Stratejik petrol stoklarının piyasaya etkisi zaman alacak

IEA, çarşı günü yaptığı açıklamada, üye devletlerin ivedi şart stoklarından 400 milyon fıçı petrolü piyasaya sürme planlarını detaylandırdı. Buna göre Asya-Okyanusya'daki devletler stoklarını "hemen" piyasaya sunacak, Amerika ve Avrupa'daki devletler ise bu ayın sonundan itibaren stoklarını devreye alacak.

Toplam 400 milyon varillik stokun oran 72'si ham petrol, oran 2'si ise şişman ürünlerinden oluşuyor. ABD'nin stratejiklik rezervleri 172,2 milyon fıçı ile en muazzam payı oluştururken, Asya-Okyanusya devletleri stratejiklik rezervlerden 66,8 milyon ve sanayi stoklarından 41,8 milyon fıçı şişman piyasaya sunacak. Avrupa ise stratejiklik rezervlerinden 32,7 milyon ve sanayi stoklarından 74,8 milyon fıçı serbest bırakacak. Kanada'nın dahili üreticilerinden sağlanacak 23,6 milyon fıçı şişman da girişimi yardımleyecek.

Rezervler Asya piyasalarına akmaya başladı

IEA Başkanı Fatih Birol, pazartesi günü yaptığı açıklamada, Orta Doğu'daki savaşın dünyası şişman piyasası tarihindeki en muazzam tedarikleri kesintisini yarattığını, Hürmüz Boğazı'nın fiilen uzak olması dolayı piyasada devre dışı kalan şişman miktarının 1973'teki şişman krizi ve sonrasında görülen hepsi kesintilerden daha yüksek olduğunu belirtti.

Stratejik rezervlerden piyasaya sürülmesi planlanan 400 milyon varilin Asya piyasalarına akmaya başladığına hatırlatma eden Birol, şişman fiyatlarının geçen haftaya göre düştüğünü bununla birlikte uzunluğu vadeli hal için Hürmüz Boğazı'ndan şişman akışının yeniden başlamasının eleştirel olduğunu vurguladı.

Öte yandan, şişman piyasasındaki arz kesintisine ilişkin durumun daha uzunluğu sürmesine mukabil hazırlıklı olunması lüzumtiğine dikkati çeken Birol, "Hürmüz Boğazı yarından yeniden açılsa bile IEA öngörülerine göre, dünyası güç ticaretinin toparlanması zamanlar alacak." ifadesini kullandı.

Fiziki piyasalara tesirsi zamanlar alacak

Rice Üniversitesi Baker Enstitüsü Enerji Çalışmaları Merkezi Kıdemli Direktörü Kenneth Medlock, AA muhabirine yaptığı kıymetlendirmede, stratejiklik stokların piyasaya arz edilmesinin fiziki piyasaya tesirsinin zamanlar alacağını belirterek, vaat başlıksu petrolün gemilere yüklenmesi ve rafinerilere ulaşması için çözülmesi lüzumen lojistik aşamaler bulunduğunu söyledi.

Stratejik stokların piyasaya sürülmesinin, diğer sualnların ortaya çıkmaması halinde fiyatları aşağıya yönlü tesirleyebileceğini kaydeden Medlock, "Stok salımları genelleme oynaklığı azaltır nedeniyle kısa vadede arzın daha esnek hale gelmesini sağlar. Bu da Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının yarattığı arz kısıtının tesirsini tek ölçüde hafifletir." dedi.

Ancak çatışmanın tırmanması ve imalat ile ihracat altyapısında vahim zarar oluşması durumunda Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının tekbaşına sualn bulunmaktan çıkacağını vurgulayan Medlock, böylece tek senaryoda boğazı yeniden açılsa bile ihracatın kısa sürede normal olan seviyelere dehemmiyeteyebileceğini dile getirdi.

