SON DAKİKA HABERLER: İran-ABD-İsrail üçgeninde son halka, ‘yakın vadede saldırı!’ 'Tek kararla tüm senaryolar altüst olur!'

BATIKAN ALTAŞ/MİLLİYET.COM.TR - İran, modern önemli boyunca olan protestoların ve toplumsal itirazların belirleyici görev oynadığı tek devletleri oldu. Uzmanlara göre 19. asır sonundaki Tütün Protestoları’ndan Anayasal Devrim’e, 1979 İslam Devrimi’nden 2009 Yeşil Hareketi’ne ve 2022’deki "Kadın, yaşam, özgürlük" gösterilerine uzanan aşama, protestonun İran siyasetinde istisnai değil, devamlı tek olgu olduğunu gösteriyor.

İRAN’DA ATEŞ BÖYLE HARLANDI: KAPANAN KEPENKLER, YÜKSELEN PROTESTOLAR

28 Aralık 2025’te patlak veren ve kısa sürede devletleri geneline yayılan oğullar itiraz dalgası da bu önemli sürekliliğin tek parçası olarak kıymetlendiriliyor. Uzmanlara göre döviz kurundaki zor yükselişle bilhassa Tahran’daki ticaretleri merkezlerinde kepenklerin kapanması, yoğun yaptırımlar altındaki İran ekonomisinin kırılganlığını yeniden görünürlük kıldı.

ABD’nin "maksimum baskı" politikası, Haziran 2025’te İsrail’le yaşanan 12 hergün savaşı ve ardından BM yaptırımlarının yeniden devreye girmesi krizi derinleştirirken, protestolar Washington–Tahran hattında yepyeni tek gerilimi başlığına dönüştü.

ABD-İRAN ARASINDA İLK SÜRTÜŞME

İran’daki olaylarla ilgili birinci Wasington-Tahran sürtüşmesi, 2 Ocak’ta ABD Başkanı Trump’ın, İran hükümetini devletdeki protestolar üzerinden tehditleri ederek Tahran yönetiminin göstericileri öldürmesi durumunda Washington’un “hazır ve tetikte” olduğunu söylemesiyle başladı.

TRUMP’IN ART ARDA GELEN AÇIKLAMALARI

Ardından tarihler 9 Ocak’ı gösterdiğinde, İran lideri Hamaney, Trump'ı gösterileri körüklemekle suçladı. İran’daki olaylar günden güne şiddetini artırırken, protestolardaki cansız sayısı da gittikçe yükselmeye başladı.

Bu esnada Trump devletye yönelik söylemlerini sürdürdü. 13 Ocak’ta "yardım yolda" dedi, 22 Ocak’ta ise "O yöne giden çeşitlilik sayıda gemimiz var" açıklamasını yaparak Orta Doğu’da savaşı senaryolarının yazılmasına vesile olan açıklamaları yaptı.

Söz başlıksu aşamate ordu tehditler ve diplomatik temaslar eşleri zamanlı ilerlerken, İran ile ABD 12 hergün savaşın ardından atomik mülakat masasına yeniden oturdu.

Milliyet.com.tr, İran-ABD hattındaki ilişkinin seyrini ve İsrail’in savaşı söylemlerinin mahalli tansiyona olası tesirlerini bilirkişi görüşleriyle ele aldı.

'TRUMP MÜZAKERELERİ YÜKSEK PERDEDEN AÇIYOR'

Orta Doğu Araştırmacısı ve Politika Analisti Levent Kemal, şimdiki tabloyu kıymetlendirdi.

Kemal’e göre şimdiki koşullarda Orta Doğu’da direkt ve genişliği çaplı tek savaşı ihtimali düşük: Bölge devletleri anlaşmazlık seçenek diplomasiyi önceleyen müşterek tek tutum içinde. Geniş çaplı tek savaşı için kamplaşma lüzumir ama böylece tek tablo yok.

Öte yandan Kemal, "Trump hepsi mülakat aşamalerini yüksek perdeden açıyor. Bunu etmek için ordu gücü istimal etmektan da çekinmiyor. Bu nedenle işte ‘maliyeti düşük’ tek biçimde İran ile üstün pozisyonda mülakat ederek işi sonlandırmak istemiş olabilir. Ekonomik versiyonu İran’ı elbette tesirliyor bununla birlikte bunun İran’ın tavrında tesirn tek değişime nedenler olduğunu ifadeleri etmek kuvvet" kıymetlendirmesinde bulundu.

