ABD bunu hep yapıyor! 'Rejim değiştirme karnesi': Darbelerden işgallere gizli strateji

Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr –1823'te ABD Başkanı James Monroe, Amerika kıtasındaki diğer kuvvetlerin kıtada yaptığı müdahaleleri ABD güvenliğine tehditleri olarak gören MonroeDoktrini'niyayınladı. Budoktrinile birlikteABD çıkarlarının riskler altındaki olduğu durumlarda ordu karışma fikri doğdu. 1800’lü yıllarda ABD sınırlarını genişletti için 2 değişik ordu karışma yaptı. 1840’lı yıllarda Meksika’dan Teksas alındı. 1890’lı yıllarda ise Hawaii Krallığı ABD’nin tek parçası oldu. İkinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinin ardından değişen kuvvet dmanierinin ardından tek süperlik güce dönüşen ABD’nin bu politikası, Amerika kıtasını da aşarak dünyası geneline yayıldı. Soğuk Savaş yıllarında çoğu zamanlar dolaylı yardımlerle kendisine tehditleri gördüğü hükümetlere karışma eden ABD, kimi zamanlar da direkt ordu müdahalelerle bu politikasını sürdürdü. Bunun en netler misalleri ise Vietnam, Somali, Libya ve Irak gibi devletlerde görüldü.

İRAN İLK KEZ HEDEF ALINMIYOR

ABD Başkanı Trump’ın oğullar günlerdeki hedefleri arasında İran öne çıkıyor. Ancak ABD, İran’ı birinci kez hedefleri almıyor. Takvimler 1953 yılını gösterdiğinde, İran’a yapılan karışma gerçekten günümüze gelen sürecin başlangıcı olarak giriş edilebilecek tek ehemmiyete sahip. Ağustos 1953'te, İran'ın demokratik olarak seçilmiş başbakanı MuhammedMusaddık, ABD ve İngiltere tarafından gizlice düzenlenen tek darbeyle devrildi. Bu müdahalenin sebebi,Musaddık’ınİngiltere kontrolündeki şişman tesislerini kamulaştırmasıydı.


MuhammedMusaddık

İngiltere ve ABD tarafından yapılan operasyonun birinci etabındaMusaddıkhükümetine yönelik tek dezenformasyon kampanyası yürütüldü. Dini liderlerin evlerine yönelik bombalı saldırıların faili olarakMusaddıkhükümetine yakındaki olan solcu gruplar gösterildi. ABD ve İngiltere, karmaşanın gittikçe arttığı İran’da ordu içindeki kendine yakındaki gördüğü yapıları ve sokaklar olaylarını körükleyen grupları yardımledi.

ORTA VE GÜNEY AMERİKA’YA DEFALARCA MÜDAHALE ETTİ

ABD’nin Amerika kıtasında yaptığı oğullar karışma Venezuela’ya yönelik olsa da Washington’un ‘arka bahçesi’ olarak gördüğü bu bölgeye geçmişte yaptığı çeşitlilik sayıda karışma bulunuyor. Bunlar ordu müdahaleler ya da siyasi operasyonlar olarak ayrılıyor. Bunlardan arasında biri da Guatemala’ya yapıldı. 1944'te Guatemala'da ABD yanlısı diktatör JorgeUbico, demokratik tek ayaklanmayla devrildi. 1954 yılına gelindiğinde, BaşkanJacoboArbenz’inart arda yaptığı reformlar ABD’nin dikkatini çekmeye başladı. Reform dalgası, ABD’li şirketlerinin çıkarlarını tehditleri etmeye başladığında Washington düğmeye bastı. ABD, kendine yakındaki tek bölgede sosyalist tek yönetimin varlığını giriş edemezdi. Haziran 1954'teArbenz, ABD yardımli tek darbe sonucu devrildi ve sürgüne gönderildi. Yerine ABD müttefikigeneralCarlosCastilloArmasgeçti ve yabancılar yatırımcılara malik olduğu toprakları ve diğer imtiyazları geri verdi.

