Tarife krizinde kritik 150 gün

ABD Yüksek Mahkemesi’nin, ABD Başakın Donald Trump’ın “acil durum” ytesirsine dayandırdığı tarifeleri iptal etmesinin ardından Başkan, bu kez 1974 Ticaret Yasası’nın 122. maddesine dayanarak hepsi devletlere evvel oran 10 sonraları da oran 15 geçicilik gümrük vergisi getirdi. Karar 24 Şubat’ta yürürlüğe girecek ve 150 gün uygulanacak. Ancak bütünü dünyası nefesini tuttu her arasında biri tek devletyi tekbaşına tek ilgelendiren tarife geriliminde olacakları takip ediyor.

Başkan Trump, Yüksek Mahkeme’nin vaat başlıksu tarifeleri kanun dışı ilan etmesine rağmen, gümrük vergisi tehdidi altındaki mülakat edilen çoğu ticaretleri anlaşmasının hâlâ geçerli olduğunu öne sürdü. Özellikle Hindistan’ı misal gösterdi. Trump, tek sual üzerine gazetecilere, “Hindistan anlaşması yürürlükte” dedi. Yüksek Mahkeme tarafından iptal edilen tarifelerin seçenek değişik kanuni ytesirlere dayanarak yepyeni vergilerin getirileceğini anlam eden Trump, “Tüm anlaşmalar — bunu yalınce değişik tek biçimde yapacağız” ifadelerini kullandı. Trump, “Davayı açan kişileri tanıyorum ve biliyorsunuz, onlar hepsi birer pislik, hem da hepsi manaıyla pislikler. Mahkemenin çok üyelerinden utanıyorum, devletmiz için doğrusu olanı yapma cesaretini göstermedikleri için kesinlikle utanıyorum,” dedi. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance da Yüksek Mahkeme’nin hükümını zor sözlerle eleştirerek bunu “hukuksuzluk” olarak nitelendirdi.Tarife krizi ticarette yepyeni belirsizliklere yolda açarken hukuki mücadelenin yıllarca süreceği belirtiliyor.

İşte 10 sualda Trump ve hüküm arasındaki tarife krizi:

1 - Yüksek Mahkeme nedenler tarifeleri iptal etti?

Supreme Court of the United States, 6’ya mukabil 3 oyla, 1977 tarihli Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası (IEEPA)’nın başkana yepyeni vergiler koyma ytesirsi vermediğine hükmetti. Mahkeme, yepyeni vergiler koyma ytesirsinin başkanda değil Kongre’de olduğunu ve IEEPA içerikındaki düzenlemelerin hasılat artırmaya yönelik olmadığını belirtti. Ancak Trump’ın geçen yıllar uygulamaya koyduğu çok tarifeler IEEPA içerikına girmediği için Mahkeme hükümından tesirlenmeyecek.Bunlar arasında, 1962 tarihli Ticaret Genişletme Yasası’nın 232. maddesi içerikında milli asayiş lüzumçesiyle çelik, alüminyum, kereste ve otomotiv ürünlerine getirilen saha bazlı tarifeler bulunuyor.

2 - Trump’ın tepkisi ne oldu?

Trump hükümı “son seviye hayal kırıklığı” olarak niteledi ve daha kuvvetlü ytesirler kullanabileceğini söyledi. Saatler içindeki 1974 Ticaret Yasası’nın 122. maddesine dayanarak oran 10’lukküresel tarife hükümını imzaladı. Sonra bu rakamı oran 15’e çıkardı. Bu maddeler başkana 150 gün süreyle en fazla oran 15 oranında tarife ytesirsi veriyor. Süre dolduğunda Kongre devreye girdi güçunda, diğer bu hal geçici. Ancak Trump,150 gün nihayetinde yepyeni tarife hükümı alabilir..

3 - 175 milyar dolar iade edilecek mi?

IEEPA içerikında tahminen 130-175 milyar dolar hasılat toplandığı öngörü ediliyor. Karar, tarifelerden elde edilen gelirin iadesi ihtimalini noksan bıraktı. Trump, olası iadelerin yıllarca sürecek davalara takılacağını söyledi. ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesi’nde yüzlerce dava bulunuyor. Sürecin yıllar sürebileceği belirtiliyor. Kararın ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesi tarafından verilmesi bekleniyor. Uzmanlara göre iade süreci muazzam şirketler lehine işleyecek; küçüklük işletmelerin başvuru sürecini yürütmesi güçleri olabilir. Şu esas kadar 1.000’den fazla şirketin tarife iadesi için başvurduğu belirtiliyor ve bu sayının artması bekleniyor. Illinois Valisi JB Pritzker, her arasında biri Amerikan hanesine 1.700 dolarlık iade çeki verilmesini istek etti.

