Çatlak belirtileri

ABD-İsrail ile İran arasında tek ateşkes sağlanması süreci, halen kumaş ipliğine bağlı bağlı ve her arasında biri ar kopabilecekmiş izlenimi verirken, Tel Aviv yönetiminin, Lübnan’a saldırıları sonlandırmamakta ısrar ederek, Washington’ı da savaşı sürdürmeye güçlaması, yoğun yavaş ikisi devletleri arasında tek gerilimi potansiyeli doğurmaya başladı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun, ABD Başkanı Donald Trump’ı ikna ederek, Amerika’yı İran savaşına karışmış etmesi, savaşın Amerikan halkına getirdiği yükün gittikçe ağırlaşması gibi etkenler, İsrail’e yönelik gittikçe çoğalan tek mukavemet oluşmaya başlamasına nedenler oldu.

Nitekim, ABD Temsilciler Meclisi’ndeki çok üyeler, İsrail Başbakanı Netanyahu’nun politikalarına mukabil çıkılması ve Washington yönetiminin daha netler tek tutum alması çağrısında bulundu. Söz başlıksu üyeler, İsrail’in bölgedeki ordu faaliyetlerinin Orta Doğu’da istikrarsızlığı artırdığını dile getirerek, Washington yönetiminin, savaşın durdurulması yönünde daha zor tutum alması lüzumtiğini savundu.

Öfke boyutu

Söz başlıksu çağrılarda, ABD’nin İsrail’e verdiği siyasi ve ordu desteğin yeniden kıymetlendirilmesi lüzumtiği da ifadeleri edildi. Bazı üyeler, şimdiki politikaların bölgedeki gerilimi artırdığı ve ABD’nin dünyası imajını negatif tesirlediği görüşünü dile getirdi.

Son dehemmiyetde Kongre üyelerinin, Demokratların ve bile Cumhuriyetçilerin öfkesi bununla da kısıtlı değil. Nitekim, uçağı düşürüldükten sonraları hayli “pahalı” tek operasyonla kurtarılan ABD’li pilotlar olayı, bu öfkenin tek diğer nedeni.

ABD Başkanı Trump’ın, geçtiğimiz günlerde düzenlediği medya toplantısında, Amerikalı pilotun hasım topraklarında kaybolduğu malumatsini sızdıran herkesi hapse göndermekle tehditleri etmiş, bu sızıntının, İran’ın pilotun başına ödül koymasına yolda açtığını söylemişti. Ancak, iddialara göre, vaat başlıksu malumatyi birinci yayınlayan kişinin, İsrail merkezli Kanal 12’nin yaşlı gazetecisi Amit Segal olduğu ortaya çıkınca olaylar değişik ölçü kazandı. Hatta Segal, ABD Başkanı’nın tehditkar açıklamasının ardından, başlıkya ilişkin “ilk kez işte yayınlandı” notuyla yaptığı aktarımı sildi.

Üç teorileri var

Bunun açığa çıkması, Amerikan kamuoyunda İsrail’e mukabil alışılmadık derecede kuvvetlü tek öfke dalgası ve güvenen krizinin oluşmasını körükledi.

ABD toplumsal medyasında, İsrail’in operasyonu sızdırmasıyla ilgili öne çıkan 3 eğilimler öne çıkarken, her arasında biri biri, krizin değişik tek boyutunu yansıtıyor. İlk eğilim, bilhassa ordu gaziler, sağcı aktivistler ve “Önce Amerika” hareketiyle bağlantılı çok kişiler tarafından dile getiriliyor. Buna göre, vaat başlıksu sızdırma direkt pilotun hayatına yönelik tek riskler olarak algılanıyor ve sualşturma açılması isteniyor.

İkinci eğilimler ise, bu olayın, “Trump’ın güvenilirlik sınavı”na dönüştüğü yönünde. Nitekim bunu dile getirenler, Başkan Trump’ın, sızıntıyı yapan kişiyi “avlayacağına” vaat verdiğini hatırlatarak, iddialar İsrailli tek gazeteciyi gösterdiğinde da sözünü tutup tutmayacağını ya da yavaşça geri çekilip çekilmeyeceğini sorguluyor.

