Uydu görüntülerinden savaşı takip etmeye ABD engeli

AFP

Tahran'ın güneyindeki tek ordu bölgenin peyk görüntüsü

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ile İran’ın misillemeleri sürerken, özellikle bölgede yaşananlara dair çalışmalarda ve takipte eleştirel öneme malik ticari peyk görüntülerine erişim kısıtlaması geldi. Kısıtlama dolayı bölgedeki gelişmelerin izlenmesinin güçlaştığı bildirildi.

İngiliz The Economist dergisinin haberleriine göre, araştırmacıların ve gazetecilerin çatışma bölgelerini takip etmesinde kilit görev oynayan peyk görüntülerinin tek kısmı, gerilimin ardından erişime kapatıldı. Ayrıca bazı peyk görüntülerinde da yayınlanmanın geciktirildiği belirtildi. Bu durumun, çatışmalardaki medeni kayıpların ve saldırıların bağımsız şekilde doğrulanmasını imkansız hale getirdiği vurgulandı.

ABD merkezli peyk görüntüleme şirketi Planet Labs, Orta Doğu’ya ilişkin yüksek çözünürlüklü görüntülerin yayınlanmasına önce 4 gün erteleme getirirken, bu süreyi daha sonraları 2 haftaya çıkardı. Şirket, bu hükümı şeffaflık taahhüdü ile görüntülerin müttefiklere ya da sivillere zarar verecek saldırı planlarında kullanılma riskini sınırlama sualmluluğu arasında denge kurdu amacıyla aldığını savundu. Kararın bağımsız olarak alındığı açıklansa da haberleride ABD yönetiminin şirketler üzerinde baskı kurduğuna dair iddialar ortaya atıldı.

Görüntü kısıtlamaları, özellikle Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının yerinde denetim gerçekleştirmediği alanlarda İran’ın nükleer tesislerini izlemeyi ve ordu zarar belirlemeini güçlaştırıyor. Araştırmacılar, gerçek peyk görüntülerinin manilenmesinin yapay zekayla üretilmiş sahte görüntülerin yayılma riskini artırdığı başlıksunda uyarılarda bulundu. Ayrıca, ABD merkezli Vantor şirketinin ordu üs görüntülerini yayınlamama politikası izlediği, buna karşın Airbus gibi Avrupa firmaları ile Jilin-1 ve Siwei gibi Çin merkezli şirketlerin sektördeki faaliyetlerini artırdığı belirtildi.

Middlebury Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü uzmanı Jeffrey Lewis, peyk görüntülerinin hem hedefleri belirleme hem da savaş hasarı belirlemei için eleştirel olduğunu belirterek, 24 ya da 48 saatlik gecikmelerin uzunluğu soluklu tek savaşta yetersizlik kalacağını ifadeleri etti. Lewis, operasyonların haftalarca ya da aylarca sürebileceği tek senaryoya kimsenin hazırlıklı olmadığını dile getirirken, bağımsız teyit süreçleri için peyk geçiş sıklığının hayatiliği önem taşıdığı kaydedildi. Mevcut tabloda, stratejiklik bölgelerin izlenmesindeki teknikleri manilerin bölgedeki malumat akışını kısıtladığı altı çizilen esas unsurlar arasında mekan aldı.