Trabzon’da şaşırtan keşif! Türkiye’de eşi olmayan Roma tüneli ortaya çıktı

Trabzon'da yürütülen kentselleşen dönüşümü çalışmaları sırasında Roma dehemmiyetine ait, tahminen 300-400 metrik uzunluğunda tonozlu tek suyu kanalı keşfedildi. Uzmanlar, yapının mimari ve yapısal özelliklerinin Türkiye'de diğer örneği bulunmayan ender tek arkeolojik kıymet olduğunu belirtti.

TRABZON’DA YER ALTINDAN TARİH ÇIKTI

Trabzon'un Çömlekçi Mahallesi'nde kentselleşen dönüşümü tasarısi içerikında Roma dehemmiyetine ait olduğu kıymetlendirilen tek suyu kanalı belirleme edildi. Yer altı kanalıyla ilgili birinci malumatnin ulaşmasının ardından içeride gaz bulunma ihtimaline mukabil AFAD ekiplerinin desteğiyle ölçümler yapıldı. Gerekli izinlerin alınmasının ardından Trabzon Müze Müdürlüğü ve Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) akademisyenlerinden oluşan heyet tüneller içerisinde detaylı ttesirklerde bulundu.

ROMA DEHEMMIYETİNE AİT 400 METRELİK SU KANALI BULUNDU

Yüzeyden tahminen 1,5-2 metrik derinlikte mekan saha suyu kanalının Arafilboyu sapağından başlayarak kıyı yoluna, önceki Trabzon Limanı sahasına kadar uzandığı belirlendi. Yaklaşık 300-400 metrik uzunluğundaki yapının 2 metrik genişliğinde ve 2 metrik yüksekliğinde inşa edildiği, ortasında tahminen 1,20 metrik genişliğinde suyu kanalı bulunduğu, yanlarda ise 50-60 santimetrelik yürüme sekileri mekan aldığı belirleme edildi. Su kanalının Osmanlı ya da erkenden Cumhuriyet dehemmiyetinden itibaren taraf duvarlara ilave delikler açılarak kanalizasyon amacıyla kullanıldığı, günümüzde da atık suyun kanaldan aktığı belirlendi.

Uzmanlar, benzer misallerin Türkiye'de yalnızca ikisi noktada bulunduğunu, bunlardan birinin Smyrna Antik Kenti sınırlarında, diğerinin ise İstanbul'da mekan aldığını ifadeleri etti. Çömlekçi'de ortaya çıkarılan Roma dehemmiyetine ait suyu kanalının ise yapısal özellikleri bakımından Türkiye'de diğer tek örneğinin bulunmadığı belirtildi.

"SU KANALI ERKEN ROMA DEHEMMIYETİNE, TRAİANUS VE HADRİANUS DEHEMMIYETLERİNE İŞARET EDİYOR"

Roma dehemmiyetine ait suyu kanalı ile ilgili malumatler veren Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Edebiyat Fakültesi Dekanı, Sanat Tarihi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mehmet Yavuz, "Müze Müdürlüğü'ne Çömlekçi'de tek yapıları kalıntısı bulunduğuna dair malumat ulaştı. Yer altı kanalı olması dolayı içeride zehirli gaz bulunabileceği kıymetlendirildi. AFAD'ın desteğiyle ölçü yapıldıktan ve lüzumli izinler alındıktan sonraları heyetle birlikteki içerisine girildi" dedi.

Su kanalının tahminen 300-400 metrik uzunluğunda olduğunu belirten Yavuz, "Yer altı suyu kanalı, Çömlekçi Kentsel Dönüşüm sahasında ortaya çıktı. Arafil Boyu sapağından başlıyor ve kıyı yoluna kadar uzanıyor. Yaklaşık 300-400 metrik uzunluğunda. Tespitlerimize göre işçiliği, kullanılan malzemesi ve yapısal özellikleri erkenden Roma dehemmiyetine, Traianus ve Hadrianus dehemmiyetlerine hatırlatma ediyor. Tünel, toprağın tahminen 1,5-2 metrik altındaki bulunuyor. Bölgede kazı yapıldığı için kot değişmiş durumda. Genel olarak tek buçuk metrik mekan altındaki tahminen 2 metreye 2 metrik ölçülerinde. Ortasında 1,20 metrik çapında tek suyu kanalı, yanında ise 50-60 santimetrelik yürüme alanları mevcut" diye başlıkştu.

