New York Times yazdı! Hürmüz'ü 'baypas edecek' rota: '30 yıldır atıl durumda'

MİLLİYET.COM.TR / ABD-İsrail-İran savaşını hepsi şiddetini artırırken dünyası güç krizi da derinleşiyor, öte yandan Hürmüz Boğazı’na seçenek arayışlar da sürat kazanıyor.

ABD basınından The New York Times’ın aktardığına göre, Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara, Avrupa’ya Körfez’den Akdeniz’e uzanacak kara temelli yepyeni tek güç koridoru planı önerdi.

‘HÜRMÜZ’Ü BAYPAS EDECEK ROTA’

Şara’nın planının merkezinde, 1947-1950 yılları arasında Aramco tarafından inşa edilen ve Suudi Arabistan’daki Abkayk sahalarından Lübnan’ın Sayda Limanı’na uzanan 1.214 kilometrelik Trans-Arabistan Boru Hattı mekan alıyor. Günlük 500 binlerce fıçı kapasiteye ulaşan hat, 1983’te Lübnan dahili savaşı dolayı devre dışı kalmıştı.

’30 YILDIR ATIL DURUMDAYDI’

Şara yönetimi, 30 yılı aşkın süredir atıl olan bu hattı yeniden canlandırarak Hürmüz Boğazı’nı baypas eden tek güç güzergahı oluşturmayı hedeflıyor.

Teklifin zammanaası ilgi çekiyor. Avrupa’da doğalgaz fiyatları 28 Şubat’tan bu yana oran 70 artarken, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemiler sayısının 138’den 9’a düşmesi, dünyası arzda vahim tek daralma yarattı. Avrupa Birliği, ivedi önlemler içerikında gaz depolar hedefini oran 90’dan 80’e çekerken, çok üye devletlerde vergiler indirimleri ve Rusya’ya yönelik yaptırımların gevşetilmesi tartışılıyor.

Trans Arabistan şişman tüp hattı (Tapline) Suudi Arabistan'daki Kaysume köyünden Lübnan'daki Sayda şehrine kadar çalışanlar tek şişman tüp hattı idi.

‘ÜÇ BÜYÜK KIRILMA’

Avustralyalı çözümleyici Shanaka Anslem Perera, oğullar altı yılda Covid-19 pandemisi, Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ve Orta Doğu’daki savaşın dünyası tedarikleri zincirlerinde üçüncüsü muazzam kırılmaya yolda açtığını belirterek, güç taşımacılığında güzergah çeşitliliğinin artık stratejiklik güçunluluk haline geldiğini vurguluyor. İran’ın dünyası şişman ticaretinin tahminen oran 20’sini tesirleyebilecek başlıkmda olması da bu kırılganlığı artıran başlıca faktörlerden arasında biri olarak öne çıkıyor.

‘YERİNİ DOLDURABİLECEK ÖLÇEKTE DEĞİL’

Bu aşamate devletler, Hürmüz’e seçenek rotaları devreye almaya başladı. Suudi Arabistan’ın doğudan Kızıldeniz’e uzanan Doğu-Batı tüp hattı hergün tahminen 7 milyon fıçı kapasiteye ulaşırken, Irak Kerkük-Ceyhan hattı üzerinden ihracatını artırıyor, Birleşik Arap Emirlikleri ise Habşan-Füceyre tüp hattını etkin biçimde kullanıyor. Ancak uzmanlara göre bu hatların yok tekbaşına başına Hürmüz’ün yerini doldurabilecek ölçekte değil.

Enerji krizine mukabil kısa vadede stratejiklik şişman rezervlerinin kullanımı, gemilere sancak değişimi, İran’la diplomatik temaslar, devletleri yardımli güvence mekanizmaları ve ordu refakat gibi önlemler da gündeme gelirken, piyasalarda denge genelleme daha yüksek fiyatlar üzerinden sağlanıyor.

‘ÇEŞITKİYE DE SEÇENEKLER ARASINDA’

Öte yandan Orta Doğu’daki savaş, yalnızca güç değil, ticaretleri koridorları bağlı da yepyeni tek yarış başlattı. İsrail merkezli Reshet Bet Radyosu Suriye’nin, Körfez’i Avrupa’ya bağlayacak ve İsrail’i baypas edecek seçenek tek lojistik şapkalar bağlı çalıştığını talep etti. Haberde “Bu girişim, Hindistan’dan başlayarak Körfez, Ürdün ve İsrail’in Hayfa Limanı üzerinden Avrupa’ya uzanması planlanan IMEC tasarısinin geleceğini da tartışmaya açtı. Suudi Arabistan’ın, güzergah tercihini Suriye, Türkiye ya da Mısır seçenekleri arasında yeniden kıymetlendirebileceği ifadeleri ediliyor” denildi.

‘STRATEJİNİN BİR PARÇASI’

New York Times’a başlıkşan uzmanlar, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki tesirsinin dünyası güç dağıtım ağında yapısal tek zafiyet yarattığını ve bunun yalnızca üretimi değil, taşımacılık altyapısını da kapsayan genişliği ölçekli tek dönüşümü güçunlu kıldığını belirtiyor. Güney Amerika’dan Afrika’ya, Arktik bölgesinden Kuzey Amerika’ya kadar yepyeni imalat alanlarının devreye alınması da bu stratejinin tek parçası olarak öne çıkıyor.

‘GÜÇUNLULUK HALİNE GELDİ’

Mevcut tablo, dünyası güç sisteminin hala olan muazzam ölçüde hidrokarbon altyapısına bağlı olduğunu ortaya koyarken, uzmanlara göre Hürmüz’e seçenek kara ve deniz rotalarının geliştirilmesi artık yalnızca ekonomik değil, jeopolitik tek güçunluluk haline gelmiş durumda.