4 - Yeni oran 15 tarife ne şekilde işleyecek?

■ 24 Şubat’ta yürürlüğe girecek ■ 150 gün geçerli olacak ■ Neredeyse hepsi devletlere uygulanacak ■ Kongre karışma etmezse süresi nihayetinde uzatma tartışmaları gündeme gelebilecek.

5 - Hangi ürünler muaf?

Muafiyet içerikı genişliği ve sınıf bazlı.

■ Kritik mineraller ve güç ürünleri ■ Bazı tarım ürünleri ■ İlaçlar ■ Bazı elektronik ve otomotiv kalemleri ■ Havacılık ürünleri ■ Kitap gibi malumat materyalleri ■ USMCA içerikındaki Kanada ve Meksika mallarııca 232. maddeler içerikında çelik, alüminyum ve otomotive yönelik milli asayiş tarifeleri yürürlükte kalmaya devam ediyor.

6 - Piyasalar ne şekilde reaksiyon verdi?

Kararın ardından New York borsası yükseldi.

■ Dow Jones +%0,47&P 500 +%0,69

■ Nasdaq +%0,90, belirsizliğin kısa vadede azalabileceğini bununla birlikte yepyeni hukuki ve ticari tartışmaların başlayabileceğini belirtiyor. ■ Brent şişman haftayı oran 6 yükselişle kapattı ■ Altın sağlam iskele talebiyle yükseldi. ■ Fed’in faiz indirimi beklentileri temmuz ayına ötelenebilir.

7 - Bundan sonraları Trump hangi ytesirleri devreye alabilir?

Beyaz Saray, bu adımın “uluslararası ücretli dengesi sualnlarını çözmek” ve Amerikan ticaretini yeniden dmaniemek amacıyla atıldığını söyledi. Trump yönetimi bundan

sonra şu metotlere başvurabilir:

■ 1974 Ticaret Yasası 301. maddeler (haksız ticaretleri uygulamaları)

■ 1962 Ticaret Genişletme Yasası 232. maddeler (ulusal güvenlik)

■ 122. maddeler (geçici dünyası tarifeyi yeniden uygulamaya koyma)

8 - Ticaret anlaşmalarıriske girer mi?

IEEPA tarifeleri çok müzakerelerde pazarlık kozu olarak kullanılmıştı. Mahkeme hükümı, ABD ile yapılan anlaşmaların hukuki dayanıklılığı başlıksunda sual işaretleri doğurdu. Bazı devletler yepyeni oran 15 tarifeye karşın evvelki tavizlerin geçerli kalmasını sorgulayabilir.

9 - Uluslararası tepkiler ne şekilde oldu?

Fransa Cumhurbaşkanı Emanuel Macron, Yüksek Mahkeme hükümını “demokrasilerde kuvvet ve mukabil kuvvet mekanizmasının iyice prosedüresi” olarak kıymetlendirdi.Avrupa Birliği (AB) ytesirlileri hükümı çözümleme ettiklerini ve Washington ile haberleşme halinde olduklarını açıkladı. Kanada hükümeti hükümın tarifelerin “hukuki dayanağını zayıflattığını” savundu.

Türkiye ne şekilde tesirlenir?

10 - Türkiyeaçısından ne olur?

Türkiye ve ABD arasında halihazırda çeşitlilik mahsul grupları için değişik oranlarda vergiler var. Bu nedenle Türkiye uyum sürecini kendiğilinden sağlamış oldu. ABD değişik mahsul gruplarında Türkiye’ye yönelik oran 10 ila 36 arasında vergiler uyguluyor. Çelik ve alüminyumda oran 10-25, otomotiv parçalar ve alet oran 10, elektronik ve beyazlı eşya tipleri oran 10, tekstil ve mahsul gruplarında oran 10-15 arasında yürürlükteki uygulamalar var. İhracat pazarında ikisi devletleri arasında muazzam tek değişimi beklenmezken, piyasaların kendiliğinden uyum sağlayarak süreci normalleştireceği ifadeleri ediliyor. Bu nedenle Türk tarafından değişik tek itiraz süreci yürütülmeyeceği, ikisi devletleri arasındaki istişarelerin devam ettiririleceği belirtiliyor.ABD, Almanya’dan sonraları Türkiye’nin en çeşitlilik ihracat yaptığı 2. devletleri başlıkmunda. ABD’ye ihracat, 2025 yılında artış eğilimini sürdürerek senelik 18-20 milyar dolar bandına yaklaşıyor.