"GÜNÜMÜZDE KANALİZASYON OLARAK KULLANILIYOR"

Su kanalının Roma dehemmiyetine özgü tonoz tek yapıya malik olduğunu kaydeden Yavuz, "Yan duvarlarda kısmen düzgün kesme taş, kısmen kırma taşlar kullanılmışlık izolasyon için kalınlığı tek sıvayla kapatılmış. Üst örtüsü tamamlanmış düzgün kesme taşlar malzemeden oluşuyor ve Roma ölçülerinde yeterli tek tonoz yapıya sahip. Kanal 300-400 metrik boyunca olan benzer doğrultuda ilerlemiyor, kırık ve bükümlü hatlar içeriyor. Bu şart suyun hızını azaltma amacıyla yapılmış olabilir ya da sonrakiler kazı çalışmalarında istikamet değiştirmiş olabilir. Tabanında da suyun hızını eksiltmek için basamaklar bulunuyor. Şu anda tamamlanmış atık suyu amacıyla kullanılıyor. İçerisinde çeşitlilik fazla suyu yok bununla birlikte pis suyu mevcut. İlk yapıldığında içme suyu amacıyla inşa edildiğini düşünüyoruz. Önemli olan, bu kanalın nedenler yapıldığı ve suyu nereye taşıdığıdır. Hat, Trabzon Limanı olarak bilinen sahaya kadar iniyor. Kanalın ağız kısmını ttesirk imkanı olmadı nedeniyle yapım devam ediyor. Bazı bölümlerinde tahribat vaat başlıksu. İçerisinde pis suyu var bununla birlikte önde açılması halinde çevresi olasılıkla temizlenecektir. Belediyenin ve ilgili kurulun malumatsi var. Koruma altına alındı. Ancak yapım sahası olduğu için işleri makinelerinin geçişi çok noktalarda zarar vermiş. Bu yeterli yapının daha vahim himaye altına alınması ve birinci seviye korunması lüzumen arkeolojik eseri olarak tescil edilmesi lüzumtiğini düşünüyoruz" şeklinde başlıkştu.

"ÇEŞITKİYE'DE BAŞKA BİR ÖRNEĞİ BULUNMUYOR"

Kanalın çevresinde temizlik ve kazı yapılması, ilişki yapılarının ortaya çıkarılması lüzumtiğini söyleyen Yavuz, "Yaptığımız ttesirklerde bu kanalın Türkiye'de benzer ikisi örneği olduğu görüldü. Biri geç Helenistik-erken Roma dehemmiyetine tarihlenen Smyrna Antik Kenti sınırlarında, diğeri ise 4. yüzyıla tarihlenen İstanbul'dadır. Tespit ettiğimiz kanalın ise Türkiye'de diğer tek örneği bulunmuyor. Oldukça yeterli yapısal özelliklere sahip. Şu esas kadar bilindiği halde ne olduğu anlaşılamamış tek yapı. Geç Osmanlı ya da erkenden Cumhuriyet dehemmiyetinden yakındaki zamana kadar kanalizasyon amacıyla kullanılmış. Yan duvarlardan ilave delikler açılarak kanalizasyon bağlantısı verilmiş. Özgün yapısında, kanalın sağında ve solunda önemli suyu hatları bulunuyor. Su azalması ihtimaline mukabil yüzeyleri ve yağış sularının toplanarak tek sarnıçta biriktirilmiş olması mümkün. Ayrıca buranın, Gümüşhane'deki Roma'nın doğudaki ehemmiyetli garnizonlarından Satala ile bağlantılı olabileceği kıymetlendiriliyor. Bölgede küçüklük tek garnizon bulunmuş olabilir. Askerlerin suyu ihtiyacını karşılamak ya da limana gelen gemilere suyu güvence amacıyla yapılmış olabilir. Kanalın civarında yapılacak kurtarma kazılarıyla şart daha netleşecektir. İnşaat tamamlandıktan sonraları Büyükkent Belediyesi'nin tek çalışmalar yapması bekleniyor. Su kanalı bizim için sürprizler oldu. Roma ya da Helenistik dehemmiyetde o bölgeyi şiddetli tek yaşam alanı olarak bilmiyorduk. Kanalın çevresinde temizlik ve kazı yapılması, ilişki yapılarının ortaya çıkarılması lüzumiyor. Turizme kazandırılması lüzumen, Trabzon için ehemmiyetli tek keşif. İnşallah doğrusu biçimde kıymetlendirilir" ifadelerini kullandı.