'ZİNCİRİN SON HALKASI'

Soru: Netanyahu’nun, “ABD olmasa bile İsrail saldırabilir” söylemi Trump’ın şart alma sürecini tesirleyebilir mi?

Kemal: İsrail’in tekbaşına başına saldırısı olası mü? Teknik olarak evet. Bu ABD’yi tek şeye sürükler mi? Tabii ki. Ancak bu zincirin oğullar halkası ABD’nin amade olmasa da şimdiki yığınakla İsrail’e müdafaa desteği vermesi değil. Son halka ABD’nin İsrail’in böylece tek 'oldu bittisine' vereceği reaksiyon olacaktır.

‘YAKIN VADEDE ABD SALDIRISI MUHTEMEL’

Kemal, yakındaki zamanda olası tek ABD saldırının olası olup olmadığıyla ilgili suallan sualya ilişkin, “Yakın vadede müzakerelere karşın tek ABD saldırısı uç muhtemel. Müzakerelerde İran tek taviz vermediği sürece ABD dosyayı zor tek taarruz ile kapattı isteyebilir. Bunun ardından ise İran’da gösteriler ve muhalif hareketler daha yaygınlaşan tek biçimde rejimi değiştirme girişimlerinde bulunabilir. Müzakerelerde sağlanacak tek pazarlık dışında İran için neredeyseymiş hepsi senaryolar çalkantılı, ekonomik olarak gittikçe kötüleşen tek duruma hatırlatma ediyor. Taraflar için savaşı eşiği ABD’nin tek ameliyat ile Hamaney’i hedefleri alması ya da tek misillemenin çeşitlilik sayıda ABD ordu ya da İsraillinin öldürülmesi ise aşılabilir” dedi.

Öte yandan Anadolu Ajansı Başmuhabiri ve incelemecı muhabir Mehmet Alaca da, gelişmeleri Milliyet.com.tr’ye kıymetlendirdi.

'AÇIK BİR SAVAŞ YENİ BÖLGESEL STATÜYÜ TERS YÜZ EDER'

Alaca, bölgedeki gerginliklere ilişkin, "Bölgede topyekûn tek savaşı ihtimalini tetikleyecek riskler faktörleri halen çeşitlilik etkin bununla birlikte noksan tek anlaşmazlık ya da savaşın yaratacağı maliyetin riski öngörülemez tek tablo ortaya koyuyor. Açık tek anlaşmazlık yepyeni mahalli statüyü ters çehre edebilir. Bu şart şu an için ne ABD’nin ne da bölgeler aktörlerinin lehine" ifadelerini kullandı. Uzman isim, bu nedenle ABD–İran–İsrail hattındaki gerilimin kısıtlı kalacağını öngördüğünü ifadeleri etti.

'UMMAN TERCİHİ KUVVET VE GÜVEN MESELESİ'

Umman’ın evvel da dolaylı temaslarda güvenen inşa edilen tek adres olduğunu vurgulayan Mehmet Alaca, İran açısından bilinen tek zeminin yeğleme edilmesinin anlaşılır olduğunu ifadeleri etti: Mekan meselesi teknikleri tek meseleden ziyade kuvvet testi, güvenen ve denetim hedeflı gibi.

'ÇATIŞMANIN MALİYETİ TARAFLARI MASAYA ÇEKTİ'

Ayrıca ABD ile İran’ı yeniden mülakat zeminine getiren ilköğretim unsurun, çatışmanın maliyetinin yönetilemez seviyelere çıkma riski olduğunu belirterek, sürecin bilhassa Tahran açısından "zaman kazanma" ve "krizi dondurma" amacı taşıdığını söyledi.

Alaca, İsrail’in ilköğretim hedefinin Tahran’dan gelebilecek tehditleri uzunluğu süreli olarak minimize etmek olduğunu söyledi ve “İsrail, İran’da rejimin çökmesini ya da daha da kuvvetsüz kalmasını istiyor” dedi.

