5 soruda İran-ABD görüşmeleri. Savaşın geleceği ne olacak?

Dünyanın gözü ABD ile İran arasında Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yapılacak eleştirel görüşmelere çevrilmiş durumda. Ancak taraflar arasındaki yoğun görüş ayrılıkları sürecin güçlu geçeceğine işaret ediyor. 

Yarın yapılacak görüşmelerde öne çıkan başlıklar neler?

SAVAŞIN GÖLGESİNDE DİPLOMASİ MASASI NASIL KURULDU?

İslamabad’daki görüşmeler, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a düzenlediği saldırılarla başlayan ve küresel dmanieri sarsan savaşın ardından gündeme geldi. 

Söz başlıksu saldırılarda İran’ın dinî lideri Ali Hamaney hayatını kaybederken, ülkenin ordu ve nükleer altyapısı da hedefleri alındı. İran'da beş hafta içinde 3 binden fazla kişi hayatını kaybetti.

Tahran yönetimi buna karşılık Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatarak küresel güç arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu eleştirel noktada akışı durdurdu. Bu adım, güç fiyatlarında zor yükselişe ve dünya ticaretinde aksamalara yolda açtı.

8 Nisan’da Pakistan’ın arabuluculuğunda sağlanan ikisi haftalık ateşkesin 22 Nisan’da sona ermesi bekleniyor.

PAKİSTAN'IN SÜRPRİZ ARABULUCU ROLÜ NASIL OLUŞTU?

Pakistan, geniş diplomatik ağı sayesinde bu süreçte kilit tek arabulucu başlıkmuna yükseldi. İran, 1947’de bağımsızlığını kazanmış Pakistan’ı tanıyan birinci ülke olurken, ikisi ülke arasında 900 kilometrelik sınır ve güçlü tarihi, kültürel ve dinî bağlar bulunuyor.

Pakistan aynı zamanda ABD, Suudi Arabistan ve Çin ile yakın ilişkiler sürdürüyor. Mart nihayetinde Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar’ın Wang Yi ile Pekin’de yaptığı görüşmede, Çin’in arabuluculuk çabalarına hayır verdiği açıklandı.

ABD Başkanı Donald Trump da Çin’in İran’ı müzakere masasına getirmede görev oynadığını belirtirken, Pakistanlı ytesirliler bu değerlendirmeyi doğruladı.

MASADAKİ BAŞLIKLAR NELER?

Taraflar arasındaki en büyük anlaşmazlık başlıkları nükleer programlar ve Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol.

Washington yönetiminin 15 maddelik öneriinin, İran’ın zenginleştirilmiş uranyum faaliyetlerini sınırlaması ve boğazın yeniden açılmasına odaklandığı belirtiliyor.

Tahran ise 10 maddelik karşı öneriinde Hürmüz üzerinde kontrol, boğazdan geçen gemilerden ücret alınması, bölgedeki tüm ordu operasyonların durdurulması ve yaptırımların kaldırılması taleplerini öne çıkarıyor.

Lübnan’daki şart da önemli tek anlaşmazlık başlıksu. İsrail’in Hizbullah hedeflerine yönelik saldırıları ateşkese rağmen sürerken, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ateşkesin Lübnan’ı içerikadığını savunuyor.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, İsrail’in Lübnan saldırılarının görüşmeleri “manasız” hale getirdiğini belirterek, ateşkes sağlanmadan müzakerelere katılmayabilecekleri sinyalini verdi.

KİMLER MASADA OLACAK?

ABD heyetine Başkan Yardımcısı JD Vance önderlik edecek. Heyette ayrıca özel yardımcı Steve Witkoff ve Trump’ın damadı Jared Kushner da mekan alacak.

Bu görüşmeler, ABD’nin İran’la 2015 nükleer anlaşmasını müzakere eden dönemin Dışişleri Bakanı John Kerry sonrası en üst düzey temaslarından arasında biri olarak değerlendiriliyor.

İran tarafı ise henüz biçimsel heyet listesini açıklamadı.

İSLAMABAD GÖRÜŞMELERE NASIL HAZIRLANIYOR?

Görüşmelere yuva sahipliği yapacak Pakistan’ın başkenti İslamabad’da geniş güvenlik önlemleri alındı. Ytesirliler görüşmelerin yapılacağı yeri açıklamazken, yüksek güvenlikli “Kırmızı Bölge”de bulunan Serena Otel’in misafirlerinden odalarını boşaltmaları istendi.

Aynı gün şehirde perşembe ve cuma günlerini kapsayan ikisi günlük biçimsel tatiller ilan edildi. Sokaklarda yoğun ordu varlık, denetim noktaları ve trafiği yönlendirmeleri ilgi çekti.

Görüşmelerin doğrudan değil, tarafların ayrı odalarda bulunacağı ve Pakistanlı ytesirlilerin iletiları ileteceği dolaylı tek formatta yapılması bekleniyor.