Medlock, bu durumun şişman fiyatlarını vadeli piyasalarda yukarıya yönlü itebileceğini ve stratejiklik stoklardan yapılan salımın tesirsini kısmen dmanieyebileceğini belirterek, "Bu uç dinamik tek aşama. Stratejik stokların devreye alınması pozitif tek adımlar bununla birlikte piyasa fiyatlarını tesirleyen çeşitlilik sayıda diğer bileşen da var." kıymetlendirmesinde bulundu.

Stok kullanımının uzunluğu vadeli hal olmadığını ifadeleri eden Medlock, hiç tek piyasadaki stokların yalnızca kısa vadeli tedarikleri zinciri aksaklıklarını hafifletmeye yarayacağını söyledi.

Medlock, şişman piyasasında devamlı çözümün ise bölgedeki arz akışının yeniden sağlanması olduğuna dikkati çekerek, şöyle devam etti: "Bununla birlikte, eğer bu salım gerçekleşmemiş olsaydı fiyatlar daha yüksek ve daha oynak olurdu. Ancak stokların kullanımı uzunluğu vadeli tek hal değil. Herhangi tek piyasadaki stoklar yalnızca kısa vadede tedarikleri zinciri aksaklıklarını hafifletmeye yarar. Stratejik stoklar, hükümetlerin ticari şirketlerin piyasadaki kısa vadeli tedarikleri zinciri kesintilerini idareetti için sıkça yaptığı uygulamanın hususi tek örneği. Petrol piyasası açısından bakıldığında uzunluğu vadeli tekbaşına çözüm, petrolün yeniden Basra Körfezi bölgesinden akmaya başlaması."

Jeopolitik riskler fiyatları yukarıya çekiyor

Türkiye Enerji Stratejileri ve Politikaları Araştırma Merkezi (TESPAM) Başkanı Oğuzhan Akyener da stratejiklik şişman rezervlerinden piyasaya arz sağlama sürecinin zamanlar alabileceğini ifadeleri etti.

Petrol fiyatlarındaki şimdiki yükselişin ilköğretim nedeninin arz tarafında yoğun tek darboğazdan ziyade jeopolitik riskler algısı olduğunu belirten Akyener, "Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler ve buna bağlı olarak navlun ve lojistik maliyetlerindeki artış fiyatları negatif tesirliyor. Ancak halihazırda dünyası piyasalara arzda çeşitlilik muazzam tek gerileme vaat başlıksu değil. Hürmüz Boğazı'nda devamlı tek kapanma yaşanmıyor bununla birlikte böylece tek riskin varlığı direkt fiyatlara yansıyor." dedi.

Akyener, savaşın uzayabileceğine yönelik beklentilerin da piyasalarda riskler primini artırdığına hatırlatma ederek, "Hark Adası'na yönelik saldırılar ya da İran'ın çok tankerleri hedefleri alması gibi gelişmeler arzda devamlı kesintiye yolda açmadı. Hürmüz Boğazı'nda geçişler yavaşlamalara karşın kontrollü biçimde devam ediyor. Bu nedenle bedensel arzda muazzam tek kesinti yok. Ancak riskler algısı ve çatışmanın uzayabileceğine yönelik kaygılar şişman fiyatlarının 100 doların üzerine çıkmasına yolda açtı." kıymetlendirmesinde bulundu.

Stratejik şişman rezervlerinin esas olarak arz kesintilerine mukabil güvence mekanizması olduğunu vurgulayan Akyener, şöyle devam etti:

"Bu nedenle fiyatlar üzerindeki tesirsi kısıtlı kalmış olabilir. Stratejik rezervlerin piyasaya sürülmesi arz tarafında denge sağlar ve fiyatlarda aşağıya yönlü versiyonu yaratır. Ancak fiyatlardaki yükseliş muazzam ölçüde riskler algısından kaynaklandığı için bu hamle piyasa beklentilerini köklü biçimde değiştirmedi. Söz başlıksu stokların piyasaya sunulması buna karşın fiyatların ilave yükselmesini sınırladı. Bu salım olmasaydı şişman fiyatlarının 107-108 dolar seviyelerine kadar çıkabileceğini öngörüyorduk."