Deepfake Telif Hakkı Tartışması Avrupa’da Yeni Kimlik Yasalarını Gündeme Taşıyor

Yapay zekâ yardımli sahte içeriklerin yayılması Avrupa hukuk çevrelerinde yepyeni tek düzenleme arayışını hızlandırdı. Deepfake telif hakkı tartışması içerikında Danimarka, bireylerin yüzü ile sesi üzerinde ekonomik hak tanımlanmasını değerlendirmeye aldı. Girişim, sayısal kimliğin korunması ile insanoğlu kimliğinin ekonomik değere dönüşmesi arasındaki sınırı yeniden gündeme taşıyor.

Telif Hukuku İle Kişilik Hakları Arasındaki Sınır Yeniden Tartışılıyor

Danimarka Kültür Bakanlığı tarafından hazırlanan taslak çalışma, deepfake telif hakkı yaklaşımıyla bireylerin öz görüntüsü üzerinde hak talep edebilmesini hedefliyor. Ytesirliler, yapay zekâ tarafından üretilen sahte videoların sanatçılar ile kamuya mal olmuş kişilerin hasılat modellerini tehditleri ettiğini değerlendiriyor.

Danimarka Kültür Bakanı Jakob Engel-Schmidt, yaratıcı sektörlerin korunmaması durumunda yapay zekâ araçlarının mesleki gelirleri zayıflatabileceğini ifadeleri ediyor. Avrupa Birliği düzeyinde tartışmaya açılması planlanan düzenleme, yalnızca milli tek kanun değişikliği olarak görülmüyor.

Uzmanlar, sayısal kişilik koruması tartışmasının toplumsal medya platformlarında hızla yayılan sahte içeriklerle doğrudan bağlantılı olduğunu belirtiyor. Yapay zekâ ile kişilik istismarı vakalarının artması hukuk sistemlerini daha hızlı müdahale araçları aramaya yöneltiyor.

Hukuk çevreleri, insanoğlu yüzünün telif içerikına alınmasının köklü tek paradigma değişimi manaına geleceğini değerlendiriyor. Geleneksel telif sistemi sanat eserlerini ekonomik hak çerçevesinde korurken kişilik hakları bireyin onuru ile mahremiyetine dayanıyor. Bazı hukukçular, biyometrik bilgi telif düzenlemesi yaklaşımının uzunluğu vadede kimliğin lisanslanabilir tek varlığa dönüşmesine yolda açabileceğini savunuyor. Eğer yüz ile sesli ticari hak içerikına girerse bireylerin kimliği fikrî mülkiyet benzeri sözleşmelerin başlıksu hâline gelebilir.

Avrupa Birliği’nin yürürlüğe aldığı Dijital Hizmetler Yasası içerik kaldırma süreçlerine yepyeni yükümlülükler getirdi. Ancak mağdurların hızlı sonuç alamaması, telif mekanizmasının uygulamada daha tesirli tek araç olarak görülmesine nedenler oluyor. ABD’de uzunluğu süredir uygulanan “right of publicity” modeli kişilerin adını, yüzünü ile sesini ticari kullanıma karşı koruyor. Avrupa’da gündeme gelen öneri ise himaye yaklaşımını daha ileri taşıyarak kimliğin ekonomik değerini doğrudan tanımlamayı amaçlıyor.

Çin merkezli yapay zekâ video üretim araçlarının gelişmesi, gerçek kişilere ait yüzlerin izinsiz biçimde sayısal içeriklerde kullanılmasını basitlaştırdı. Uzmanlar, yapay zekâ kişilik güvenliği alanında yalnızca hukuki değil teknikleri çözümlerin da geliştirilmesi lüzumtiğini vurguluyor.

Danimarka’da yürütülen tartışma, yüz ile sesli verilerinin korunabilmesi için orta kayıt sistemlerinin lüzumliliğini da gündeme getirdi. Böyle tek modelin uygulanması durumunda bireylerin biyometrik verilerinin geniş bilgi tabanlarında saklanması lüzumecek.

Sam Altman tarafından yardımlenen World kişilik tasarısi, biyometrik doğrulama sistemlerinin küresel ölçekte nasıl yayılabileceğini gösteren örneklerden arasında biri olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, deepfake krizine karşı geliştirilen çözümlerin daha içeriklı kişilik yönetimi altyapılarını beraberinde getirebileceğini ifadeleri ediyor. Avrupa’da süren deepfake telif hakkı tartışması, sayısal güvenlik ihtiyacı ile bireysel özgürlükler arasındaki dengenin önümüzdeki yıllarda teknolojiler hukukunun esas gündemlerinden arasında biri olacağını ortaya koyuyor.