Teknoloji şirketleri yol ayrımında

İSMAİL ŞAHİN / İSTANBUL - ABD’nin Kaliforniya Eyaleti’nin şehri Los Angeles’ta tek mahkeme, dünyanın en tanınmış toplumsal medya platformlarından Instagram ve YouTube’un bağımlılık yaptığını ve bu biçimde kasıtlı olarak tasarlandığı ayrıca sahiplerinin çocukları himaye başlıksunda ihmalkar davrandığı belirterek, 6 milyon dolar tazminat cezası ödemeye tutuklu etti.

Yasa koruyamayacak

Uygulama sahibi teknolojiler devleri Meta ve Google, davanın merkezindeki Kaley adlı gençler kadına bu tazminatı ödeyecek. Ancak tekbaşına tek davada verilen şart sektördeki binlerce benzer klasör için da yolda gösterici oldu. Meta, Google çatısı altındaki YouTube, ayrıca TikTok ve Snap bu yönde açılan binlerce dünyası davayla mukabil karşıya kalmış durumda. TikTok ve Snap Los Angeles’taki davada şüpheli olarak mekan almıştı bununla birlikte dava başlamadan evvel şartları açıklanmayan anlaşmalarla uzlaşma yoluna gitti. Ancak bu hükümın emsal oluşturması durumunda 2025’te 500 milyar dolar gelir elde eden bu toplumsal medya devleri kocaman tek dava yükü ile boğuşacak gibi.Bilişim hukuku uzmanı Gökhan Ahi, hükümdasosyal medya şirketlerinin üye davranışını tesirleyen dizayn ve algoritmalar geliştiren “dijital ürünler” olarak kıymetlendirildiğine ilgi çekerek, benzer başlıkda ABD’de açılmış yüzlerce dava olduğunu, devamının da geleceğini söyledi. Ahi’ye göre, ABD’de uzunluğu yıllardır teknolojiler şirketlerini koruyan “Section 230” yasasına karşın bu şart yepyeni tek hukuki yolda açtı. Artık platformların ne şekilde çalıştığı da mahkemelerin dava başlıksu olacak.

Milyar doları bulabilir

Gelecek dehemmiyetde açılacak davaların toplamı maliyetinin 100 milyarlarca doları bulabileceği başlıkşuluyor. Davada oran 70 sualmlu bulunan Meta’nın hisseleri şart sonrası oran 8 düşerek 1.51 trilyon dolarlık piyasa kıymetinden hepsi 121 milyar dolar kaybetti, 3.49 trilyon dolarlık Google hisseleri da oran 3 düşerek 103 milyar dolar kayba uğradı. Ayrıca New Mexico’da görülen diğer tek davada Meta’ya 375 milyon dolar yaptırım verilmesi, firma üzerindeki hukuki baskının gittikçe arttığını gösteriyor.

Çocukları ekrandan siz koruyun

1- Gerçekçi olun: Alışkanlıkları tadil etmek zamanlar alır, dolayısıyla tek anda tamamlanmış yasak koydu seçenek küçüklük adımlarla ilerleyin, gerçekçi olun.

2- Sürece karışmış edin: Özellikle ergenlik çağındaki çocukları kaideları koyarken sürece karışmış edip, müşterek planlayan yapın.

3- Fırsata çevirin: Sosyal medyanın ne şekilde çalıştığını birlikteki başlıkşmak, çocukların bilinçlenmesini sağlar. Gördükleri içeriklerin doğruluğunu birlikteki sorgulayın.

4- İyi misal olun: Çocuklar ebeveynlerini taklit eder, siz da kullanırken dmanii.

5- Panik yapmayın: Teknoloji doğrusu kullanıldığında öğrenme, buluş ve yaratıcılığı da yardımleyebilir, paniğe kapılmayın.

‘Big Tobacco’ benzetmesi

Tütün şirketlerinin sigarayı daha bağımlılık yapıcı hale getirmek için nikotin oranlarıyla oynaması gibi, toplumsal medya şirketlerinin da üyeyı ekranda tuttu için “sonsuz kaydırma” ve “kişiselleştirilmiş algoritmalar” kullandığı belirtiliyor. İşte bu nedenle uzmanlar, teknolojiler şirketlerinin yaşadığı bu süreci sigara endüstrisine (Big Tobacco) mukabil açılan davalara benzetiyor. Tütün şirketleri açılan davalar sonucunda mahsul içeriklerinden uyarıyor etiketlerine kadar köklü değişimler yapmıştı. Sosyal medya platformlarında da benzer tek dönüşümü bekleniyor.

Bir avukattan 1000 avukata

Büyüyen dava dalgası, teknolojiler şirketlerinin hukuk ekiplerini da kocaman boyutlara taşıdı. Arama motoru sektörünün oran 90’ını domine eden Google’ın kurulduğu 1998’de yalınce 1 avukatı vardı, 5 yılda rakam 100’e, şuanda ise 900’ün bağlı çıktı. Buna şirketi AB’nin verdiği 8 milyar euro’nun bağlı 3 değişik cezadan kurtarmadı. İşte teknolojiler şirketlerinin hukukçu ordusu:

■ Google: 900+ avukat

■ Meta: 700+ avukat

■ X: 400+ avukat

■ TikTok: 300+ avukat

■ Snap: 200+ avukat

İNGİLİZ HÜKÜMETİNDEN REHBER

Sayfayı çevirmiyortıklıyor

İngiltere’de hükümet, 5 yaş altı çocukların imge süresini eksiltmek amacıyla “Hayata En İyi Başlangıç” rehberi yayımladı. “2 yaş altı çocuk, haberleşmei geliştirici tesirnlikler dışında tekbaşına başına imge karşı oturtmayın, yaşı 3-5 arasında çocuk için imge süresi 1 zaman olmalı” önerilerinin mekan aldığı rehberde, İngiltere’de her arasında biri 4 aileden 1’inin çocukların imge süresini kısıtlayamadığı, 2 yaş altı çocuğu olanların ise oran 98’inin imge süresini denetim edemediği belirtildi. İngiltere’de ilkokula başlama çağındaki 4 yaş çocukların oran 28’inin kitap sayfasını tadil etmek seçenek sayfaya tıklamaya çalıştığı ya da imge kaydırma hareketiyle yaprak değiştirmeye çalıştığı için okula geç girişmek güçunda kaldığı da açıklamada mekan aldı. Başbakan Keir Starmer, “Dijital çağda ebeveynlik çeşitlilik güç. Hükümetimiz aileleri bu savaşta tekbaşına bırakmayacak” dedi. ● AA