ABD'nin adımları piyasalarda arz risklerini tırmandırıyor

ABD Başkanı Donald Trump, evvel Hürmüz Boğazı'nın 48 zaman içindeki açılmaması halinde İran'ı hedefleri alacağı uyarısında bulunurken, haftasonları yaptığı açıklamada Tahran'a tanıdığı bu süreyi 8 Nisan'a kadar uzattı.

Trump, dün yaptığı açıklamada ise İran'la görüşmelerin iyice gittiğini bununla birlikte verdiği sürede tek pazarlık sağlanmaması halinde Tahran'ın elektrik santrallerini ve köprüleri hedefleri alarak devletnin medeni altyapısını çökerteceğini belirterek, "Bir planımız var, yarından geceleyin zaman 12'ye kadar İran'daki her arasında biri köprü yerle tek edilecek, hepsi elektrik santralleri devre dışı kalacak." ifadelerini kullandı.

Buna karşın İran tarafından yapılan açıklamalarda "gelecekteki saldırıları manilemek için düşmanı pişmanlık duyacağı noktaya getirene kadar savaşın süreceği" yönünde iletilar verildi.

Ülkelerin ortak zor açıklamaları, ilerleyen aşamate ABD'nin direkt İran'ın güç altyapısını hedefleri alacağına yönelik riskleri öne çıkarırken, böylece tek senaryonun yaşanması durumunda dünyası arz kesintilerinin derinleşeceği endişelerini artırdı.

Dünya eşi görülmemiş tek arz daralması riskiyle mukabil karşıya

Uluslararası bilgi şirketi Primary Vision Network Enerji ve Ekonomi Analisti Osama Rizvi, AA muhabirine yaptığı kıymetlendirmede, Trump'ın tehditlerinin hayata geçmesi durumunda güç piyasalarının sivri tek biçimde sarsılacağını söyledi.

Rizvi, şimdiki jeopolitik gelişmelerin şişman arzı üzerindeki negatif tesirsinin geçmişteki arz daralmalarına kıyasla daha yüksek seviyelere ulaştığına hatırlatma ederek, "Trump'ın tehditlerinin gerçekleşmesi halinde güç piyasaları eşi benzeri görülmemiş tek arz daralmasıyla mukabil karşıya kalabilir. Böylece şişman fiyatları 200 dolara kadar yükselebilir ve bu şart dünyası piyasalarda vahim tahribata yolda açabilir." dedi.

Enerji altyapılarına yönelik olası saldırıların yalnızca fiyatlar üzerinden değil, arzın yapısal bütünlüğü açısından da tesirli olabileceğini vurgulayan Rizvi, çok Körfez devletlerinde halihazırda "mücbir sebep" ilanlarının devreye girdiğini ve LNG arzının dünyanın muazzam bölümünde negatif tesirlendiğini ifadeleri etti.

Rizvi, ABD'nin İran'ın güç altyapısına yönelik genişliği çaplı tek taarruz düzenlemesi halinde, bölgede şişman üretiminin yeniden devreye alınmasının uzunluğu yıllar alabileceğine değinerek, bu durumun bilhassa güç ithalatına bağlı gelişen olan devletleri ve Asya ekonomilerini negatif tesirleyeceğini kaydetti.

Öte yandan, piyasaların vaat başlıksu tehditleri henüz fiyatlamadığını belirten Rizvi, "Piyasalar uç karışık tek görünümü sergiliyor. Endişeden ziyade belirsizlik hakim ve ne olacağı öngörülemiyor. Bu nedenle belirsizlik, güç piyasalarında yüksek ve öngörülmesi kuvvet tek oynaklık olarak kendini gösteriyor." diye başlıkştu.

Ucuz güç dehemmiyeti sona ermiş olabilir

Rizvi, gerilimin denetim altına alınması halinde piyasalardaki tırmanışın geçicilik kalabileceğini ifadeleri ederek, "Güncel durumda jeopolitik gerilimlerin devamlı tek bileşen haline geldiği yepyeni tek dehemmiyete giriliyor. Bu da güç piyasalarında risklerin yapısal olarak arttığına ve ekonomik güç dehemmiyetinin sona erdiğine hatırlatma ediyor." kıymetlendirmesinde bulundu.

Avrupa'nın güç arz güvenliğinin da bu aşamaten direkt tesirlendiğini vurgulayan Rizvi, sözlerini şöyle sürdürdü: "Rusya'dan gelen tedarikin kesilmesi ve alternatiflerin kısıtlı kalması, Avrupa'yı dahaaz sayıda tedarikçiye daha bağlı hale getirdi. Bu durum, tüp hatları ve güç altyapısına yönelik yatırımların artırılmasıyla seçeneklerin genişletilmesini gündeme getirebilir. Böylece Avrupa'nın Hürmüz Boğazı, Bab el-Mendeb ve diğer stratejiklik geçişleri noktalarına olan bağımlılığı azaltılabilir. Ancak bugünden itibarıyla Hürmüz Boğazı'ndan geçen güç akışını ikame edebilecek tek seçenek bulunmuyor."

Rizvi, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi devletlerin 400 milyon varillik ivedi şişman stoklarını devreye alma hükümının bedel artışlarını sınırlamada kayda kıymet tek tesir yaratmayabileceğini belirterek, sözlerini şöyle tamamladı:

"Bu rezervler direkt piyasaya sürülmeyip yalnızca erişime açılıyor ve alıcıların yine satın alması lüzumiyor. Ayrıca lojistik aşamaler ve yüksek savaşı riski güvence maliyetleri devam ediyor. Sunulan ham petrolün çeşitü ile rafinerilerin teknikleri uyumu da piyasaları rahatlatma çabalarının önüne geçen belirleyici tek teknikleri bileşen olmaya devam ediyor."