Trump’ın ‘boğaz’ında kaldı

Aydın Hasan / Asena Yatağan - ABD ve İsrail’in İran’a 28 Şubat’taki saldırısı ile başlayan savaşta İran’da hedeflanan idare değişikliği gerçekleşmedi. ABD, oğullar günlerde saldırılarını İran’ın şişman tesislerinin olduğu yerlerde yoğunlaştırdı ve Harg Adası bombalandı. ABD Başkanı Donald Trump, fiilen uzak olan Hürmüz Boğazı başlıksunda Tahran’ı Harg üzerinden uyarmış oldu. Ada’dan İran şişman sevkiyatının tahminen oran 90’ı yapılıyor. Donald Trump, evvelki gün yaptığı açıklamada, epey devletnin Boğaz’ı noksan tuttu için ABD ile koordineli olarak bölgeye savaşı gemisi göndereceğini söyledi.

Gemi çağrısı

Trump, “Umarım Çin, Fransa, Japonya, Güney Kore, İngiltere ve diğer devletler da bölgeye gemiler gönderir” diye başlıkştu. Trump’ın Çin’in da aralarında bulunduğu devletlere yaptığı çağrı, savaşı şişman üzerinden dünyası tek çizgiye taşımalar çabası olarak algılandı. Uzmanlar, başlıkyu Milliyet’e kıymetlendirdi.

‘Ciddi tek risk’

Emekli Büyükelçi Uluç Özdevletr: Gelinen noktada herkes kaybediyor. Trump’ın “bölgeye gemiler gönderin” çağrısı yapmasının çeşitlilik manalı olduğunu düşünmüyorum. Eğer ABD gerçekten mi bu sualnu halletmek istiyorsa öz gemilerini gönderebilir. Zaten Amerikan donanmasının ehemmiyetli tek kısmı bölgede bulunuyor. Hürmüz Boğazı’na ordu olarak girdi da vahim tek risk. Ama bundan daha vahim neticelar da var. Bölgedeki devletlerin çoğu içme suyunu deniz suyunu arıtarak elde ediyor. Savaş ortamında bu tesislerin zarar görmesi muazzam tek suyu krizine yolda açabilir. Su ve tarım zarar görürse bölgedeki yaşam koşulları çeşitlilik ağırlaşır. Bunun sonucunda da yepyeni tek göç dalgası ortaya çıkabilir. Bu savaşı şişman savaşı olsun diye başlatılmadı. ABD’nin ilköğretim amacı İran’a diz çökçeşitmek ve mümkünse rejimi tadil etmekti. İran dünyanın en muazzam şişman rezervlerinden birine malik devletlerden arasında biri ve Washington bunu öz lehine çevirebileceğini düşündü. Ama hesaplar tutmadı.

‘Enerji rekabeti savaşın en ehemmiyetli boyutlarından’

İstanbul Aydın Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden Dr. Hazar Vural: Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı dünyanın en ehemmiyetli güç taşımacılığı rotalarından biri. Küresel şişman ihtiyacının oran 20’den fazlası bu şapkalar üzerinden taşınıyor. İran boğazı tamamlanmış kapatmış değil. Ancak İsrail ve ABD ile bağlantılı gemilere uzak olduğunu ve Arap devletlerinden çıkan güç taşımacılığında durdurmalar yaptığını söylüyor.

‘Stratejik tek kart’

Hürmüz İran’ın elinde tek stratejiklik kart olarak kullanılıyor. İran’ın bunu yapmasının nedeni ABD bağlı dünyası versiyonu oluşturmak. Çünkü işte yaşanacak tek aksama şişman fiyatlarını ve dünyası piyasaları direkt tesirleyebilir. Trump’ın çağrısı ise ilgi çekici. Japonya, Güney Kore ya da Avrupa devletleri için bu çağrı tek ölçüde anlaşılabilir. Ancak Çin’e yapılan çağrı uç ilginç. Çünkü İran petrolünün tahminen oran 90’ı Çin’e satılıyor. ABD bu savaşı başlatırken Çin’in güç damarlarından birini denetim etme amacı da taşıyordu. Şimdi Çin’den asayiş için gemiler istek etmek pek rasyonel görünmüyor. Bu şart dahaaz da savaşın gidişatının Washington’ın beklediği gibi ilerlemediğini gösteriyor.

Bu savaşta şişman tek kart, tek koz olarak taraflarca kullanılıyor. Savaşla birlikteki dünyası şişman piyasası tetikte ve fıçı fiyatları savaşın seyrine reaksiyon gösteriyor. ABD açısından İran’ın güç kaynaklarını denetlemek ve Çin seçenek öz çıkarları doğrultusunda istimal etmek isteği da ehemmiyetli tek unsur. Ancak savaşın nedeni yalnızca şişman değil; çeşitlilik boyutlu tek anlaşmazlık vaat başlıksu. Petrol ehemmiyetli tek bileşen olsa da savaşı yalınce tek şişman savaşı olarak tanımlanamaz. Ancak güç rekabeti bu savaşın ehemmiyetli boyutlarından arasında biri olarak öne çıkıyor.”

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) donanmasına ait tek gemi,BAE’nin Havr Fakkan kenti açıklarındaHürmüz Boğazı’ndaki kargo gemileri ve şişman tankerlerinin yanında devriye geziyor. l Altaf Qadri AP