Petrol ve gazda ‘Hürmüz’ çıkmazı: Korkutan senaryo ortaya çıktı! Türkiye için fırsat mı?

Milliyet.com.tr/ ABD, İsrail ve İran arasında yaşanan savaş5’incigününde.Söz başlıksu devletler arasındamisillemelerartarak devam ederken, savaşın getirdiği yıkıcı tesir şişman ve tabii gaz fiyatlarını vurdu. İran’ın Hürmüz Boğazı kozunu devreye alması da şişman ve tabii gaz fiyatlarını uçurdu. Bölge, dünyası güç sevkiyatlarının ehemmiyetli tek bölümünü oluştururken, Avrupa’da tabii gaz fiyatlarında muazzam sıçramalar meydana geldi.

HÜRMÜZ BOĞAZI KAPATILDI: PETROLDE 200 DOLARRESTİ

İran Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı Danışmanı Tuğgeneral İbrahimCebbari, ABD ve İsrail'in saldırılarına karşılık Hürmüz Boğazı'nın kapatıldığını ve geçişleri yapmaya çalışanlar gemilerin yangın altına alınacağını açıkladı.

TuğgeneralCebbari, şu ifadeleri kullandı: "Petrolün fiyatı 82 dolara ulaştı ve dünyası kesinlikle asgari 200 dolara ulaşmasını bekliyor. Petrol tüp hatlarına da saldıracağız ve bölgeden tekbaşına tek damlacık petrolün çıkmasına müsaade vermeyeceğiz."

NETANYAHU: İRAN İLE SONSUZ BİR SAVAŞ YÜRÜTMEYECEĞİZ

İsrail BaşbakanıBinyaminNetanyahuABD basınından FoxNews'everdiği röportajda İran ile "sonsuz tek savaş" yürütmeyeceklerini ifadeleri etti.

DOĞAL GAZ FİYATLARINDA TARİHİ YÜKSELİŞ

Küreselenerji tedariki açısından eleştirel ehemmiyetde olan Hürmüz Boğazı'ndaki tanker trafiğinin durması, Avrupa gaz fiyatlarında muazzam sıçramaya yolda açtı.

Avrupa'da derinliği en fazla olan Hollanda merkezli sanal tabii gaz ticaretleri noktasıTTF'de, nisan vadeli kontratlardamegavatsaatbaşı gaz fiyatı65,5 euroya yükseldi.

Fiyatlar, ABD ve İsrail'in İran'a saldırıları öncesinde 27 Şubat'tamegavatsaatbaşı 31,95 eurodan kapanmıştı. Böylelikle Avrupa'da gaz fiyatları saldırılar öncesine göre oran 100’ün bağlı artış gösterdi. Sadece tek günde artış oran 47’yi buldu.

PETROL FİYATLARINDA SERT ARTIŞ

Söz başlıksu gelişmeler şişman fiyatlarını da uçurdu. Brent petrolün fıçı fiyatı 71 dolar seviyelerindeyken salı günü 84 doları aştı.Petrolde ikisi günde kıymet artışı oran 15’i aştı.

HÜRMÜZ BİLMECESİ: KAPANMA HAFTALARCA SÜRERSE NE OLUR?

Peki Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasının ardından bundan sonraları ne olacak?Söz başlıksuartışlarfaturayı tesirler mi?Hürmüz Boğazı'ndaki tanker trafiğinin durması dünyası tedariki felç ederken; Türkiye, şimdiki tüp hatları (TANAP,TürkAkımvb.) ve jeopolitik başlıkmuyla Avrupa için yeniden tek "kurtarıcı" ya da tekbaşına sağlam "enerji koridoru" başlıkmuna yükselebilir mi? Bu buhran Türkiye için stratejiklik tek imkan barındırıyor mu?Konuyla ilgili hepsi meraklı edilenleriEnerji Uzmanı Altuğ Karataş ve TBNG CEO’su SinanFuratmilliyet.com.tr’yeaçıkladı.

