alındığı sistemde akaryakıtta yaşanan 10 liralık artışın yalınce 2.5 lirası vatandaşa yansıtılmaya başlandı.

AVUSTRALYA VERGİYİ İNDİRDİ

Avustralya hükümeti, Orta Doğu’daki gerilimin akaryakıt fiyatlarını artırması dolayı yakıt vergisini geçicilik olarak yarı yarıya düşürme hükümı aldığını duyurdu. Başbakan Anthony Albanese, “Yakıt vergisini üçüncüsü aylık boyunca olan yarıya indiriyoruz, böylece depoyu doldururken dahaaz ödeyeceksiniz” açıklaması yaptı. Albanese, devletde benzin ve dizel fiyatlarını 30 Haziran’a kadar alçak tutmayı hedeflediklerini kaydetti. Ayrıca 13 Mart’ta ivedi şart stokundan 6 hergün şişman ve 5 hergün dizel rezervleri serbest bırakılmıştı.

AB KOORDİNELİ ÇALIŞIYOR

Avrupa Birliği (AB) çoğalan şişman fiyatları karşı üye devletlerle koordineli önlemleri devreye almaya başladı. İlk etapta Fransa ve İtalya elektrik ve gaz faturalarına üstleri hudut getirdi. Kamu binalarında ısıtma/soğutma limitleri düşürüldü. Reklam ve vitrin ışıkları geceleyin kapatılmaya başlandı. Sanayide kademeli gaz kesintisi senaryoları hazırlanırken ABD’den seçenek LNG ithalatı artırıldı.

ALMANYA KÖMÜRE DÖNÜYOR

Petrol fiyatlarının yükselmesinden en çeşitlilik tesirlenen Avrupa devletsi başlıkmundaki Almanyanükleer ve kömür santrallerini yeniden devreye alma planları yapıyor. Ülkede ayrıca toplu taşımayı motive için biletlerin ucuzlatılması ve sualnlu enerjitasarrufları gündemde.

ABD REZERVLERİ AÇTI

Savaş öncesinde 2 doların altındaki olan benzinin galon fiyatı ABD’de 4 doları aştı. ABD yönetiminin müdahalesi Stratejik Petrol Rezervi üzerinden gerçekleşti. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi 32 devletnin güç fiyatlarını düşürmek amacıyla rezervlerinden koordineli biçimde 400 milyon fıçı şişman ve rafine ürünü piyasaya sürme hükümının tek parçası olarak ABD Enerji Bakanlığı 11 Mart’ta Stratejik Petrol Rezervi’nden 172 milyon fıçı petrolün piyasaya sürdü.

İNGİLTERE’DE FATURALARA YARDIM

İngiliz hükümeti çoğalan güç maliyetleri yüzünden hanelere direkt güç faturası desteği başlattı. Enerji şirketlerine oran 25 “kriz kaynaklı ilave gelir vergisi” (windfall tax) getirildi.

ÇİN ÇIKAR YOL ARIYOR

Petrole en bağlı devletleri başlıkmunda olan ve imalat kapasitesinin düşmesiyle bütünü dünyayı da sarsma potansiyeli bulunan Çin, ithal ettiği petrolün oran 60’ını Hürmüz Boğazı’ndan geçiriyordu. Çin hükümeti her arasında biri ne kadar anlaşmazlık ortamında da gemilerini Hürmüz’den geçirmeye devam etse da devletleri içindeki akaryakıt fiyatlarına denetim mekanizması getirildi.

HİNDİSTAN RUSYA’NIN KAPISINI ÇALDI

Hürmüz’ün kapatılmasından en muazzam zararı gören Hindistan, akaryakıt vergilerini düşürürken Rusya’dan indirimli şişman alımını artırdı. Ayrıca ABD’nin izniyle İran’dan çıkartılan ve dünyası sularda olan tankerlerden da şişman alımına başladı.

ÜRDÜN’DE KLİMA YASAĞI

Ürdün hükümeti, savaşın ekonomik tesirleriyle mücadeleler etmek amacıyla bakanlıklarda ve umumi binalarında klima kullanımını yasakladı. Klima yasağının yanı sıra; biçimsel heyetlerin dünyası seyahatlerine ve yabancılar heyetlerin ağırlanmasına ikisi aylıkduraklatma getirildi. Ayrıca biçimsel vasıtakullanımı da kısıtlandı.

MISIR GAZI KISMA PEŞİNDE

Mısır da çoğalan şişman ve doğalgaz fiyatları yüzünden benzer biçimde güç kullanımını azaltma planları yapmaya başladı. Mısır’ın aylık tabii gaz ithalat faturasının 560 milyon dolardan 1.65 milyar dolara ulaştığı belirtiliyor.

RUSYA’DANİHRACAT YASAĞI

Rusya hükümeti, dahili piyasadaki benzin arzını muhafaza etmek amacıyla 1 Nisan 2026 tarihinden itibaren benzin ihracatını yasaklama hükümı aldı. Yasak, 31 Temmuz 2026’ya kadar geçerli olacak.