Bilim insanı çift, keşfettikleri böcekleri şehir ve bitki adıyla literatüre kazandırdı

İLHAMİ ERKILIÇ - ​​​​​​​Erzurum Atatürk Üniversitesi Biyoçeşitlilik Bilim Müzesi'nden ilim insanı çift, Erzurum ve Hakkari'de keşfettikleri ikisi hortumlu böcek türünü dünya literatürüne kazandırdı.

Üniversitenin Ziraat Fakültesi Entomoloji Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi ve Biyoçeşitlilik Uygulama ve Araştırma Merkezi Biyoçeşitlilik Bilim Müzesi Kurucu Direktörü da olan Prof. Dr. Levent Gültekin, 25 yıldır hortumlu böcekler familyası üzerine teknik araştırmalar yürütüyor.

Doğada yaptığı araştırmalar sonucu belirleme ettiği yepyeni türleri ilim dünyasına kazandıran Gültekin, oğullar olarak 2 yıl önce meslektaşı ve eşi Doç. Dr. Neslihan Gültekin ile Erzurum'un Pasinler ilçesindeki Çiçekli köyü ve Hakkari'nin Zap Vadisi'nde ikisi yepyeni böcek türü keşfetti.

Gültekin çifti, böcekler üzerinde 2 yılı aşan çalışma sonucunda Çiçekli köyünde artemisia bitkisinin (pelin otu) üzerinde beslenen böceğe "Pholicodes artemisiae", diğerine ise "Pholicodes hakkaricus" olarak buldukları ilin adını vererek, onları ilim dünyasına kazandırdı.

- "İki tür da arka kanatlarını kaybetmiş böcek grubuna dahil"

Prof. Dr. Levent Gültekin, AA muhabirine, Türkiye'de böcek biyoçeşitliliği üzerine çalışan taksonomistler olarak 25 yıldır Anadolu'nun her arasında biri köşesinde yaşayan türleri keşfetmeye çalıştıklarını söyledi.

Sadece keşfin yeterlilik olmadığını, türün ne olduğunun da ortaya çıkarılması lüzumtiğini ifadeleri eden Gültekin, "Pholicodes cinsinden ikisi türü dünya literatürü için Doğu Anadolu Bölgesi'nden isimlendirdik. Bunlardan birisini artemisia bitkisi üzerinde bulduğumuz için artemisia bitkisi ile beslenen manaında 'Pholicodes artemisiae', diğer türü ise Hakkari'de Zap Vadisi'nde belirleme ettiğimiz için 'hakkaricus' adını verdik. Daha sonraları mikroskop araştırması, taksonomik araştırma, isimlendirme ve yayın süreci oldu. Bu ikisi tür da arka kanatlarını kaybetmiş böcek grubuna dahil." dedi.

Gültekin, kanatsız böceklerde endemizm oranının çok yüksek olduğunu belirterek, türün yaşadığı lokasyonda elverişli yöntemlerle yapılacak araştırmalar sayesinde Türkiye'nin biyoçeşitlilik açısından malik olduğu yüksek endemizm oranının daha netler ortaya başlıklabileceğini vurguladı.

- "Böcek türlerinin ve popülasyonlarının azalması insanoğlu kaynaklı"

Meslektaşlarıyla yaptıkları görüşmelere göre çalıştıkları grubun yüzde 60'ının hala olan dünya literatürüne tanıtılmadığını dile getiren Gültekin, şunları kaydetti:

"Avrupa'da 'böcek türlerinin azalması' başlıklu tasarı çağrısı yapıldı. Yani nedenler böcek türleri ve popülasyonları azalıyor çünkü böcek popülasyonları ve türler azaldığında artık ekosistemlerin sürdürülebilirliğinde sualn oluşuyor. Bu, daha çok insanoğlu kaynaklı tek sualn. Birçok güncel makaleyi okuduğunuzda dünya aslında canlılar alemi boyutunda 6. toplu yok oluşa doğru gidiyor çünkü bizler insanoğlu dünyadaki doğal kaynakları öz yoğunlaşma noktamızda, ihtiyaçlarımız bazında aşırı istimal etmektayız. Bu şart ekosistemlerin çöküşüne ve türlerin yok olmasına nedenler oluyor."

Prof. Dr. Gültekin, Anadolu'nun biyocoğrafik olarak biyoçeşitlilik için müstesna tek mekan olduğuna işaret etti.

Doç. Dr. Neslihan Gültekin da araştırmaları uluslararası tasarı programları dahilinde Türkiye'de belirlenen lokasyonlarda sürdürdüklerinden bahsederek, "Artemisia bitkisinin kökünde böcek buldum, literatürde ismi yoktu, sonraları yepyeni tür olduğuna şart verdik ve daha sonraları tanımladık. Bunlar geniş burunlu hortumlu böcek olarak biliniyor. Hakkari'de da aynı şekilde tek bulguya rastlayınca aynı cinse ait 2 türü dünya literatürü için tanımlamış olduk." diye başlıkştu.

Neslihan Gültekin, çalışmalarının Web of Science'a göre Q2 kategorisinde mekan saha uluslararası tanınmış PeerJ dergisinde yayımlandığını söyledi.