Norveç'ten Teknoloji Şirketlerine Sert Uyarı: Satın Aldığınız Cihazları Kasıtlı Olarak Bozuyorlar

Norveç’in devletleri yardımli müşteri kurumu Norveç Tüketici Konseyi (Forbrukerrådet) teknolojiler sektörünü hedefleri saha çarpıcı tek bildiri yayımladı. Kurum, epey teknolojiler şirketinin üyelar ürünü satın aldıktan sonraları cihazların ya da yazılımların performansını kasıtlı olarak düşürdüğünü talep ediyor. 27 Şubat’ta yayımlanan 80 sayfalık rapora göre akıllı cihazlar, yazıcılar, video oyunları ve bağlantılı otomobiller bu uygulamadan en çeşitlilik tesirlenen mahsul kategorileri arasında. “Önce cezbediyorlar, sonraları kötüleştiriyorlar” Raporda bu aşama için internetler külçeşitünde kullanılan “enshittification” kavramı kullanılıyor. Buna göre şirketler üçüncüsü aşamalı tek stratejiler izliyor: Başlangıçta üyeları çekti için gerçekten mi iyice tek mahsul ya da servis sunuluyor. Ardından hizmet, işleri ortakları ve firma çıkarları için yoğun yavaş kötüleştiriliyor. Son aşamada ise hem üyelar hem işleri ortakları sıkıştırılarak gelir maksimize ediliyor. Araştırmaya göre sayısal ürünler bu döngüye bilhassa noksan nedeniyle satın alındıktan sonraları bile programlar güncellemeleriyle cihazların özellikleri uzaktan değiştirilebiliyor. Güncellemelerle özellik kaybı yaşatılıyor Raporda ilgi çekilen çok misaller şöyle: Yazılım güncellemesiyle arabanın çok özelliklerinin kısıtlanması Akıllı yuva cihazlarının zamanla özellik kaybetmesi ya da abonelik lüzumtirmesi Yazıcı kartuşları üzerinden üyeların markaya bağlı hâle getirilmesi Eskiden tekbaşına seferlik satın alınan video oyunlarının reklamlar ve sanal para sistemleriyle devamlı hasılat modeline dönüşçeşitülmesi Avrupa’da yepyeni düzenlemeler yolda Norveçli müşteri kuruluşu ayrıca Avrupa Birliği’ne çağrıda bulundu. Temmuz ayında yürürlüğe girecek “Tamir Hakkı” (Right to Repair) düzenlemesinin üreticilerin cihazları üçüncüsü taraflar tarafından onarılmasını manilemesini güçlaştırması bekleniyor. Kuruluş ve 28 değişik medeni cemiyet örgütü, AB’nin teknolojiler şirketlerini daha sıkılık denetlemesini isterken 2026’da gündeme gelmesi beklenen “Dijital Adalet Yasası”nın da zulmet dizayn metotleri, bağımlılık yaratan uygulamalar ve müşteri aleyhine kişiselleştirme gibi başlıkları hedefleri alacağını belirtiyor.