Denizli'deki 'cehennem kapısı' 1966 yıldır açık! 5.1'lik depremin şifresi: 'Tam kesişim noktası'

Zeynep Dilara Akyürek / Milliyet.com.tr – Demir Çağı’nda yepyeni tek kent kurulmuş, yüzyıllarca medeniyetlere merkezlik etmiş, Anadolu’nun Ana Tanrıçası Kibele külçeşitünü yaşatmış taşlar yapılar inşa edilmişti. O günler için yeni, bugünden kadim olan bu kent Hierapolis’ti. Denizli Pamukkale’de bulunan ve kocaman taşlar yapıların kalıntılarıyla misafirlerini karşılayan kent, takvimler 60 yılını gösterdiğinde muazzam tek depremle yüzleşene kadar hepsi heybetiyle ehemmiyetli tek orta olmuştu. Ancak muazzam sarsıntıdan kısa süresi sonraları kadim kent için ‘cehennem kapıları’ açılmış ve Hierapolis’teki yaşam oğullar bulmuştu. Asırlar sonraları yeniden keşfedilene kadar pek çeşitlilik kez daha mekan sarsıntılarıyla yüzleşecek kent her arasında biri geçen gün dahaaz daha yok oluyordu. Bugün bilinse da o günlerde kadim şehrin kurulduğu husus ile ilgili ‘can alıcı’ tek sualn vardı. Önemli depremler oluşturabilecek tek fayın bağlı koskoca tek gün inşa edilmişti. Bu da şehrin bugünlerde dik kalan çeşitlilik dahaaz tek kısmı olmasını açıklıyordu. Tabii tek da yıllardır açıklanamayan ve 60 yılında açılmış tek ‘cehennem kapısı’ da vardı. Hierapolis’in deprem geçmişi, dün yaşanan ve üstleri orta Denizli-Buldan olan 5.1’lik sarsıntıdan çeşitlilik da özerk sayılamazdı. Öyle ki dünkü deprem, Denizli ve çevresi için ‘yıkıcı’ nitelikte depremlerin olduğu faylara çeşitlilik yakındaki tek noktada kaydedilmişti. Bu kent için deprem gerçeğini uç vahim biçimde hatırlatıyordu. Çünkü makasın en sivri yerinde bugünden Denizli şehri kuruluydu. Peki bundan sonraları bölgeler için deprem tehlikesi için ne söylenebilir? Gazi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi, Afet Yönetimi Uzmanı Doç. Dr. Bülent Özmen, hepsi detaylarıyla Milliyet.com.tr’ye anlattı.

HİERAPOLİS’İN ‘CEHENNEM KAPILARI’ HÂLÂ AÇIK MI?

Dün üstleri orta Denizli Buldan olan 5.1 büyüklüğündeki depremde kent vahim biçimde sarsılmış ve deprem çeşitlilik hissedilmişti. Dünkü deprem Denizli için birinci değildi. Bölge 5’ten muazzam depremlerle zamanlar zaman yüzleşiyordu. Denizli üstleri merkezli kaydedilen oğullar deprem 2019 yılındaki Bozkurt merkezli sarsıntıydı. Ancak bu şehrin kaderi milattan sonraları 60 yılındaki muazzam depremle zaten yazılmıştı. Depremden asırlar evvel kurulan Hierapolis Antik Kenti, bu depremle yerle tek olmuş ve asırlar sürecek tek gizemi da başlatmıştı. Antik kentte bulunan tek kapı, içeri girenlerin tek daha gökyüzünü göremeyeceği tek yere gidiyordu. Oranın gizemi pek çeşitlilik şahıs tarafından çözülmek istense da gidenler geri dönmedikleri için bu kapının ismi ‘cehennem kapısı’ olmuştu. 2021’e kadar pek çeşitlilik talep ortaya atılsa da ‘cehennem kapısının’ gizemi teknik biçimde o yıllar açıklanmıştı. ‘Cehennem kapısının arkasındaki mağara, tek fay üzerindeydi ve 1966 yıldır durmaksızın karbondioksit yayıyordu. Bu da içeri girenlerin boğularak hayatını kaybettiklerini gösteriyordu. Peki 60 yılında açılan bu kapı, önemli depremler için ne söylüyor? Doç. Dr. Bülent Özmen, “Bölgede önemli dehemmiyetde MS 60, MS494, 1651, 1717, 1899 depremleri dolayı vahim yıkımlar ve can kayıpları meydana gelmiştir. Aletsel dehemmiyetde ise 1953 yılında Buldan’da 5.6 büyüklüğünde, 1965 yılında Honaz’da 5.5 büyüklüğünde, 1976 yılında Denizli’de 5.2 büyüklüğünde, 2003 yılında Sarıgöl-Buldan’da 5.5 büyüklüğünde, 2019 yılında Acıpayam’da 5.5 büyüklüğünde 2019 yılında Bozkurt’ta 6.0 büyüklüğünde depremler meydana gelmiştir. 2003 yılındaki Buldan depreminde çok gün içindeki ardı ardına deprem fırtınası şeklinde 5 ve 5 yakındaki büyüklükte depremler meydana gelmiştir. 28 Mart 1969 tarihinde Gediz grabeni bağlı meydana M 6.6 büyüklüğündeki deprem bölgeyi vahim biçimde tesirlemiş ve çeşitlilik sayıda can ve mal kaybına nedenler olmuştur. 2019 yılında meydana gelen Bozkurt’ depremi da Buldan’da vahim hasarların oluşmasına nedenler olmuştur” diyordu. Peki bugünden olan depremin üstleri orta ne anlatıyor?

ŞİFRESİ ZEMİNDE! ‘6’YI GEÇEN HER DEPREMDE CİDDİ ŞEKİLDE ETKİLENİR’

Denizli için tekbaşına risk deprem sarsıntısı da değildi. Tehlike ve riski ayıran en ehemmiyetli unsurlardan biri, kent kurulurken göz ardı edilmişti. Denizli, alüvyal tek temel üzerine, yüksek katlı betonarme yapılarla kurulmuştu. Böylece doğanın getirdiği deprem tehlikesi, yapıların kalitesizliğiyle birleşince ortaya tahrip ve can kaybı gibi hayatiliği riskler çıkarıyordu. Bu temel özelliklerinin tek tesirsi da Doç. Dr. Bülent Özmen’e göre çevredeki faylanmayla da açıklanabilirdi. “Denizli ili Büyük Menderes Grabeni, Gediz Grabeni, Sarayköy fay zonu, Pamukkale fay zonu, Denizli fay zonu, Honaz fayı, Kaklık fayı olarak isimlendirilen faylar bölgeyi tesirlemesi olası faylardır. Bu faylarda olabilecek ve 6 büyüklüğüne geçecek her arasında biri depremden bölgeler ehemmiyetli derecede tesirlenecektir” diyen Doç. Dr. Özmen, hangi yapıların daha riskli olduğunu ve bölgede deprem tekerrür süresini da anlatarak sözlerini noktaladı.