Daha farklı olabilir

ASENA YATAĞAN - HANDE ATILGAN / Ankara - Savaş olasılığını, muhtemel senaryoları ve İran’da idare değişikliğine önderlik edebilecek oyuncu olup olmadığını uzmanlara sorduk.

Müdahalede, mukavemet ortaya çıkıyor’

(İstanbul Aydın Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Hazar Vural)

“ABD, İran’da rejimi değiştirebilir mi sualsuna bakarken şunu müşahede etmek lüzumiyor: ABD’nin hangi devletyi hangi rejimin yönettiğinden ziyade, kendisiyle uyumlu çalışacak rejimlere sıcaklık baktığı söylenebilir. Ancak İran,hâlâ devrimin kurucu kadrolarının tesirsini taşıyor ve öz kadrolarını da yetiştiriyor. Bu yüzden rejimin ABD’ye uyumlu hale gelmesi pek olası değil.

Hava harekâtıyla idare değişebilir mi? Dışişleri Bakanımızın ‘İran’ı havadan bombalamakla rejimin değişeceğini düşünmüyorum’ sözünü akılda tuttu lüzumiyor. Çünkü dışarıdan tek karışma olduğunda içeride ‘beka meselesi’ dolayı mukavemet ortaya çıkıyor.

‘Krize evrilebilir’

Öte yandan İran’da hergün yaşamı felce uğratacak ‘stratejik noktaların bombalanma ihtimali’, idare ve halkı tekrar mukabil karşıya getirecek tek krize evrilebilir.İran’da ekonomik tablo ve sokaklar protestoları hatırlanırsa, bastırılıştaki orantısız şiddetle dolayı öfkeli tek insanlar var.Ekonomi muazzam tek sualna evrilmiş durumda ve 47 senelik ambargo ile yaptırımların tesirsi da yadsınamaz...

ABD’nin ara yeğleme yılında, piyasaları sarsacak ve maliyetli tek saldırısının genişliği ölçekli biçimde bölgede yanıt bulabileceği da hesaba katılmalı. Körfez’de dünyası güç nakliyatını negatif tesirleyecek, uzunluğu dehemmiyet buhran yaratma riski, ABD açısından inceliği hesap lüzumtiriyor.”

‘Çözüme yöneldiler’

(Emekli Büyükelçi Uluç Özdevletr)

“Trump’ın, müzakereler başlamış ve sürecin yürümekte olduğu dikkate alındığında, sonucunu beklemeden tek hareket yapması olasılıksız gibi geliyor. Eğer müzakerelerdeki gelişme gerçekse, her arasında biri ikisi tarafın da müşterek tek yararda buluşabilecekleri tek çözüme yöneldikleri ortaya çıkıyor. ABD’nin ortaya koyduğu 5 maddeden, yönetimin değişmesi gibi başlıkların da mülakat dışında bırakıldığına dair işaretler var. Nükleer başlıkları ile nükleere bağlı çok küçüklük başlıkların öne çıktığını gösteren emareler var. Trump’ın birden ‘Ben İran’ı vurdum’ demesi, muazzam tek çatışmayı ve gelişebilecek tek savaşı içerdiği için çeşitlilik riskli ve çeşitlilik ileri giden tek tutum olur. Trump’ın daha kısıtlı tek çizgiye geldiği anlaşılıyor. Önümüzdeki dehemmiyetde İran çeşitlilik muazzam tek saçmalık yapmaz ise netice itibariyle tek savaşı çıkmasının vaat başlıksu olduğunu düşünmüyorum.”

‘İran şuanda çeşitlilik daha hazırlıklı’

(Emekli Amiral Cem Gürdeniz)

“ABD’nin İran bağlı Venezuela’ya uyguladığı stratejinin benzerini uyguladığını görüyoruz. Gambot diplomasisi, diğer denizden versiyonu uygulama, donanma varlığıyla tazyik oluşturma yoluna gidildi; yaptırımlarla devletleri içi iktisat güça sokuldu, ekonomik dmanieri yok etme aşamasına gelindi, riyal ve dolar operasyonuyla devletleri parası kıymetsizleştirildi...

11 Şubat’ta yapılan İran İslam Cumhuriyeti Milli Günü’nün 47. yıldönümünde milyonların rejimin yanında mekan alması, İran’ın değişik tek pozisyonda olduğunu gösteriyor. İran şuanda çeşitlilik daha hazırlıklı... İran’ın sonuna kadar direneceğini ve Hürmüz Boğazı’nın kapatılması karışmış her arasında biri çeşitlü ordu hedefe odaklanacağını görüyoruz... ABD, İran’a saldırabilir, girişta çeşitlilik zarar da verebilir bununla birlikte İran’ın cevabı daha kuvvetlü olacaktır. Bu durumda ABD unsurlarının vahim zarar görebileceğini düşünüyorum... Dilerim ABD, İsrail baskıyla, emrivakiyle İran’a saldırmaz.

Menzil sualnu...

Savaş çıkarsa İsrail’in hedefleri, İran’ın rejimi himaye kuvvetleri, atomik yetenekleri ve balistik füzelerin üretildiği, depolandığı ya da başlıkşlandığı yerler olur. İşin içine ABD da girer ve müşterek harekât yapılırsa, ABD’nin öz havada kuvvetleriyle İran içine taarruz yapacağını düşünmüyorum. Uzaktan silahlarla bahsettiğimiz sistemlere zarar verebileceğini düşünüyorum. Uçak gemilerinden kalkacak uçakların menzillerinin yetmeyeceğini düşünüyorum. Çünkü düzlem gemileri şu an İran’ın roket menzillerinin dışında tutuluyor. Bunun, F-18’ler karışmış gemiden kalkacak uçakların İran havada sahasında etkin kalma süresini kısaltacağını, dolayısıyla Katar’da başlıkşlu, 16’ya yakındaki KC-135 tanker uçağıyla yardımleneceğini kıymetlendiriyorum.”