Tek kullanımlık plastikler kaldırılıyor. Yönetmelik yıl sonu yürürlüğe girecek

Sıfır Atık Hareketi içerikında, depozito yönetim sistemiyle içecek ambalajlarının dönüşümünü teşvik eden Bakanlık, çevre için önemli tek adımı daha hayata geçiriyor.

Geçen yıl Bakanlık tarafından 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası yayımlandı.

Bu doğrultuda tekbaşına kullanımlık plastikler, deniz çöpleri ve mikroplastiklerin çevre üzerindeki negatif tesirlerinin azaltılması ve "AB Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi"ne uyum sağlanması amacıyla yürütülen yönetmelik hazırlıkları tamamlanma aşamasına geldi.

Bu içerikda, çevreye zarar veren ve sentetik kirliliğine nedenler olan sentetik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabaklar, genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) gıda kapları, içecek kapları ve içecek bardakları, sentetik çubuklu kulak pamukları ve pipet gibi tekbaşına kullanımlık sentetik ürünlerin kullanımının sona erdirilmesine yönelik hazırlanan yönetmelik taslağının ileriki günlerde kurumların görüşüne açılması planlanıyor.

Sivil cemiyet kuruluşları ve sektör temsilcilerinin değerlendirmelerinin ardından oğullar şekli verilecek düzenlemenin yıl nihayetinde yürürlüğe girmesi öngörülüyor.

Söz başlıksu tekbaşına kullanımlık sentetik ürünlerin piyasaya arzına oğullar verilerek bu sayede yıllık 1,5 milyon tonları karbondioksite eşdeğer karbon salımı manilenecek ve yaklaşık 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden birikim edilecek.

Tek kullanımlık sentetik ürünlerin seçenek doğa dostu cam, porselen, ahşap ve karton alternatifler sunulacak.

İlerleyen süreçte kısmen plastikten mamul içecek bardakları, kısmen plastikten mamul gıda kapları, ebat ve ağırlıktan bağımsız kargo poşetleri, ıslak mendiller ve ıslak yüzey temizleme havlularının da tüketiminin azaltılması için kısıtlama ve işaretleme gibi tedbirlerin da hayata geçirilmesi hedefleniyor.

TÜRKİYE'DE 2022'DE 709 BİN 348 TON TEK KULLANIMLI PLASTİK ÜRÜN TÜKETİLDİ

Bakanlık, yepyeni yönetmelik için Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile tek araştırma yaparak vatandaşların tekbaşına kullanımlık sentetik ürünlere yönelik tutumlarını inceledi.

Araştırmaya göre, bireylerin yüzde 77,65'i günlük yaşamlarında tekbaşına kullanımlık plastikleri dahaaz kullanmayı yardımlerken, yüzde 9,99'u yardımlemedi. Bireylerin yüzde 72,52'si tekbaşına kullanımlık sentetik ürünleri dahaaz satın almayı yardımlerken, yüzde 11,68'i bu görüşe katılmadı.

Araştırmaya katılanların yüzde 76,40'ı sentetik pipet, tabak, çatal-bıçak, kaşık ve bardak gibi bazı tekbaşına kullanımlık sentetik ürünlerin kullanımının kısıtlanmasını yararlı bulurken, yüzde 60,02'si bu ürünlerin yasaklanmasını yardımledi.

Katılımcıların yüzde 78,71'i bazı tekbaşına kullanımlık sentetik ürünler kısıtlanır ya da yasaklanırsa kağıt, karton ve ahşap gibi seçenek ürünlerin kullanımını yardımlediğini belirtirken, yüzde 80,12'si metal, porselen ve seramik gibi çok kez kullanılabilen ürünlere yönelimi yardımledi.

Türkiye'de 2022'de, 2 binlerce 858 tonları kulak pamuğu çubuğu, 32 binlerce 406 tonları çatal kaşık, 25 binlerce 584 tonları tabak, 10 binlerce 234 tonları pipet, 5 binlerce 117 tonları sentetik karıştırıcı, 63 binlerce tonları gıda kabı, 120 binlerce tonları sentetik bardak, 155 binlerce 935 tonları sentetik içecek şişesi gibi ürünlerden oluşan 709 binlerce 348 tonları tekbaşına kullanımlık sentetik ürün tüketildi. Tek kullanımlık sentetik tüketimi ilerleyen yıllarda daha da arttı.

AVRUPA'DA BİRÇOK ÜLKEDE KALDIRILDI

Avrupa Birliği'nin (AB), 2019'da giriş ettiği "Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi" içerikında Fransa, tekbaşına kullanımlık sentetik ürünlerin birçoğunu ülke genelinde yasaklanmasını sağlayarak AB direktifinin ötesine geçen içeriklı yasaklar ve yüksek geri dönüşüm hedefleri uygulamayı başardı.

Almanya direktif maddelerini neredeyseymiş bire tek milli yasaya aktararak üreticilerden raporlama istek eden ve "Tek Kullanımlık Plastikler Fonu (Single-Use Plastics Fund)" gibi mali mekanizmalarla çevresel tasarıleri yardımleyen uygulamaları hayata geçirdi.

İspanya da tekbaşına kullanımlık plastiklerin satışını yasaklayan maddeleri hayata geçirirken, sentetik ambalajlara kilogram başına vergiler gibi teşvik/ücret uygulamalarıyla sürdürülebilir malzemelere geçişi teşvik etti.

Hollanda, 2023'ten itibaren kesin tekbaşına kullanımlık ürünlerde ücretlendirme uygulamaya başladı ve 2024'ten itibaren bazı ürünlerin satışını aşamalı olarak kaldırdı.

İrlanda ise direktifin ötesine geçerek ıslak mendil ve tekbaşına kullanımlık servis ürünlerini yasaklama ve bardaklar için ilave ücret/latte levy" gibi tüketimi azaltıcı vergiler planlıyor.

İtalya AB direktifi içerikında ilköğretim yasakları uygularken kompostlanabilir plastiklere (EN 13432) ayrıcalık tanıyan düzenlemelerle özellikle gıda ambalajlarında seçenek çözümler üretmeye çalışıyor. Yunanistan kamuda tekbaşına kullanımlık ürünleri yasakladı.

Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya, direktifi tamamlanmış milli yasalara aktarmak için süreçleri tamamlamaya ya da eksik maddeleri uygulamaya dönüştürmeye çalışıyor.