Türkiye tek kullanımlık plastikleri yasaklamaya hazırlanıyor

Sıfır Atık Hareketi içerikında, depozito idare sistemiyle içecek ambalajlarının dönüşümünü motive eden Bakanlık, ortam için ehemmiyetli tek adımı daha hayata geçiriyor.

Geçen yıllar Bakanlık tarafından 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası yayımlandı.

Bu doğrultuda tekbaşına kullanımlık plastikler, deniz çöpleri ve mikroplastiklerin ortam üzerindeki negatif tesirlerinin azaltılması ve "AB Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi"ne uyum sağlanması amacıyla yürütülen yönetmelik hazırlıkları tamamlanma aşamasına geldi.

Bu içerikda, çevreye zarar veren ve sentetik kirliliğine nedenler olan sentetik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabaklar, genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) gıda kapları, içecek kapları ve içecek bardakları, sentetik çubuklu kulak pamukları ve pipet gibi tekbaşına kullanımlık sentetik ürünlerin kullanımının sona erdirilmesine yönelik hazırlanan yönetmelik taslağının ileriki günlerde kurumların görüşüne açılması planlanıyor.

Sivil cemiyet kuruluşları ve saha temsilcilerinin kıymetlendirmelerinin ardından oğullar şekli verilecek düzenlemenin yıllar nihayetinde yürürlüğe girmesi öngörülüyor.

Söz başlıksu tekbaşına kullanımlık sentetik ürünlerin piyasaya arzına oğullar verilerek bu sayede senelik 1,5 milyon tonları karbondioksite eşkıymet karbon salımı manilenecek ve tahminen 1,5 milyar liralık atık idare maliyetinden birikim edilecek.

Tek kullanımlık sentetik ürünlerin seçenek tabiat dostu cam, porselen, ahşaptan ve karton alternatifler sunulacak.

İlerleyen aşamate kısmen plastikten mamul içecek bardakları, kısmen plastikten mamul gıda kapları, ebat ve ağırlıktan özerk kargo poşetleri, ıslanmış mendiller ve ıslanmış yüzeyleri temizleme havlularının da tüketiminin azaltılması için kısıtlama ve işaretleme gibi tedbirlerin da hayata geçirilmesi hedefleniyor.

ÇEŞITKİYE'DE 2022'DE 709 BİN 348 TON TEK KULLANIMLIK PLASTİK ÜRÜN TÜKETİLDİ

Bakanlık, yepyeni yönetmelik için Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile tek inceleme yaparak vatandaşların tekbaşına kullanımlık sentetik ürünlere yönelik tutumlarını inceledi.

Araştırmaya göre, bireylerin oran 77,65'i hergün yaşamlarında tekbaşına kullanımlık plastikleri dahaaz kullanmayı yardımlerken, oran 9,99'u yardımlemedi. Bireylerin oran 72,52'si tekbaşına kullanımlık sentetik ürünleri dahaaz satın almayı yardımlerken, oran 11,68'i bu görüşe katılmadı.

Araştırmaya katılanların oran 76,40'ı sentetik pipet, tabak, çatal-bıçak, kaşık ve bardak gibi çok tekbaşına kullanımlık sentetik ürünlerin kullanımının kısıtlanmasını yararlı bulurken, oran 60,02'si bu ürünlerin yasaklanmasını yardımledi.

Katılımcıların oran 78,71'i çok tekbaşına kullanımlık sentetik ürünler kısıtlanır ya da yasaklanırsa kağıt, karton ve ahşaptan gibi seçenek ürünlerin kullanımını yardımlediğini belirtirken, oran 80,12'si metal, porselen ve seramik gibi çeşitlilik kez kullanılabilen ürünlere yönelimi yardımledi.

Türkiye'de 2022'de, 2 binlerce 858 tonları kulak pamuğu çubuğu, 32 binlerce 406 tonları çatal kaşık, 25 binlerce 584 tonları tabak, 10 binlerce 234 tonları pipet, 5 binlerce 117 tonları sentetik karıştırıcı, 63 binlerce tonları gıda kabı, 120 binlerce tonları sentetik bardak, 155 binlerce 935 tonları sentetik içecek şişesi gibi ürünlerden oluşan 709 binlerce 348 tonları tekbaşına kullanımlık sentetik mahsul tüketildi. Tek kullanımlık sentetik tüketimi ilerleyen yıllarda daha da arttı.

AVRUPA'DA BİRÇOK ÜLKEDE KALDIRILDI

Avrupa Birliği'nin (AB), 2019'da giriş ettiği "Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi" içerikında Fransa, tekbaşına kullanımlık sentetik ürünlerin birçoğunu devletleri genelinde yasaklanmasını sağlayarak AB direktifinin ötesine geçen içeriklı yasaklar ve yüksek geri dönüşümü hedefleri uygulamayı başardı.

Almanya direktif maddelerini neredeyseymiş bire tek milli yasaya aktararak üreticilerden raporlama istek eden ve "Tek Kullanımlık Plastikler Fonu (Single-Use Plastics Fund)" gibi mali mekanizmalarla ekolojik tasarıleri yardımleyen uygulamaları hayata geçirdi.

İspanya da tekbaşına kullanımlık plastiklerin satışını yasaklayan maddeleri hayata geçirirken, sentetik ambalajlara kilogram başına vergiler gibi teşvik/ücret uygulamalarıyla sürdürülebilir malzemelere geçişi motive etti.

Hollanda, 2023'ten itibaren kesin tekbaşına kullanımlık ürünlerde ücretlendirme uygulamaya başladı ve 2024'ten itibaren çok ürünlerin satışını aşamalı olarak kaldırdı.

İrlanda ise direktifin ötesine geçerek ıslanmış mendil ve tekbaşına kullanımlık servis ürünlerini yasaklama ve bardaklar için ilave ücret/latte levy" gibi tüketimi azaltıcı vergiler planlıyor.

İtalya AB direktifi içerikında ilköğretim yasakları uygularken kompostlanabilir plastiklere (EN 13432) ayrıcalık tanıyan düzenlemelerle bilhassa gıda ambalajlarında seçenek çözümler üretmeye çalışıyor. Yunanistan kamuda tekbaşına kullanımlık ürünleri yasakladı.

Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya, direktifi tamamlanmış milli yasalara aktarmak için aşamaleri tamamlamaya ya da eksik maddeleri uygulamaya dönüşçeşitmeye çalışıyor.