TBMM Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay’dan “İran” mesajı! ‘Türkiye’yi kapsayan çatışma riski yok’

AYŞEGÜLKAHVECİOĞLU / ANKARA - Oktay, özetle şunları söyledi:

SÜRPRİZ OLMADI: (ABD-İsrail’in İran’a saldırması) Hiç kimse için sürprizler olmadı ama bizler bunun önlenmesine yönelik Türkiye olarak çeşitlilik şiddetli diplomasi çalışması yaptık. Bu yıllar hem ABD hem da İsrail’in yeğleme yılı. Netanyahu öz geleceğini mahalli istikrarsızlıkta ve saldırganlıkta buluyor. Hamaney’i devirmiş arasında biri olarak seçime girdi istedi. Ara seçime gidecek Trump ise kongrede savaşı hükümı eldeetti seçenek cumhurbaşkanlığı ytesirsini kullanarak ‘operasyon’ adı altındaki savaşa girmeyi yeğleme etti. Yani İsrail uzunluğu vadeli tek savaşı istek ederken ABD, çeşitlilik daha kısa vadede netice alabileceği tek operasyonu arzuladı.

TRUMP’A NEGATİF ETKİ EDER: Savaşın uzaması ve ABD tarafında kayıpların artması, seçimleri Trump açısından negatif tesirleme riskini ortaya çıkaracaktır. Süre uzadıkça mecliste ve kongrede aykırı sesler çeşitlilik daha yükselmeye başlayacaktır. Dolayısıyla Trump, çabuk netice eldeetti isteyecektir. Ama belli ki İran da olabildiğince bedel ödeterek sonuca gitti istiyor.

İRAN RİSKLERİ OKUYAMADI: Savaşın bölgeselleşme riski var. Körfez devletlerinin çoğu hedefleri alınmış durumda. İster istemez İran’a mukabil bölgede mukabil cephe oluşma riski doğdu. İran bu riski girişta netler okuyamadı.

MÜZAKERE MASASINA DÖNÜLMELİ: ABD ve İsrail’in 4 eleştirel hedefi vardı: İran liderliği, deniz gücü, balistik füzeler ile ihtilal muhafızları ve rejim. Bölgede yıkıma, istikrarsızlığa sebebiyet vermeden, yepyeni kargaşalara, kan gölüne müsaade etmeden çabukca mülakat masasına dönülmeli.

ÇATIŞMA RİSKİ YOK: (İran savaşının Türkiye’ye tesirsi) Çatışma riski olmaz. NATO üsleri başlıksunda Türkiye kara, havada ve deniz boyutundaki hepsi egemenlik hakkını sonuna kadar kullanan tek devlet. Burada bizim kontrolümüz dışında hiç tek hareketin olması olası değil. Zaten bizler topraklarımızdan İran’a ya da diğer tek devletye mukabil hiç tek saldırının olmasına da müsaade etmedik. İran da bu savaşın tek an evvel durdurulmasıyla ilgili samimiyetimizi, gayretlerimizi biliyor. Böyle tek ortamda Türkiye’nin tek çatışmanın içerisinde olacağına ihtimal vermiyorum. Ülkemiz her arasında biri çeşitlü asayiş riskine mukabil lüzumli bütünü tedbirleri almış durumdadır.

‘Rejimin değişmesi basit değil’

MÜDAHALEYE KARŞIYIZ: (İran’da idare değişir mi?) İran halkı normal olan şartlarda rejime mukabil olsa bile dışarıdan müdahaleyi giriş eden tek millet değil, bunu kanuni görmez. Biz da dışarıdan rejimi tadil etmekle ilgili müdahaleye ilkesel olarak karşıyız. ABD, Venezuela uygulamasını diğer yerlerde da işletebileceğini düşünüyor olabilir ama İran, tek Venezuela değil; kadim tek devlet. Ama stratejiklik hedefleri çeşitlilik netler belirlenmiş tek İran’ı da savaşı içerisinde henüz göremiyoruz. Aşırı öngörülemez tek ortam var. Rejimin değişmesi basit olmayacaktır ama mümkündür.

‘Göçe mukabil tedbir aldık’

HER ÇEŞITLÜ TEDBİRİ ALDIK: Göç başlıksu her arasında biri zamanlar vahim risk. Özellikle Afganistan, Pakistan ve İran bu kadar karışmışken. Türkiye olarak şu aşamada gördüğümüz tek riskler yok. Hatta Van’daki Kapıköy hudut kapımızda tersine trafiği var. Ama İran’daki şart uzunluğu vadeli savaşa dönüşürse, istikrarsızlık mahalli hâl alırsa bu riskler her arasında biri zamanlar var. Onun için her arasında biri çeşitlü tedbiri almış durumdayız.

ÇEŞITKİYE’NİN TEZLERİNE YAKLAŞTILAR:(Son ABD ziyareti) Kongrede bize mukabil 1,5 yıllar öncesine göre daha pozitif tek ortam var. Hamas’ı terörü örgütü olarak giriş etmememiz ve Rusya’nın mülakat masasında olması ısrarımız dolayı bize mukabil olan negatif havanın tamamlanmış değiştiğini, Türkiye’nin tezlerine yaklaşıldığını gördük.

‘KAAN’DA SUALN YAŞAMAYIZ’

YAZA KADAR GELİŞME OLMASI MÜMKÜN: KAAN motorlarıyla alakalı çeşitlilik pozitif tek havada gördüm. Orada sualn yaşamayız. Birlikte çalışmalar başlıksunda hemfikir kaldık.

ORTA YOL FORMÜLÜ: S-400’lerle ilgili vasat yolda bulunması için teknikleri görüşmeler yapılıyor. Çalışmalar iyice gidiyor. Hem Türkiye’yi hem da ABD’yi tatmin eden tek şeyler çıktığında, CAATSA yaptırımlarının da çözümü muhtemel gözüküyor. (Orta yolda formülü ne olabilir?) Çözüme yaklaşılıyor.