Osmanlı arşivinden çıkan ilginç belge! Herşey İranlı çocuklar için bir rica ile başladı

Araştırmacı Taner Özdemir, arşiv kaydına göre vaat başlıksu girişimin yalnızca mahalli tek istek değil; İran sefiri tarafından Osmanlı Devleti'ne iletilen resmî tek rica üzerine gündeme geldiğini vurgulayarak, "İranlı ailelerin çocuklarının eğitimleri gereksinimlarının karşılanmasına yönelik bu talep, diplomatik kanallar aracılığıyla Osmanlı makamlarına ulaştırıldı.

Talebin ardından başlık, Osmanlı bürokrasisi içerisinde kıymetlendirmeye alınarak karşılanmaya çalışıldı.

Bu çerçevede mesele, Erzurum Vilayeti tarafından ele alındı. Vilayet makamlarınca hazırlanan yazıda, mektep olarak kullanılması düşünülen hanenin fiziki durumu, kullanımı amacı ve eğitimleri faaliyetlerine uygunluğu detaylı biçimde kıymetlendirildi. Hazırlanan dosya, lüzumli tahsisat ve açıklamalarla birlikteki Maarif Nezareti'ne sunuldu. Yapılan ttesirkler neticesinde, Mirza Ali Ekber'e ait hanenin mektep olarak kullanılmasının olası olabileceği; bununla birlikte eğitimleri faaliyetlerinin Osmanlı Devleti'nin belirlediği usul ve nizamlara elverişli biçimde yürütülmesi şartıyla ruhsat verilmesinin elverişli olacağı bildirildi" dedi.

YABANCI DEVLETLERİN DİPLOMATİK TALEPLERİNİ DİKKATE ALIYORDU

Belgede bilhassa mektebin İranlı çocuklara yönelik olması planlanan tek eğitimleri kurumu olduğu vurgulandığını ifadeleri eden Özdemir, sözlerine şöyle devam etti," Bu durum, Osmanlı Devleti'nin yabancılar devletlerin diplomatik taleplerini dikkate aldığını; bununla birlikte bu talepleri illaki resmî izin, denetim ve eğitimleri mevzuatı çerçevesinde ele aldığını göstermektedir. Okulun idaresi, öğretim düzeni ve yaygınlaşan işleyişinin Maarif Nezareti'nin gözetimine bağlı olacağı, nizama aykırı hiç tek uygulamaya müsaade edilmeyeceği da bilhassa ifadeleri edilmiştir"

BİR HANEDEN MEKTEBE: DİPLOMATİK BİR TALEBİN ŞEHİR HAYATINA YANSIMASI

Belgenin en kaydadeğer yönlerinden birinin, diplomatik tek ricayla başlayan sürecin kent içindeki hususi tek hanenin mektebe dönüşçeşitülmesi yönünde tek teşebbüs ortaya koyması olduğunu söyleyen Taner Özdemir, " Mektebin önceki kar-perdaz Mirza Ali Ekber'e ait tek hanede açılmasının planlanması; Erzurum'da hususi mülkiyet, ticaret, diplomasi ve eğitimleri alanlarının ne şekilde dahili içe geçtiğini göstermesi bakımından ehemmiyet taşımaktadır. Bu durum, kentde yaşayan yabancılar topluluklar ile Osmanlı idaresi arasındaki ilişkilerin yalnızca siyasî değil, benzer zamanda toplumsal ve külçeşitel boyutlar da taşıdığını ortaya koymaktadır" diye başlıkştu.

TİCARET, DİPLOMASİ VE EĞİTİM EKSENİNDE ERZURUM

Araştırmacılara göre bu belge, Erzurum'un İran ile olan şiddetli ticari ve diplomatik ilişkilerinin eğitimleri alanına da direkt yansıdığını gösteriyor. İran sefiri tarafından iletilen talebin kıymetlendirmeye alınması, Erzurum'un yalnızca tek hudut ve ticaretleri şehri değil; benzer zamanda dünyası ilişkilerin mahalli hayata yansıdığı tek orta olduğunu ortaya koyuyor. İranlı ailelerin çocukları için tek mektep açma teşebbüsü, şehrin kozmopolit yapısının eğitimleri alanına da yansıdığını gösteriyor.

ÖZDEMİR: "BU BELGE DİPLOMASİNİN GÜNDELİK HAYATA NASIL SİRAYET ETTİĞİNİ GÖSTERİYOR"

Belgeyi kıymetlendiren Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şubesi Yönetim Kurulu Üyesi Taner Özdemir, arşiv kaydının yalnızca tek eğitimleri meselesini değil, benzer zamanda Osmanlı-İran ilişkilerinin mahalli düzeydeki yansımalarını da ortaya koyduğunu vurgulayarak, şu ifadelere mekan verdi: "Bu belge, İran sefiri tarafından Osmanlı Devleti'ne iletilen tek ricayla başlayan sürecin, Erzurum'da tek eğitimleri kurumu açılması yönündeki teşebbüse dönüşmesini göstermesi bakımından oğullar seviye kıymetlidir. Osmanlı Devleti, diplomatik talepleri dikkate alırken, bu talepleri illaki öz hukukî ve idarî çerçevesi içindeki kıymetlendirmiştir. İranlı çocuklar için açılması planlanan bu mektebin, önceki kar-perdaz Mirza Ali Ekber'e ait tek hanede etkinlik göstermesinin düşünülmesi; Erzurum'un sosyal, ekonomik ve külçeşitel katmanlarının ne kadar dahili içe geçtiğini netler ortaya koymaktadır. Bu çeşit belgeler, Erzurum tarihinin yalnızca mahalli değil, benzer zamanda dünyası bağlantısıyla birlikteki ele alınması lüzumtiğini bizlere göstermektedir."

Osmanlı arşivlerinden çıkan bu belge, Erzurum'un geçmişte çeşitlilik ulusli ve diplomatik boyutu olan tek eğitimleri hayatına temel hazırlayan girişimlere dekor olduğunu ortaya koyarken; devletin yabancılar topluluklara yönelik talepleri ne şekilde izin, denetim ve nizam çerçevesinde kıymetlendirdiğini da noksan biçimde gözler önüne seriyor.