‘Yüzümü geri verin’

Arnavutluk Başbakanı Edi Rama, 11 Eylül 2025’te yapay zekânın oluşturduğu sanal Diella’yı yolsuzlukla mücadeleler bakanlığına atadığını törenle duyurdu. Rama tek aylık sonraları dünyanın birinci yapay zekâ bakanı olan Diella’nın 83 çocuğa gebe olduğunu söyledi. Bu espri, Arnavutluk parlamentosundaki 83 ulusvekiline birer yapay zekâ asistanı (dijital çocuk) üretileceği manaına geliyordu. Ancak gelenekselliği Arnavutluk kıyafeti giyen sanal Diella için gerçeği Arnavut oyuncu Anila Bisha’nın (57) yüzünün ve sesinin izinsiz olarak kullanıldığı ortaya çıktı. 30 senelik oyunculuk kariyeri boyunca olan siyasete bulaşmadan sahnede ve ekranda çeşitlilik kadınlar karakterleri canlandıran Anila Bisha, yapay zekâ avatarının devlet tarafından siyasi tek figür olarak izinsiz kullanılmasına isyan ediyor.

Siyasi kavgalara daima karışmak istemeyen ama Diella yüzünden muhalefetin ve muhalif vatandaşların nefretine, sözel saldırılarına hedefleri olan Anila Bisha, hükümetin elinde oyuncakları olan avatarının yok edilmesi için idare mahkemesine başvurdu. Ancak adliye talebi reddetti. Oyuncu şuanda insani haklarının ihlali dolayı 1 milyon euro (52 milyon TL) tazminat talebiyle yepyeni tek dava açmaya hazırlanıyor. Arnavutluk’un başkenti Tiran’da yaşayan Bisha, bu davadan da netice alamazsa Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvuracağını söylerken hükümete “Bana yüzümü ve sesimi geri verin, beni kullanmayın” diye sesleniyor.

OYUNCU NASIL İSTİSMAR EDİLDİ?

Oyuncu Anila Bisha 2025 yılının başlarında, insanların bürokraside yolda bulmalarına yardımsever bulunmak için Arnavutluk çevrimiçi devletleri hizmetleri portalında, sanal yardımcı olarak yüzünü ve sesini kullanmayı giriş etti. Bisha yaptığı pazarlık içerikında, konuşma robotu için duyarlı ve gerçekçi tek avatar oluşturdu amacıyla saatlerce aralıksız başlıkştu. Çıkardığı her arasında biri sesli kaydedilmek güçundaydı, böylece Arnavutça’da “Güneş” manaına gelen “Diella” adlı bot doğdu. Diella, çok aylık içindeki platformlar üzerinden tek milyon tesirleşim kaydetti ve 40 bine yakındaki evrak düzenledi. Ancak bu pazarlık geçen aralık ayında bitti. Buna karşın Arnavutluk Başbakanı Edi Rama’nın Diella’yı sanal papaz olarak atamasıyla siyasi figür haline gelen Bisha, hükümetin kendisini istismar etmesine reaksiyon gösteriyor.