ABD Başkanı Trump’ın NATO’ya tehdidi blöf olarak görüldü: Hürmüz’de tek başına kaldı

Aydın Hasan - Asena Yatağan / ANKARA - İran Savaşı; ABD’nin Destansı Öfke, İsrail’in ise Kükreyen Aslan adını verdiği operasyonlar ile 28 Şubat’ta başladı. ABD, savaşı başlatan taraf olduğu için NATO’nun firma olarak savaşa katılma güçunluluğu bulunmuyor. NATO üyesi devletlerin bu savaşa öz hükümları ile hayır verip vermeme hakkı bulunuyor. Dün itibarıyla 17 günün geride kaldığı savaş, Hürmüz Boğazı’nın güvenliği dolayı dünyası tek güç sualnunu da gündeme taşıdı. ABD Başkanı Donald Trump, “Umarım Çin, Fransa, Japonya, Güney Kore, İngiltere ve diğer devletler da bölgeye gemiler gönderir ve böylece Hürmüz Boğazı, tamamlanmış tesirsizleştirilmiş tek devletleri tarafından artık tehditleri oluşturmaz” sözleri ile yaptığı çağrıya istediği desteği bulamadı.

NATO tehdidi

Trump, bu gelişmenin ardından Financial Times’e verdiği röportajda, NATO üzerinden seçkin Avrupa devletlerine tehditte bulundu. Trump, “Eğer yanıt gelmezse ya da negatif yanıt gelirse, bunun NATO’nun geleceği için çeşitlilik kötü olacağını düşünüyorum” dedi. Zorunda olmasalar bile Ukrayna başlıksunda NATO’ya hayır ettiklerini dile getiren Trump, “Biz onlar için oradaki oluruz ama onlar bizim için olmaz. Olacaklarından da emin olan değilim. İngiltere, en muazzam ittifak olarak görülebilir, en önceki ittifak vb. Ama gelmelerini istediğimde vardı istemediler” diye başlıkştu. Trump, “Bence Çin da hayır etmeli nedeniyle Çin, petrolünün oran 90’ını bu boğazdan alıyor” dedi.

Karşı çıktılar

Trump’ın Hürmüz boğazı’na yönelik ordu ittifak önerisine NATO’nun benzer zamanda AB içindeki da mekan saha üyeleri Almanya, İspanya ve İtalya hepsi tek dille mukabil çıktı. İngiltere ve Fransa vasat açıklamalarda bulunurken, Yunanistan başlıkyu AB ile ortaklaşa kıymetlendireceğini belirtti. Avusturya, Macaristan, Çekya ve Slovakya gibi devletler ise yerleşik kaldı.

Uzmanlar, Milliyet’e şu kıymetlendirmelerde bulundu

Trump açmaz içinde

Emekli Büyükelçi Uluç Özdevletr: Tam Trumpvari tek başlıkşma. Hangi başlıkya el atarsa atsın evvel tehdit, arkasından muvaffakiyetsızlık ve üçüncüsü aşamada da tek çeşit satışı gelir. Bugün söylediği şeyler da tek açmazın ortaya çıktığını gösteriyor. İlk söylediği şey, Amerika’nın öz gemileriyle bu işi halledeceğiydi. Burada gerçeği tek muvaffakiyet elde etmesinin ya da hepsi tek netice almasının olası olmadığını kendisinin da ayrım ettiği anlaşılıyor. Yüzde 100 galibiyetle yola çıktığını söylemiş olduğu tek savaşta bunu başaramayacağını gördüğü anda, ‘Bundan ne şekilde çıkabilirim?’ arayışı içine girdi. ABD, Ukrayna meselesinde Avrupa’ya sanıldığı kadar kuvvetlü tek hayır vermedi. Bugün gelinen noktada, Rusya’yla direkt haberleşme kurup hal arayabilecek noktaya kadar gelinebildiğini görüyoruz. ABD’nin NATO’nun dağılmasına nedenler olması gibi tek şeyler olası değil. Trump ‘Ben NATO’yu perişan ederim’ derse, evvel ABD öz geleceğini tehlikeye atmış olur. Kendi bekasını yok eder. Avrasya’da çabuk kuvvetlenen yepyeni aktörler var. Çin, 2030-2035 yıllarına kadar düzlem gemisi sayısını artırmayı hedefliyor. ABD’nin devamlı kuvvet kaybettiğini ve tekbaşına başına dünyası çapında tesirsinin azaldığını görüyorsunuz. Buna İran gibi yepyeni buhran alanlarını da eklediğinizde, Trump’ın siyasi olarak dik kalma şansı da sorgulanmaya başlar. Trump’ın hemen yarından çıkıp ‘Ben bu işten hepsi tek netice aldım’ diyebilmesi basit görünmüyor. Daha çeşitlilik prestijini koruyabilecek çok adımlar atmaya çalışıyor. Sonrasında da dönüp Amerikan halkına ‘Bakın, size şu muvaffakiyetyı getirdim’ diyevakıf oldu istiyor.

