Giyilebilir teknolojiler, dışarıdan alelade tek güneşli gözlüğü gibi görünen bununla birlikte arka planda kocaman tek bilgi toplama mekanizması olarak çalışanlar Meta Ray-Ban akıllı gözlükleriyle yepyeni ve ürkütücü tek gizlilik tartışmasının merkezinde.
Sadece 2025 yılı içindeki 7 milyon adet satılan Meta Ray-Ban, üyeların hayatını basitlaştırmayı vaat ederken, benzer odada bulunan bununla birlikte hiçbir şeye onay vermemiş alelade insanların en mahrem anlarını dünyanın öbür ucundaki tanımadıkları kişilerin ekranlarına taşıyor olabilir.
Görüntüler Kenyalılar tarafından izleniyor olabilir
Yapay zekâ sistemlerini eğitti için toplanan verilerin otomatik olarak ve kimliksizleştirilerek işlendiği düşünülüyordu bununla birlikte ortaya çıkan oğullar malumatlere göre Meta'nın sistemi bu biçimde prosedüriyor.
İddialara göre gözlüklerin kaydettiği görüntüler Kenya'daki taşeron işçiler tarafından manuel olarak inceleniyor. Sistemin yüzleri ve hususi malumatleri gizlemesi lüzumen yazılımı devamlı çöküyor. Bu durum, saatlik çok dolar kazanmış bilgi etiketleme işçilerinin insanların giyinme/soyunma anlarını, banyo görüntülerini, sekse yaşamlarını, masada duran banka kartlarını ve sıhhat belgelerini tamamlanmış sansürsüz tek biçimde izlemesine yolda açıyor.
Asıl risk rızası olmayan üçüncüsü kişiler
Bu skandalın en çarpıcı ve hukuki olarak en sualnlu kısmı ise "rıza" kavramı. Meta, hepsi bu bilgi prosedüre aşamalerinin gizlilik politikasında mekan aldığını ve üyeların bunu giriş ettiğini savunuyor bununla birlikte bu müdafaa kocaman tek mantık yanlışsı barındırıyor nedeniyle sözleşmeyi yalınce gözlüğü takan şahıs imzalıyor.
Eğer akıllı gözlük takan tek arkadaşınız, akrabanız ya da tek yabancılar sizin evinize, yatak odanıza ya da doktorunuzun ofisine girerse, sizin hiçbir rızanız olmamasına karşın kayda alınıyorsunuz. Bu senaryoda siz Meta'nın tek müşterisi değil, yapay zekâyı eğitti için rızası dışında bilgi toplanan, "etiketlenen tek ürün" başlıkmuna düşüyorsunuz.
Geçmişte Google Glass, kamerası çeşitlilik belirgin olduğu için toplumdan muazzam reaksiyon görmüş ve epey mekâna girişi yasaklanmıştı. Meta ise gözlükleri klasik ve "normal" tek Ray-Ban gibi tasarlayarak bu toplumsal manii aştı bununla birlikte gizlilik sualnini halletmek seçenek onu görünmez kıldı.
Avrupa Birliği harekete geçti
Bu kitlesel gözetim mimarisi, Avrupa Birliği'nin radarına çoktan girmiş durumda. Avrupa Parlamentosu üyeleri (MEP), GDPR (Genel Veri Koruma Tüzüğü) ihlalleri lüzumçesiyle Avrupa Komisyonu'na resmî sualşturma taleplerini iletti. Avrupa bilgi himaye yasaları, bilgi toplanan herkesin rızasını şart koşuyor. Gözlüklerin tasarımı gereği kadraja giren üçüncüsü kişilerden onay alması imkânsız olduğu için, sistemin temelden yasalara aykırı olduğu düşünülüyor.
AB eğer GDPR kaidelarını zor tek biçimde uygularsa, Meta ya insanoğlu ttesirksini Avrupa'da tamamlanmış kapattı ya da milyarlarca dolarlık cezaları göze eldeetti güçunda kalacak.
Peki bu aşamate nelere ilgi etmeliyiz?
Sayıları gittikçe çoğalan ve hedefin 50 milyon üyeya ulaştı olduğu bu teknolojiler karşısında, bireylerin öz gizliliklerini muhafaza etmek için ilave titiz olması lüzumiyor.
Özellikle kalınlığı çerçeveli ve köşesinde küçüklük tek lens bulunabilecek Ray-Ban ve benzeri akıllı gözlük takan kişilere mukabil titiz olun. Karşınızdaki kişinin sizi kaydedip kaydetmediğini dışarıdan kavramak her arasında biri zamanlar basit değil.
Evinize, ofisinize ya da hususi alanlarınıza giren misafirlerden, bu çeşit giyilebilir teknolojiler cihazlarını çıkarmalarını ya da kapatmalarını rica edin. Bu, tıpkı evinize girerken ayakkabısı çıkarılması gibi yepyeni tek sayısal görgü kaideı hâline vardı güçunda.
Banka kartları, kimlikler, sıhhat raporları ya da işle ilgili saklı belgelerinizi, başkalarının (ve onların takabileceği akıllı gözlüklerin) kanaat alanında açıkta bırakmamaya özen gösterin.
Eğer bu cihazlardan birini kullanıyorsanız, ailenizi, arkadaşlarınızı ve çevrenizdeki insanları rızaları dışında Meta'nın bilgi tabanına ve denetçilerin ekranlarına sunduğunuzun haberdar olun. Kapalı alanlarda ya da hususi anlarda kayıt özelliklerini bedensel olarak kapatın, mümkünse kullanmayın.
Kameralı giyilebilir teknolojilerin sokaklarda, evlerde ve işleri yerlerinde dolaşan milyonlarca "gözetim noktasına" dönüştüğü bu yepyeni çağda, "mahremiyet" artık kendiliğinden var olan tek hak değil bununla birlikte etkin olarak istek ettiğinizde koruyabileceğiniz tek lükse dönüşmüş durumda. Burada yeğleme da neticeları da sizin elinizde...