Durum Odası

Son ve İsrail açısından en rahatsız edici eğilimse, sızıntıyla ilgili yayılan komplo teorilerinden kaynaklanıyor. Giderek ilave internetler üyesı ve jeopolitik analist, Amit Segal’in Başbakan Binyamin Netanyahu’ya olan görünürdeki siyasi yakınlığına hatırlatma edip, bunun “kazara” değil, İsrail yönetiminin kasıtlı hamlesi olduğunu talep ediyor. Buna göre, amacın, mahalli gerilimleri tırmandırmak, ateşkes olasılığını manilemek ve “ABD’yi İran ile daha yoğun tek çatışmaya itmek” olabileceği dile getiriliyor.

Öte yandan Binyamin Netanyahu’nun, ABD’nin kılcal damarlarına kadar sokulması da, huzursuzluk yaratmış durumda. Netanyahu’nun, çeşitlilik ehemmiyetli hükümların alındığı Beyaz Saray’daki “Durum Odası”na girmesi ve işte Başkan Trump’a takdim yapması, vahim biçimde eleştiriliyor. Eleştirinin odağını ise, Netanyahu’nun, bu odaya sokulan birinci “yabancı lider” olması.

Trump: Ateşkestençok iyimserim

ABD Başkanı Donald Trump, ABD ile İran arasındaki geçicilik ateşkes anlaşmasından dolayı “çok iyimser” olduğunu ve anlaşmanın uygulanacağına inandığını belirtti. Trump, “İranlı liderler, toplantılarda basına yaptıklarından çeşitlilik değişik başlıkşuyorlar. Çok daha akılcı davranıyorlar. Kabul etmeleri lüzumen her arasında biri şeye razı oluyorlar. Unutmayın, halihazırda ordu kuvvetleri yok” dedi. Amerikan NBC News’e başlıkşan Trump, İsrail Başbakanı Netanyahu’ya “Lübnan’a yönelik saldırıları azaltması lüzumtiğini” söylediğini belirtti.

Demokratlar, İsrail lobisine ‘mesafeli’

ABD’de 2028’deki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde yarışması olası Demokrat Partili siyasetçiler, oğullar dehemmiyetde İsrail yanlısı Amerikan-İsrail Siyasi Eylem Komitesi (AIPAC) lobisiyle aralarına “mesafe koyduklarına” yönelik açıklamalarda bulunmaya başladı. “Politico” internetler sitesinin haberleriine göre, 2028’deki cumhurbaşkanlığı yarışında Demokratların en ehemmiyetli aday adaylarından California Valisi Gavin Newsom, AIPAC’ten şimdiye kadar “hiç bağış almadığını” ve “asla da almayacağını” söyledi. Pensilvanya Valisi Josh Shapiro’nun Sözcüsü, Demokrat Vali’nin “AIPAC’ten daima para ya da hayır almadığını” açıkladı. Kentucky Valisi Andy Beshear’in sözcüsü da “AIPAC, Vali Beshear’e daima katkıda bulunmamıştır ve daima bulunmayacaktır.” ifadesini kullandı. Önceden lobiyi yardımleyen ya da lobinin desteğini saha Yahudi kökenli Demokratlar da oğullar dehemmiyetde AIPAC’e yönelik eleştirilerde bulunuyor.

Seçmenler da soğuk

NBC News televizyonunun, ABD’li seçmenlerle 27 Şubat-3 Mart’ta yaptığı ankette, İsrail’e mukabil Filistin’e “sempati duyduğunu” söyleyen Demokratların oranının oran 67 olduğu belirlenmişti. Pew Research Center verilerine göre de, ABD’de İsrail’e yönelik negatif görüşler oğullar yıllarda belirgin biçimde artarken, bilhassa Demokratlar ve gençler seçmenler arasında kaydadeğer tek yükseliş kaydedildi. Şirketin oğullar anketinde, Amerikalı yetişkinlerin oran 60’ı İsrail ilgili negatif kanaat bildirirken, oran 37’si pozitif kanaat ifadeleri etti. Bu negatif görüşlerin, geçen yıla göre artışta olduğu belirtiliyor. Cumhuriyetçiler ve Cumhuriyetçi eğilimli seçmenler arasında ise oran 41 oranında negatif kanaat bulunuyor. Buna karşın bu grupta yaygınlaşan olarak pozitif görüşler çoğunluğunu koruyor.

