Savaşın getirdiği yeni kriz helyum kıtlığı: "Dünya bunu telafi edemez"

Ortadoğu'da İran'a yönelik saldırılarla başlayan savaşı dolayı dünyası helyum arzının tahminen üçte arasında biri piyasadan çekilmiş durumda.

Ortadoğu’daki çatışmalar dünyası sanayi gaz piyasasını da tesirlemeye başladı. Uzmanlara göre İran’daki savaş dolayı dünyası helyum arzının tahminen üçte arasında biri piyasadan çekilmiş durumda. Çatışmanın ikisi haftadan uzunluğu sürmesi halinde ise arz krizinin aylarca devam edebileceği uyarısı yapılıyor.

Bu kıymetlendirme, sanayi gaz sektörünü sonraki Gasworld tarafından 4 Mart’ta düzenlenen tek webinarda tek araya gelen uzmanlardan geldi.

KRİTİK TESİSTE ÜRETİM DURDU

Chemical and Engineering News'e göre kriz, İran’ın Katar’a yönelik drone ve roket saldırıları ile Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiğini manilemesi sonrası başladı. Bu boğaz, Basra Körfezi’ni dünyası deniz ticaretine bağlayan en ehemmiyetli geçişleri noktalarından biri.

2 Mart’ta devletleri güç şirketi QatarEnergy, devletnin en muazzam sanayi merkezlerinden Ras Laffan Industrial City’deki üretimi durdurduğunu açıkladı. Tesis, tabii gaz prosedüre faaliyetleri içerikında günde tahminen 17 tonları sıvı helyum üretiyor.

Helyum genelleme tabii gazla benzer yeraltı rezervlerinde bulunuyor ve tabii gaz işlenirken ayrıştırılıyor.

Şirket, tesisin İran mühimmatlarının hedefi olduğunu doğruladı bununla birlikte havada müdafaa sistemlerinin saldırıyı tamamlanmış manileyip manilemediğine dair ayrıntı aktarmadı. Ertesi gün tesiste üre, polimer ve metanol üretimi da durduruldu.

BİLİM VE TEKNOLOJİ İÇİN KRİTİK

Helyum epey teknik ve sanayi alanda vazgeçilmez tek gaz olarak biliniyor. Başlıca kullanımı alanları şu biçimde:

• Süperiletken mıknatısların soğutulması
• Tıbbi görüntüleme cihazları
• Spektrometre ve kriyojenik sistemler
• Derin deniz dalgıçlarının solunum karışımları

Katar, yarı iletken üretiminde kullanılan yüksek saflıkta helyum üreten dünyadaki ikisi merkezden birine yuva sahipliği yapıyor. Bu gaz, silikon plakaların işlenmesinde iyonize edilerek kullanılıyor.

“İKİ HAFTAYI AŞARSA KRİZ BÜYÜR”

Çatışmalar 28 Şubat’ta ABD  ve İsrail’in düzenlediği havada saldırılarıyla başlamıştı. Saldırılarda İran’ın dinî lideri Ali Hamaney ve ilkokul çocukları da karışmış bulunmak üzere binden fazla insanoğlu hayatını kaybetti.

Buna karşılık İran, bölgedeki çok devletlere, bilhassa da dünyası helyum arzının tahminen üçte birini sağlayan Katar’a yönelik drone ve roket saldırıları başlattı.

Helyum danışmanı Phil Kornbluth’a göre Katar’daki imalat ikisi hafta içindeki yeniden başlayıp sevkiyatlar Hürmüz Boğazı üzerinden yapılabilirse piyasa çabuk toparlanabilir.

Katar’dan çıkan helyumun müşterilere ulaşması normalde tahminen üçüncüsü hafta sürüyor. Gazın dünyası dağıtımı ise Linde, Air Liquide ve Iwatani gibi şirketler tarafından yapılıyor.

Ancak imalat ve ihracat ikisi haftadan fazla durursa şirketlerin tedarikleri zincirlerini yeniden düzenlemesi, donanım ve kadro taşımaları lüzumecek. Kornbluth’a göre bu değişiklikleri daha sonraları geri eldeetti aylar sürebilir.

Başlangıçta Donald Trump yönetimi çatışmaların 4–5 hafta sürebileceğini öngörüyordu. Ancak 4 Mart’ta ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, operasyonların 8 hafta ya da daha uzunluğu sürebileceğini söylemişti.

KÜRESEL KITLIK RİSKİ

Uzmanlara göre İran’ın bölgedeki ticareti ne kadar süresi manileyebileceği belirsiz. Jeopolitik riskler danışmanlığı şirketi Sibylline analisti Megan Sutcliffe, İran’ın şimdiki kaynaklarla tahminen ikisi hafta boyunca olan deniz ticaretini kısmen aksatabilecek kapasiteye malik olduğunu belirtti.

Ancak Ras Laffan’daki tabii gaz ya da helyum tesisleri direkt zarar görürse şart çeşitlilik daha vahim olabilir. Böyle tek senaryoda tesisin tamamlanmış yeniden faaliyete geçmesi tek yılı bulabilir.

Kornbluth’a göre çok sanayi gaz şirketleri şimdiden müşterilere “helyum ilave ücreti” uygulamaya başladı.

“Dünya, helyum arzının üçte birini kaybetmeyi telafi edemez” diyen Kornbluth, dünyası tek kıtlık riskinin gittikçe arttığı uyarısında bulundu.