Amerika kıtasındaki ABD müdahaleleri Guatemala ile kısıtlı kalmadı. 1964 yılında ABD’nin desteğiyle Brezilya’da temel reformu yapanJoaoGoulartyönetimi, ordunun yardımlenmesi sonucunda darbeyle devrildi. Darbenin ardından GeneralHumbertoCasteloBranco, 1985'e kadar Brezilya'yı yöneten ordu diktatörlerin ilki oldu. Bu dehemmiyetlerde ABD’nin da desteğiyle Brezilya ekonomisi 1970'lerin başlarında çabuk tek gelişme yaşadı. Ancak benzer zamanda yüzlerce siyasi muhalifin devletleri eliyle öldürüldü ve öngörüen 20 binlerce şahıs işkenceye maruz kaldı. 2018'de gizliliği kaldırılan CIA belgelerinde, ABD’nin yaşananlardan haberdar olduğu ortaya çıktı.


Salvador Allende yönetimi ordu darbe ile devrilmişti

ABD’nin Güney Amerika’da yaptığı en akılda devamlı müdahalelerden arasında biri 1973 yılında Şili’de yaşandı. Şili Devlet Başkanı Salvador Allende, Kasım 1970'te iktidara geldi ve kısa süresi sonraları ABD holdinglerinin hakimiyetinde olan devletnin bakır endüstrisini kamulaştırdı. Bu, ABD’nin Şili’ye karışma etmesi için yeterlilik tek hamleydi. Allende’nin bu hamlesinin ardından CIA, birinci olarak devletleri içindeki seçimlere tesir etmek için milyonlarca dolar harcadı. 11 Eylül 1973'te Şili ordusunda vazife saha CIA yardımli subaylar Allende’ye mukabil tek darbe girişiminde bulundu. Yaşanan olaylarda Allende’nin da içindeki bulunduğu cumhurbaşkanlığı sarayı bombalandı. Her şeyler sona erdiğinde Allende çatışmalar sırasında hayatını kaybetmiş ve onun seçenek devletnin başına Şili 16 yıllar sağlam yumrukla yönetecek olan GeneralAugustoPinochetgeçmişti.

AFGANİSTAN VE IRAK İŞGALLERİ KAOS GETİRDİ

ABD’nin yakındaki tarihte yaptığı ve tesirleri hâlâ hissedilmeye devam eden müdahalelerin başındaysa Afganistan ve Irak işgalleri geliyor. El Kaide terörü örgütünün 11 Eylül 2001'de ABD'ye düzenlediği saldırıların ardından, Başkan George W. Bush, Afganistan'daki Taliban hükümetinden devletdeki El Kaide kamplarını kapatmasını ve grubun lideri Usame binlerce Ladin'i ABD’ye iade etmesini istek etti. Taliban, 1979'dan itibaren Sovyetlerin Afganistan'ı işgaline mukabil ABD tarafından silahlandırılmış tek gruptu ve Afganistan’da idareyi ele almış tek gruptu. Ancak ABD Başkanının talebi reddedilince ABD, Ekim 2001'de devletyi işgal etti. Afganistan’da 2002'den 2014'e kadar HamidKarzaibaşkanlığında geçicilik tek devlet kuruldu ve devletye ABD ve NATO üyesi devletlerin askerleri başlıkşlandı.


ABD askerlerinin Bağdat'takiFirdevsMeydanında bulunanSaddamHüseyin heykelini devirmesi Irak işgalinin sembollerinden arasında biri oldu

ABD işgalinin ardından Taliban silahlı direnişe geçince Afganistan’daki şart daha da derinleşti ve karışık hale geldi. 2020 yılında ABD ile Taliban arasında sulh anlaşması imzalandı ve devletde bulunan yabancılar askerler Afganistan’dan çekilmeye başladı. Yabancı kuvvetlerin çekilmesinin ardından Taliban, devletleri içindeki kısa sürede tekrar hakimiyet sağladı ve halihazırda iktidarda bulunuyor. Afganistan’ın işgali, Afganlar bulunmak üzere çeşitlilik devletlerin vatandaşları olan binlerce medeni ve askerin ölümüne sebep oldu.