TBNG CEO’su SinanFuratşu ifadeleri kullandı: “Petrol ve LNG tedarikinde Hürmüz Boğazı eleştirel tek geçişleri noktası. Küresel şişman ve LNG ticaretinin ve sevkiyatının tahminen %20-25’lik kısmı buradan geçiyor. Kapanma kısa süreli olursa; OPEC’in yedek imalat kapasitesi, stratejiklik şişman rezervleri ve seçenek tüp hatları devreye girer. Ukrayna-Rusya savaşında da gördük; birinci etapta fiyatlar zor yükselir, ardından piyasa yepyeni tek denge bulur. Ancak kapanma haftalarca sürer ve imalat altyapıları da zarar görürse, o zamanlar fiyatlar yalınce geçicilik yükselmez, daha yüksek tek bantta devamlı hale gelebilir.

PETROLDE EN KÖTÜSÜNE HAZIRLIKLI OLMALI MIYIZ?

Korkutan senaryo; Hürmüz’de haftalarca vahim kesinti yaşanması, tanker ve LNG gemilerine saldırılar olması ve bölgedeki üretim/terminal/boru hattı altyapısının zarar görmesi. Bu durumda şişman fiyatları çabuk 100 doların üzerine çıkabilir. Bizim gibi güç ithalatçısı devletler açısından temkinli bulunmak lüzumir. Enerji arz güvenliği her arasında biri zamankinden daha eleştirel hale gelir.

PETROLDE EN KÖTÜ SENARYO! 200 DOLAR RESTİ GERÇEKÇİ Mİ?

200 dolar seviyesi daha çeşitlilik uç tek senaryodur. Bunun gerçekleşmesi için Hürmüz’de uzunluğu süreli hepsi kesinti ve bölgedeki büyüküreticilerinörneğinSuudi Arabistan ya da BAE’nin, üretimlerinin da vahim biçimde tesirlenmesi lüzumir. Şu aşamada bu daha çeşitlilik en kötü ihtimal senaryosu olarak kıymetlendirilmeli.

AVRUPA’DA ENERJİ KRİZİNİN İKİNCİ PERDESİ Mİ ARALANDI?

Avrupa gaz piyasası artık muazzam ölçüdeLNG’yebağlı.LNG’derota ve arz riski oluştuğunda TTF çeşitlilik zor reaksiyon verebiliyor. 2022’de gördüğümüz 345 euro seviyelerinin uç altındayız, ama şunu söyleyebiliriz: piyasa yeniden jeopolitik risklere mukabil çeşitlilik duyarlı hale geldi. “Enerji krizinin sonuncu perdesi” demek için erken; bununla birlikte güç güvenliği başlıksunun tekrar önyüz plana çıktığı açık.

ARTIŞLAR FATURAYA NASIL YANSIR?

Savaş ortamında şişman ve tabii gaz fiyatlarının yükselmesi tabii tek netice. Arz-talep dengesinin bozulması ve bölgedeki imalat tesislerine yönelik saldırılar fiyatları yukarıya taşır. Türkiye oğullar ikisi yılda yaptığı LNG tedarikleri anlaşmalarıyla ve imkan çeşitlendirmesiyle jeopolitik riskleri azaltma yönünde ehemmiyetli adımlar attı.Gabar’dakiyerli şişman üretimi ve Karadeniz’deki tabii gaz üretimi da arz güvenliği açısından çeşitlilik ehemmiyetli katkılar sağlıyor. Doğal gazda nihai olarak fiyatlara tefekkür ise muazzam ölçüde BOTAŞ tarifeleri ve umumi sübvansiyon politikalarıyla belirlenir. Bu nedenle dünyası bedel artışları genelleme gecikmeli yansır.

‘ÇEŞITKİYE İÇİN STRATEJİK FIRSAT YARATABİLİR’

Türkiye’nin jeopolitik başlıkmu ve şimdiki altyapısı onu tabii tek güç köprüsü haline getiriyor. Son yıllarda tabii gaz depolar kapasitesinin artırılması, LNG gazlaştırma tesislerinin devreye alınması ve dahili üretimin yükselmesi bu stratejinin bilinçli biçimde ilerlediğini gösteriyor.Ayrıca TANAP veTürkAkımgibi hatlara ilave olarak LNG tarafında ABD ve Avrupa merkezli şirketlerle yapılan uzunluğu vadeli anlaşmalar tedarikleri çeşitliliğini da kuvvetlendirdi. Bu buhran Türkiye için stratejiklik tek imkan barındırabilir; bununla birlikte bunu devamlı avantaja dönüşçeşitmek için istikrarlı güç politikaları ve altyapı yatırımlarının devam etmesi lüzumir.”