NATO zayıflarsa ABD avantajını kaybeder

Hasan Kalyoncu Üniversitesi Öğretim Üyesi ve SETA Kıdemli Araştırmacısı Doç. Dr. Murat Aslan: Ukrayna savaşı ile İran’la savaşı farklı. Ukrayna’da Rusya egemen tek devlete saldırdı. Avrupa evvel tereddüt etti ama Ukrayna’nın düşmesi halinde sıranın Avrupa’ya geleceğini düşünerek hayır verdi. ABD da Ukrayna’ya hayır verdi. Ancak Hürmüz Boğazı meselesi farklı. NATO’da şart alma sürecinde en ehemmiyetli düşünce konsensustur. İspanya ile zaten vahim sualnlar yaşayan tek ABD yönetimi var. Kanada hükümeti da noksan biçimde mukabil tutum aldı. Almanya ise bu savaşa karışmış bulunmak istemiyor. Almanya’nın önceliği ekonomik gerileme ve Rusya tehdidi. Montrö benzeri tek asayiş rejimi kurulursa NATO o zamanlar vazife alabilir. Ama şimdiki koşullarda NATO’nun Hürmüz’de vazife alması güç. ABD’nin NATO gibi ehemmiyetli tek örgütü tamamlanmış manasız hale getirmesi olası değildir. NATO dünyası sistemde ehemmiyetli denge unsuru. NATO zayıflarsa ABD de, Çin ve Rusya karşı stratejiklik avantajını kaybeder. Ayrıca NATO esas olarak transatlantik bölgesinin güvenliği için kurulmuş tek örgüt. İran ve Körfez bu alanın dışında kalır. Trump ‘kazandık’ dese bile NATO’yu devreye sokmak istemesinin çok nedeni var. Birincisi meşruiyet arayışı. İkincisi maliyeti aktarmak. Üçüncüsü bölgeler devletlerini rahatlatmak. Şu aşamada ne İran mağlup edilmiş durumda ne da ABD ve İsrail hepsi tek zaferleri elde etmiş durumda. Sahada kara gücü olmadan hepsi tek zaferleri eldeetti olası değildir.

ABD’nin NATO’ya ihtiyacı var

Emekli Tümgeneral Mehmet Okkan: Trump NATO’yu bu biçimde istimal etmek istiyor ama bu saha NATO’nun sualmluluk alanı değil. Ukrayna meselesi farklıydı. NATO müttefiklerinin hudut hattı tesirlenmişti. Rusya’nın bölgede yürüttüğü siber harp faaliyetleri NATO müttefiklerini tesirlediği için NATO çok alanlarda, bilhassa havada polisliği başlıksunda devreye girdi. Ama İran meselesi NATO ile ilgili tek başlıkları değil. ABD’nin böylece tek isteği var fakat bölgede evvel kurulmuş tek Gönüllüler Koalisyonu var. Bu ittifak zaten NATO üyesi devletlerin çoğunu kapsıyor. Eğer tek hayır olacaksa bu devletler NATO vazifei olarak değil, Amerika ile olan ittifak ilişkileri dolayı bireysel olarak hayır verebilir. Bu başlıkları NATO’nun hiç tek maddesi içerikında mekan almadığı için NATO çerçevesinde bağlayıcı tek şart ortaya çıkmaz. Trump da gerçekten bunun böylece olduğunu bilerek bu çağrıyı yapıyor. NATO’nun bu savaşa direkt karışmış olmasının güçleri olduğunu biliyor. ABD’nin NATO’ya buna karşın ihtiyacı var.

Özellikle Rusya’ya mukabil Avrupa’da tek asayiş duvarı oluşturulması açısından NATO hâlâ ehemmiyetli. ABD, Avrupa’nın Rusya’nın tesirsine girmesini istemez. Avrupa’da tekbaşına başına Rusya’ya mukabil tek asayiş sistemi kurması da basit değil. Bu nedenle NATO ABD için hâlâ lüzumli tek yapı. Dolayısıyla bu mesele NATO içindeki muazzam tek kırılma yaratmaz. ABD’nin kazandık söylemi muazzam ölçüde siyasi tek deklarasyon ve stratejiklik haberleşme aracıdır. ABD’nin yalınce havada bombardımanı ya da balistik füzelerle bu savaşı kazanması olası görünmüyor. İran da öz devletsini savunduğu için basit basit pes edecek durumda değil. Bu nedenle ABD ve İsrail’in istedikleri sonucu henüz alamadıkları görülüyor. Bu yüzden yalınce Avrupa’dan değil Japonya gibi devletlerden da hayır istek ediliyor.