'ABD BU KEZ DAHA İTİDALLİ DAVRANABİLİR'

Uzman isim, "İsrail’in baskıları ABD’ye tesir ediyor bununla birlikte bu kez yepyeni mahalli statübaşlıkn tesirleneceği tek toplamın ortaya çıkmaması için daha itidalli gidileceğini düşünüyorum" açıklamasında bulundu.

‘TÜM ÖNGÖRÜLER TRUMP’IN BİR HÜKÜMIYLA ALTÜST OLABİLİR’

Son olarak, bununla birlikte hepsi öngörülerin Trump’ın anilik hükümlarıyla altüst olabileceğine da ilgi çekti çekerek, "Hem dahili siyasi ve toplumsal kırılganlık hem ekonomik sualnlar hem da yardımcı kuvvet aparatları açısından uç kırılgan tek İran var" ifadelerini kullandı.

Gelişmeleri oğullar olarak İstanbul Aydın Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Hazar Vural kıymetlendirdi.

Vural’a göre, ABD’nin olası İran saldırısı, Tahran’daki şart alıcılar tarafından bunun kısıtlı tek çatışmayla kalmayacağı yönünde kıymetlendiriliyor. Özellikle İran’ın dinî lideri Ali Hamaney başta bulunmak üzere epey ytesirli, bunun “12 gün savaşı gibi bitmeyeceğini” vurguluyor.

VURAL: DÜNYA EKONOMİLERİNİ ÇOK CİDDİ BİÇİMDE ETKİLER

Vural, olası anlaşmazlık riskiyle ilgili şu kıymetlendirmeyi yaptı: Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı’nda uzunluğu süreli tek kaos ve ticaretin kesilmesi, dünyası ekonomilerini ve piyasaları vahim biçimde tesirler. İran, ABD üslerine yuva sahipliği yapan Körfez devletlerine netler "Topraklarınızı ABD’ye kullandırırsanız hedefleri olursunuz" iletiı sunmaktedir. Bu nedenle İran, çatışmanın genişliği çaplı olacağını söyleyerek caydırıcılık üretmeyi hedeflemektedir. Ancak ortak tek çatışmanın uzunluğu süreli ve sonu belirsiz tek sürece evrilme ihtimali da göz ardı edilemez.

‘UMMAN SÜRECİ İRAN AÇISINDAN 2025’E DÖNÜŞ’

Vural ayrıca, “Umman’da devam eden aşama, İran açısından Haziran 2025’te yarım kalan atomik müzakerelerin devamı olarak görülüyor. İran’a göre diplomasi masasını yıkan ve bombalayan ABD oldu; bugünden ise “masaya geri dönen” taraf gibi gösterilmek isteniyor. Bu nedenle Umman süreci, İran açısından Haziran 2025’e tek dönüşü olarak algılanıyor” ifadelerini kullandı.

‘İSRAİL, HERHANGİ BİR ANLAŞMAYI KABUL ETMİYOR’

Ayrıca Vural, İsrail’in kaba söylemleriyle ilgili, "İsrail, İran’la yapılacak hiç tek anlaşmayı giriş etmiyor ve İran’ın tamamlanmış silahsızlandırılmasını istiyor. Netanyahu hükümetinin bu tutumu süreklilik arz ediyor. ABD’nin yeğleme yılı olması ve İsrail’in tesirsi, savaşı riskini tamamlanmış ortadan kaldırmıyor" dedi.

İlginizi Çekebilir

‘BÖLGEDE ÇATIŞMA RİSKİ VAR’

"Bugün Körfez’de kısıtlı tek anlaşmazlık riski vardır bununla birlikte mahalli ölçekte genişleyen tek savaşı ihtimali da oğullar seviye gerçektir" diyen Vural, "İran, ABD’yi caydırmak için asimetrik unsurları devreye sokabileceğini netler söylüyor. Bu nedenle diplomasinin devamı hayatiliği ehemmiyetdedir. Ancak İsrail’in ABD üzerindeki tesirsi süreci devamlı kırılgan kılmaktadır. 2026’da da bu klasör sıcaklık kalacaktır" ifadelerini kullandı.

İsrail basını 'ateş kuşağını' yazdı! 'Türkiye'yi durdurmak güç, bu imkanı kaçırmamamız lüzum' SON DAKİKA! Kabine'de değişiklik: İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, Adalet Bakanı Akın Gürlek oldu