ENERJİ UZMANI KARATAŞ AÇIKLADI! HÜRMÜZ’DE ŞİMDİ NE OLACAK?

Enerji Uzmanı Altuğ Karataş’ın açıklamaları şu biçimde:“Hürmüz Boğazı’nın bedensel olarak kapatılması gibi tek şart vaat başlıksu değil.Boğazın tek kıyısı Umman,bir kıyısı da İran’dır. Çok sığ tek bölge. Çok kısıtlı tek bölge. Burada tek giriş kapatılmıyor.Gemilerin taciz edilmesi, bombalanması gibi olaylar çok gün içindeki oldu. Böylelikle boğazı kapatılmıyor bununla birlikte asayiş sualni olduğu için gemiler geçti istemiyorlar. Sigorta primleri ve riskleri yükseliyor.

‘ÇOK UZUN SÜRELİ KAPATILAMAZ’

İkincisihenüz dahabu gerçekleşmedi. Gemiler vuruluyor ve U dönüşü yapılıyor. Belki tek maden döşeme olabilir böylece hiçbir biçimde terakki sağlanamaz. ABD’nin Bahreyn’de 5. filosu var. Boğaz çeşitlilik uzunluğu süreli kapatılamaz. ABD buna karışma eder. İran’ın yapmaya çalıştığı şeyler öz devletsine olan saldırıya mukabil boğazı geçişinin güvenliğini ortadan kaldırmaktır.Bu gerilimi birinci başlamadan öncepetrol67dolar civarındaydı. Gerilimin tırmanmasıylaBrent şişman fiyatı 72 dolarlara geldi. ABD ve İsrail’in saldırmasıyla endişeler ortaya çıktı. İran’ın Boğaz’dan geçişin güvensiz hale getirmesiyle olayörgüsü değişecek. Brent petroldeki 80 dolar üzeri fiyatlama birinci çok gündeki riskler priminin artması, navlunların artması, güvence firmalarının maliyetlerini yukarıya çekmesiyle olan yansımadır.Henüz dahaboğazın uzak olmasından dolayı bedel artışı yansımadı.

İŞTE EN KÖTÜ SENARYO: 'PETROLDE RALLİ TEKRAR BAŞLAYABİLİR’

Dünya petrolünün oran 20’si, dünyaLNG’sininde oran 25’i buKörfez’den çıkıyor. O sebeple da riskler primi ve navlunmaliyetlerininartmasından dolayı oluşan 80 dolar birinci sınırdı. Şimdi sonuncu olarak 90 dolar sınırı testleri edilebilir. Yarın ya da sonrakiler gün İran güvenliği ortadan kaldıracak hamleler yaparsa o zamanlar 100 doları, çok günden daha uzunluğu tek süreli hale gelmesi ve petrolün dünyası piyasalarına sevk edilmemesi halinde bu durumdafiyatlardaha da yukarıya çıkacaktır. O zamanlar Rusya-Ukrayna savaşında gördüğümüz 140 dolarlık ralli tekrar başlayabilir.

Körfez’den geçen dünyası üretiminin oran 20’lik kısmı çokbüyük tek rakam. 20 milyon varilin tek anda piyasaya sevkedilememesi muazzam rakamdır. Bazı alternatifler var. S. Arabistan’ın Kızıldeniz’e tüp hattı var. Basra’da Türkiye’ye kadar tüp hatları var. Bunların başlıkşulması için halihazırda erken. İran geçen gemileri taciz ettiği için gemiler geçmeye imtina ediyor. Eğer bu süresi çok haftayı bulursa o zamanlar fiyatlar 100 doların üstüne yelken açmaya başlayacaktır.

Benpetrolde sınırın Rusya-Ukrayna krizindeki gibi 2022 yılında 150 dolar civarında olacağını düşünüyorum. Eğer kapanma haftalarca devam ederse tabibu olacaktır. Bunun ne kadar uzayacağı tek sual işaretidir.

