Türk bilim insanları, Ay ve Mars şartlarında domates yetiştirdi

Türk ilim insanları, "Ay ve Mars toprağı" olarak bilinen regolitlerin benzerinde domatesler yetiştirmeyi başardı.

Ege Üniversitesi (EÜ) Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday'ın yürütücülüğündeki TÜBİTAK yardımli tasarıde, Ay ve Mars regolitleri (yüzeydeki toz, toprak, kırık kaya) simülasyonunda domatesler yetiştirildi.

Uzilday, benzer bölümdeki eşi Doç. Dr. Barış Uzilday ve EÜ Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız tarafından hazırlanan "Ay ve Mars Regolit Simülantlarının Ekstremofit Öncül Bitkiler Kullanılarak Tarıma Elverişli Hale Getirilmesi ve Regolit Simülantlarında Yetiştirilen Bitkilerde Stres Yanıtlarıyla İlişkili Sinyal Yolaklarının Araştırılması" adlı tasarı çerçevesindeki çalışmalar sürüyor.

Yaklaşık 15 aylık evvel başlayan TÜBİTAK yardımli çalışmalar için ABD'den Ay ve Mars regolit simülantları (yapı bakımından benzeri) getirtildi.

İlk evvel yüksek sıcaklık, yoğun metaller kirliliği, kuraklık ya da tuzluluk gibi güçlu ekolojik koşullarda hayatta kalan, turpgiller familyasından "schrenkiella parvula", "arabis alpina" (kazteresi) ve "noccaea sempervivum" bitkileri yetiştirildi.

Bu sayede yapısal olarak regolitlere benzeyen yapıda yüksek miktarda bulunan metaller ve salamura içeriğinin azaltılmasına yönelik gelişme sağlandı ve domatesler yetiştirilme aşamasına geçildi.

Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, feza biyolojisi alanında çalışmalar yaptıklarını söyledi.

İnsanlığın Ay ve Mars'ta koloni kurmayı planladığını anlatan Uzilday, uzayda mikro mekan çekimi ortamında imalathane yetiştirmenin kısıtlı koşullarda olası olduğunu, bu nedenle regolitlerde imalathane yetiştirme fikri bağlı çalıştıklarını ifadeleri etti.

Doç. Dr. Uzilday, "Ay ve Mars toprağı" olarak bilinen regolitlerin tabii maddeler bakımından oğullar seviye yoksul olduğunu belirterek, Dünya'daki toprağın aksinden bu ortamlarda tabii tek canlılık bulunmadığını kaydetti.

Dünya'dan Ay ya da Mars'a temel göçeşitmenin olası olmadığını dile getiren Uzilday, regolitleri tarıma elverişli hale getirmeye çabaladıklarını, insanların Ay ya da Mars'ta koloni kurmaya başladığında elde edilen malumatleri direkt oraya aktarmayı hedeflediklerini söyledi.

Doç. Dr. Uzilday, birinci aşamada ekstremofit (yüksek sıcaklık, yoğun metaller kirliliği, kuraklık ya da tuzluluk gibi güçlu ekolojik koşullarda hayatta kalabilen ve gelişip büyüyebilen) bitkilerle regolitleri biyolojik olarak iyileştirmeyi hedeflediklerini belirterek, Türkiye'nin birinci astronotu Alper Gezeravcı için hazırladıkları deneyle mikro mekan çekimi ortamında yetiştiğinden emin olan oldukları "schrenkiella parvula", "arabis alpina" ve "noccaea sempervivum" sayesinde regolitleri yenileme, temizleme çalışmaları yaptıklarını anlattı.

Çalışmanın sonuncu aşamasında ise metaller ve salamura içeriği azaltılan regolit benzerlerinde domatesler yetiştirdiklerini belirten Uzilday, "Ay ve Mars regolitlerinde ekstremofit imalathane yetiştirdik. Domates bitkisini yetiştirmeye başladık, bazılarında yüksek miktarda yemiş da elde ettik. Bundan sonrakiler aşamalarda meyvelerin kalitesini ve moleküler mekanizmalarını araştıracağız." dedi.

ANALİZ YAPILACAK

EÜ Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız ise bitkilerin gelişiminin sürdüğünü, hasat olgunluğuna gelen domateslerde detaylı nitelik analizleri yapacaklarını ifadeleri etti.

Hem Dünya toprağında hem da regolit simülasyonlarında yetişen meyvelerin karşılaştırılacağını belirten Kaygısız, elde edilecek verilerin ürünlerin tüketilebilirliği başlıksunda yolda gösterici olacağını kaydetti.