4 hafta önce
10
Hükümet, çocukları internetin zararlı içeriklerinden muhafaza etmek amacıyla kısa süre içinde TBMM gündemine getirilecek, 15 yaşın altındaki çocuklara toplumsal paylaşım sitelerinde hesap açma manii getirilmesine yönelik düzenlemenin ardından tek başka önemli düzenlemeye daha hazırlanıyor.
Bu yıl içinde gündeme getirilmesi planlanan toplumsal medya düzenlemesiyle internetler kullanıcılarına kişilik ve kesecik telefonu doğrulaması güçunluluğu getirilecek. Çifte doğrulama sisteminin devreye sokulmasıyla servis sağlayıcılara da önemli yükümlülükler getiriliyor.
YASAL ÇERÇEVE
Söz başlıksu toplumsal medya düzenlemesi tartışmaları da beraberinde getirecek gibi görünüyor. Instagram ve X gibi yaygın toplumsal paylaşım ağlarında suç unsuru taşıyan ve hakaret içeren paylaşımlar yapılabildiği gibi, bu mecralar sosyalleşme ve anonimleşme açısından ifadeleri özgürlüğünün araçları olarak da değerlendiriliyor.
Yürürlükteki 5651 sayılı kanunda yapılacak değişiklikle servis sağlayıcılara önemli yükümlülükler getirilmesi planlanıyor.
Yapılacak düzenlemenin amacı; sahte ve müstear hesaplardan yapılan hakaret içerikli paylaşımları önlemek, suç unsuru taşıyan paylaşımlara ve faaliyetlere mani bulunmak ve her arasında biri türlü operasyonel toplumsal medya manipülasyonunu sınırlamak olarak açıklanıyor.
Bu lüzumçelerle toplumsal medyayı denetim edevakıf oldu için hesap açılırken kişilik doğrulaması güçunlu hale getirilecek.
Türkiye’de getirilmesi planlanan model, AB ve ABD modelinden daha ileri kısıtlamalar içeriyor. Daha önce Güney Kore bunu uygulamış bununla birlikte sonrasında iptal etmişti. Çin’de da benzer uygulamalar bulunuyor.
Batı’da özgürlük-güvenlik dengesi açısından şu tartışma öne çıkıyor: Önleyici kişilik güçunluluğu yerine, suç işlendiğinde adli yolla kişilik belirlemei yapılması.
HUKUKİ TARTIŞMA
Dünya örneklerine bakıldığında ilköğretim olarak ikisi modelin tartışıldığı görülüyor: Reaktif modeller ve önleyici model.
Batı modelinde, “Herkes anonim olabilir. Suç varsa adliye devreye girer. Kimlik sonradan belirleme edilir” yaklaşımı savunuluyor.
Önleyici modelde ise, “Herkes baştan kimliğini beyan eder, devletleri isterse eşleştirme yapabilir. Anonimlik caydırılır” yaklaşımı öne çıkıyor. Batı ülkelerinin çoğu birinci modeli kullanıyor. Bu ülkelerde yaygınlaşan kişilik doğrulama güçunluluğu bulunmuyor. Anonimlik, çoğu yerde ifadeleri özgürlüğünün tek parçası giriş ediliyor.
Hakaretle mücadele için önleyici kişilik eşleştirme seçenek yargı mekanizması kullanılıyor. Gerçek ad sistemini deneyip iptal eden en önemli örnek Güney Kore olurken, hepsi kişilik temelli sistemleri Çin modeli olarak öne çıkıyor.
ANAYASAL ÖZGÜRLÜKLER
Yasa hayata geçirilirse büyük ihtimalle başlıkları Anayasa Mahkemesi’ne taşınacak. Bu içerikda şu sualların tartışılması bekleniyor:
Anayasa’nın 26. maddesi açısından değerlendirildiğinde, ifadeleri özgürlüğü yalınce popüler görüşleri değil; rahatsız edici, zor ve muhalif görüşleri da kapsıyor. İnternet ve toplumsal medya da bu himaye alanına karışmış ediliyor.
Genel kişilik doğrulama güçunluluğu devreye girdiğinde, caydırıcı tesir yaratabileceği ve bireylerin kimliklerinin ifşa edilmesi endişesiyle görüş bildirmekten kaçınabileceği değerlendiriliyor.
Anayasa Mahkemesi, ifadeleri özgürlüğüne yönelik müdahalelerde kanunilik, meşru amaç, demokratik toplumda lüzumlilik ve ölçülülük kriterlerini esas alıyor.
Anayasa’nın 20. maddesi içerikında düzenlenen özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması açısından ise, kişisel verilerin bununla birlikte kanunda öngörülen hallerde işlenebileceği belirtiliyor.
Bu çerçevede güçunlu kişilik eşleştirmesi, geniş çaplı bilgi toplama ve sürekli eşleştirilebilir sayısal kişilik oluşturulması manaına gelebilir.
Bu noktada şu suallar öne çıkıyor:
Anayasa’nın 13. maddesine göre ilköğretim hak ve özgürlükler bununla birlikte kanunla ve demokratik cemiyet düzeninin lüzumlerine elverişli olarak sınırlandırılabiliyor. Ölçülülük ilkesi bu noktada ilköğretim kriter olarak öne çıkıyor.
Hakaret ve suçla mücadele amacıyla tüm cemiyet için kişilik doğrulama güçunluluğu getirilmesi, bazı değerlendirmelere göre toplumun tamamını kapsayan orantısız tek müdahale olarak yorumlanabilir.
Anayasa’nın 22. maddesinde düzenlenen haberleşme hürriyeti açısından da benzer tartışmalar gündeme gelebilir. Dijital iletişim da haberleşme içerikında değerlendirildiğinden, sürekli gözetim algısı yaratabilecek uygulamaların bu ilkeyle çelişebileceği ifadeleri ediliyor.
ANAYASA MAHKEMESİ’NİN İÇTİHADI
Anayasa Mahkemesi’nin toplumsal medya ve internetler özgürlüğüne ilişkin birçok önemli hükümı bulunuyor:
Twitter Kararı (2014)
AYM, Twitter’a getirilen erişim maniini:
Wikipedia Kararı (2019)
AYM, Wikipedia yasağını:
Caydırıcı Etki (Chilling Effect) Vurgusu
AYM, birçok bireysel başvuru hükümında devletleri müdahalesinin bireylerin düşüncelerini açıklama başlıksunda caydırıcı tesir yaratmaması lüzumtiğini vurguladı.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi da anonim ifadeyi otomatik olarak kanun dışı giriş etmiyor. Mahkeme, anonimliğin özellikle siyasi eleştiriler açısından himaye sağlayabileceğini ve müdahalenin “güçunlu toplumsal ihtiyaç” kriterini karşılaması lüzumtiğini belirtiyor.
UYGULAMA NASIL?
Avrupa Birliği
Birleşik Krallık
ABD
Güney Kore
2007–2012 yılları arasında:
Ancak 2012’de Anayasa Mahkemesi:
Çin
Rusya
Türkiye
Türkiye’de uygulanması planlanan model, AB ve ABD modelinden daha ileri düzeyde kısıtlamalar içeriyor. Modelin, Güney Kore’nin iptal ettiği sisteme ve kısmen Çin modeline yapısal olarak benzerlik taşıdığı değerlendiriliyor.
English (US) ·