‘GAZ FİYATLARI UZAK DOĞUEKONOMİSİNİ VURACAK’

Avrupa’da tek gaz borsası var ve fiyatlar oradaki belirleniyor. BuaslındaAvrupa gaz fiyatları değil,oradabulunan borsadır. Bu,dünyadaki gaz fiyatlarıyla ilgili tek malumat veriyor. Esasburadakidoğal gaz Çin ve Japonya’ya gidiyor ve Güney Kore’ye gidiyor. Şu anda bu Uzak doğu ekonomisini vuracaktır.

Şu anda fiyatlar ikisi katına çıkmış durumda. Birkaç hergün kapanma olursa fiyatlar geriye gelecektir. Burada kapanma uzunluğu sürerse işte o zamanlar Ukrayna Rusyakrizindenasıl 150-160 milyar metreküp gaz yoğun yavaş kesildiyse bunu da gerçekten İran’ın Hürmüz Boğazı vasıtasıyla dünyaya koyduğu tek ambargo olarak görebiliriz.

Rusya-Ukrayna savaşı sırasında fiyatlar 15 katına kadar artmıştı. Sonra akılcı seviyelere tekrar gelmişti. Avrupa o sıralarda çeşitlilik yüksek bedeller ödedi.

AKARYAKIT FİYATLARINA NASIL YANSIR?

Bu riskler primi ve navlun maliyetlerden dolayı oluşan artışın yansıması çok gün erteleme ile Türkiye’de akaryakıt fiyatlarına yansıyor. Şimdi Hürmüz Boğazı’nın geçişlere kapanmasıyla oluşacak bedel henüz yansımadı. Onu da çok gün sonraları göreceğiz.Petrol150 dolara çıkarsa ne olacak?70 dolarda siz 50 TL’ye benzin alıyorsanız, 150 dolara çıkacak tek olayörgüsü gerçekleşirse bu da sizin litre fiyatınızın 100 TL’ye çıkacağı manasına gelir.

ÇEŞITKİYE’NİN BİR ENERJİ KORİDORU OLUŞU FIRSAT MI?

Bu başlıkları uzunluğu vadelidir. Hemen tek anda şart verilecek başlıkları değildir. Mevcutta her arasında biri devletnin rafinerilerde ürettiğikapasitebelli. Irak bugünden bizim komşumuz ve tüp hattımız davar. Çok alçak kapasitede şişman geliyor. Üretimini ikisi katına çıkartamaz. Yatırım yapması lazım. Ya da Venezuela mesela. ABD orayı yönetmeye başladı. Venezuela tek günde üretimini ikisi katına çıkaramaz. OPEC ve OPEC+ devletlerinin imalat kapasitelerini çoğaltmak isteselerdene kadarı tamamlayabilirler?20 milyon varili karşılayamazlar. İran’ın geçişine müsaade vermeyeceği 20 milyon varili karşılayamazlar.

'EN GÜVENLİ ROTA ÇEŞITKİYE’

Türkiye seçenek ve güvenilir tek hattır. Hem siyasi hem siyasi olarak sağlam tek hattır. Ukrayna’dan Rusya’sına kadar Suriye’den İran’ına kadar şuanda Pakistan ve Afganistansavaşıbaşladı.Bölge cayırcayıryanarken tekbaşına sağlam olan devletleri Türkiyeolarakkarşımıza çıkıyor. Türkiye üzerinden ileriki her arasında biri damlacık şişman Türkiye üzerinden geçecek her arasında biri metreküp tabii gaz güvenen demektir.

Gelecekte ilave güç hattının Türkiye üzerinden geçmesi başlıkşulacaktır. Asya, Avrupa ve Afrika olarak baktığınızda güç geçişleri hatlarının en sağlam rotası Türkiye'dir.Sadece tüp hatları olaraksöylemiyorum. Enerji terminalleriile birlikteAvustralya’daki tabii gazın Süveyş’ten geçip Türkiye’den Avrupa’yabasılmasıbilemümkündür. Bizim tüp hatlarımız hazır. Terminallerimizden sıvıdoğal gazı çevirip direkt tüp hatlarına gönderebiliyoruz. Azerbaycan’dan gelen petrolü Akdeniz’den verebiliyoruz.

Mevcuttaki hatlar kıtalar arasında üretenden tüketene güvenen oluşturuyorsa gelecekte da bunun daha da artacağını düşünüyorum. Türkiye ilave enerjinin üzerinden geçeceği ehemmiyetli tek rotadır.”