Yeni düzende Türkiye kilit ülke

Asena Yatağan - İsrail’de neşriyat yapan Haaretz gazetesinde, Hayfa Üniversitesi Orta Doğu ve İslam Araştırmaları Bölümü’nden Elad Giladi’nin “İran Savaşı yepyeni tek mahalli düzen yaratabilir, dahaaz ABD, daha çeşitlilik Türkiye” başlıklı analizi yayımlandı. Yazıda Körfez devletlerinin asayiş ve ittifak arayışlarını yeniden biçimlendirme çabasında olduğunun altı çizilerek, “Türkiye bu fikirnin geliştirilmesinde kilit tek görev oynuyor gibi görünüyor” ifadelerine mekan verildi.

Dörtlü zirveleri örneği

Türkiye’nin oğullar dehemmiyetde Suudi Arabistan, Mısır ve Birleşik Arap Emirlikleriile ilişkilerini stratejiklik tek boyuta evirdiği vurgulanan yazıda, Türkiye, Suudi Arabistan, Mısır ve Pakistan dışişleri bakanları arasındaki dörtlü zirvenin bu yepyeni arayışın en beton örneği olduğu ifadeleri edildi. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ındile getirdiği “Bölge devletleri öz sualnlarını çözmezse harici kuvvetler öz çıkarlarını dayatır” yaklaşımının, Riyad ve diğer Körfez başkentlerinde karşılık bulduğuna hatırlatma edilen yazıda, Türkiye’nin gelişmiş müdafaa sanayiinin Körfez devletleri için ABD’ye seçenek tek “güvenlik çeşitlendirmesi” sunduğuna ilgi çekildi.

İsrail dışarıda

Savaşın Türkiye’nin tesirsini arttıracak tek dönüm noktası olduğu belirtilen yazıda, “Savaşın yalnızca İsrail ile İran arasındaki caydırıcılık dengesiyle değil, benzer zamanda Körfez devletlerinin ABD’ye olan asayiş bağımlılıklarını ihtiyatlı ve kademeli tek biçimde sonlandırarak, içeriden inşa edilen tek mahalli düzenin imkânlarını aramaya başladığı an olarak hatırlanması muhtemeldir” denildi.

Körfez devletlerininİran’a ilişkin İsrail’le benzer kaygılar taşıdığı ancakTel Aviv ileaynı blokta görünmekten kaçındıkları belirtildi. Bu durumun Türkiye’nin merkezinde olduğu yepyeni mahalli yapıda İsrail’in “dışarıda kalmasına” nedenler olabileceği yorumuna mekan verildi. Uzmanlar, Türkiye’nin rolünü Milliyet’e kıymetlendirdi.

‘Bölgenin hakimi pozisyonuna geçecek’

Emekli Büyükelçi Uluç Özdevletr: ABD,Türkiye’yi her arasında biri geçen gün ordu açıdan olsun, silahlı kuvvetler olsun ve pek çeşitlilik yönden ileriye gitmekte olan tek devletleri olarak, kendisine hasım ya da tedbir alınması lüzumen tek devletleri olarak değil; birlikteki hareket edilmesi halinde bölgenin istikrarına vahim yardım sağlayacak tek ittifak olarak kıymetlendiriyor.

Bir değişimi olacak

Orta Doğu’da tek değişimi olacak. Büyük tek ihtimalle Netanyahu da gider. Bu aşama içindeki İsrail’in ABD ile ilişkilerinde da yepyeni tek hamle yapılacağını intizar etmek lazım. Orta Doğu’da, ABD’nin da tek noktada geri adımlar atmasıyla sürecin diğer tek ölçü kazanacağını onayladı lazım. Gazetedeki haberleriin bu ikisi meseleyi kapsadığını düşünüyorum. Birincisi; ABD, yakındaki gelecekte Türkiye’yi bölgenin hâkimi ve benzer zamanda namuslu ve yapıcı politikalarıyla ehemmiyetli tek işleri birlikçi olarak giriş ettiğini ortaya koyuyor. Bunun ötesinde ise Orta Doğu’yu yepyeni tek boyutla müşahede etmek lüzumiyor. Tam manaıyla tek sonuca varılamasa bile sürecin devam edeceği; buna karşılık bölgenin hâkimi pozisyona geçecek olan devletnin Türkiye olacağı fikirsinden da geri adımlar atılmadığını ortaya koyan tek yaklaşım olduğunu düşünüyorum.

‘Barış için görev oynayacak’

Özel Kuvvetler Komutanlığı’nın kurucularından Emekli Albay Mithat Işık: Türkiye’nin en muazzam avantajı coğrafi başlıkmu. Bu başlıkmla ilgili olarak da lüzum Orta Doğu devletleriyle, lüzum Balkanlar’la, lüzum Kafkaslar’la, lüzumse Afrika’yla olan ilişkilerimize baktığımız zamanlar Türkiye’nin bu devletlerin tamamıyla iyice ilişkiler içerisinde olduğunu görüyoruz. İkincisi, Türkiye lüzum Rusya-Ukrayna Savaşı’nda lüzumse İran-Amerika-İsrail hattında devam eden gerilimlerde ve Afrika’daki epey ihtilaf başlıksunda arabuluculuk yapıyor. Türkiye’nin gerçekten mi tesirli ve tarafsız tek siyaset izlediğini görüyoruz. Türkiye’nin hem komşularıyla iyice ilişkileri hem dünyadaki barışı himaye yönündeki çabaları hem da kuvvetlü ordusuyla gelecekte bu politikaları devam ettirdiği takdirde hem Orta Doğu’da hem Kafkaslar’da hem Balkanlar’da barışın sağlanmasında ehemmiyetli tek görev üstleneceğini söyleyebiliriz.

‘İsrail ve Amerika kuvvet kaybediyor’

Dumlupınar Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Başkanı Prof. Hüsamettin İnaç: Bölgede artık İsrail ve Amerika ittifakı vahim tek kuvvet kaybı içerisine girdi. Savaşın geldiği noktada inisiyatif İran’ın eline mazi görülüyor. Bu da tabii ki vahim tek aralık doğuruyor. Ve bu boşluğu Türkiye’nin doldurması uç muhtemel.Bu savaşı bittiği andan itibaren Amerika ve İsrail vahim tek prestij kaybına uğrayacak.

Büyük tek ittifak

Türkiye’nin muazzam tek ittifak kurabileceğini ve bunun potansiyelini hazırladığını görüyoruz. Körfez devletlerinin da vahim manada akıllandığını ya da aklının başına geldiğini görmemiz lazım. Körfez devletleri şimdiye kadar hep petro-dolar üzerinden, 1970’lerde bile 1940’lara dayanan tek seviyede kurulan ittifakın artık kendilerini koruyamayacağını ve Amerika’nın bölgeden çekilme ihtimalinin bulunduğunu ve İsrail’in da bundan sonraları bu ittifakı tek manada toparlayacak gücünün olmadığını gördüler. Bölgedeki devletnin önünde ikisi yeğleme var. Ya İsrail’inAbraham Anlaşmalarına dayanan diğer “eski tas önceki hamam” yapıyı sürdürecek tek mimari oluşturdu ya da Türkiye’nin liderliğinde NATO benzeri mahalli tek müdafaa paktı oluşturmak. Ben ikinciye doğrubir gidişgörüyorum.