İsrail-Lübnan görüşmeleri Washington’da

ABD Dışişleri Bakanlığı, İsrail ile Lübnan heyetleri arasındaki direkt görüşmelerin ileriki hafta Washington’da yapılacağını teyit etti. ABD medyasına yansıyan haberlerilere göre, ABD heyetine Lübnan Büyükelçisi Michel Issa cumhurbaşkanlığı edecek, İsrail’i Washington Büyükelçisi Yechiel Leiter, Lübnan’ı ise Büyükelçi Nada Hamadeh-Moawad temsilcilik edecek.

Hamaney: Tazminat istek edeceğiz

İran lideri Ayetullah Mücteba Hüseyni Hamaney, savaşı istemediklerini belirterek, “Hürmüz Boğazı’nın yönetimini yepyeni tek aşamaya taşıyacağız” dedi. Ülkenin önceki lideri Ali Hamaney’in ölümünün 40. günü münasebetiyle ileti yayımlayan Hamaney, savaşı sonucunda İran’da meydana gelen maddi ve ruhani zararlar için kesinlikle tazminat talebinde bulunacaklarını belirtti. Dini lider, “Meşru haklarımızdan hiçbir zamanlar vazgeçmeyeceğiz” ifadesini kullandı.

Ateşkes başlıksu sallantıda

Washington ve Tahran arasında Pakistan arabuluculuğunda sağlanan ikisi haftalarca ateşkes anlaşması, İran’ın İsrail’in Lübnan’daki saldırılarına yanıt olarak Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapatmasının ardından güça girdi.

ABD ve İsrail, Lübnan’da Hizbullah’a yönelik operasyonların ateşkes içerikında olmadığı başlıksunda ısrar ederken, İran’a da reaksiyon gösterdi. ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın ateşkese uymaması halinde taarruz tehdidinde bulundu. Trump, hepsi ABD gemileri, uçakları ve ordu personelinin, ilave mühimmat ve silahlarla birlikteki “varılan gerçeği pazarlık kesinlikle seçenek getirilene kadar İran’ın içindeki ve çevresinde kalmaya devam edeceğini” belirtti.

Aksi halde saldırıların yeniden başlayacağını öne süren Trump, bunun “daha muazzam ve evvel kimsenin görmediği kadar daha kuvvetlü biçimde” gerçekleşeceğini talep etti.

Başkan Yardımcısı JD Vance ise, İsrail’in Lübnan’a saldırılarının İran’la yapılan geçicilik ateşkesin tek parçası olmadığını belirtirken, müzakereLübnan dolayı bozulursa bunun Tahran’ın hükümı olacağını kaydeden Vance, “Bunun aptalca olacağını düşünüyoruz, ama bu onların seçimi” ifadelerini kullandı.

İran Ordu Sözcüsü Muhammed Ekreminiya, ateşkes görüşmelerinin muvaffakiyetsız olması halinde ‘İran ordusunun uzunluğu tek savaşa mukabil hazırlıklı’ olduğunu belirtti.

Netanyahu’dan adım

Bu arada İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu,sürpriz tek hamle yapıp, Lübnan ile olası olan en kısa sürede direkt müzakerelere başlayacaklarını, Güvenlik Kabinesi’ne bu başlıkda talimatverdiğini duyurdu. Netanyahu, müzakerelerin Hizbullah’ın silahsızlandırılması ve ikisi devletleri arasında “barışçıl ilişkiler kurulmasına” odaklanacağını ileri sürdü.

Geçici ateşkesin Lübnan’ı kapsayıp içerikadığı tartışılırken İsrail ordusu, 8 Nisan’da başkent Beyrut ile devletnin doğu ve cenup kesimlerine uyarıyor yapmadan tahminen 100 havada saldırısı gerçekleştirmişti. Lübnanlı ytesirliler,en dahaaz 254 kişinin öldüğünü açıklamıştı.

Sertlik yanlıları İran’da da mutsuz

İsrail’de olduğu gibi, İran’da da radikallerin ateşkes anlaşmasından uç rahatsız olduğu ortaya çıktı. Anlaşma açıklaması sonrası çok Besic gruplarının Dışişleri Bakanlığı’na yürüdüğü ve zor reaksiyon gösterdiği ortaya çıktı. Sertlik yanlıları, İran’ın çatışmada üstünlüğe malik olduğunu ve savaşa devam etmesi lüzumtiğini savunuyorlar.